ELAT – BORÇALININ YADDAŞINDAN GƏLƏCƏYƏ UZANAN MƏDƏNİYYƏT YOLU

Müsahibimiz “Borçalı Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin sədri Ramiz Həsənovdur

Borçalı qədim türk yurdlarından biri kimi əsrlər boyu zəngin elat mədəniyyətini, yaylaq həyatını, aşıq sənətini, folkloru və milli-mənəvi dəyərləri yaşadaraq bu günümüzə çatdırıb. Müasir dövrdə bu irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu məqsədlə 2009-cu ildə əsası qoyulan “Elat Bayramı” qısa müddətdə Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların ən mötəbər mədəni tədbirlərindən birinə çevrildi.

Bu gün “Elat Bayramı” təkcə bir festival deyil, Borçalının tarixini, yaddaşını, milli kimliyini və birlik ruhunu yaşadan böyük mədəni platformadır. Bayram hər il yüzlərlə sənət adamını, elm xadimini, ziyalını, aşığı və dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan borçalılıları bir araya gətirir.
“Elat Bayramı”nın yaranma tarixindən, keçdiyi inkişaf yolundan, milli-mədəni əhəmiyyətindən və gələcək hədəflərindən danışmaq üçün “Borçalı Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin sədri Ramiz Həsənovla söhbətləşdik.

– Ramiz müəllim, “Elat Bayramı”nın yaranması ideyası necə meydana gəldi və bu bayramın keçirilməsinə hansı zərurət səbəb oldu?

– Borçalı əsrlər boyu elat həyatının, yaylaq mədəniyyətinin və türk adət-ənənələrinin qorunduğu müqəddəs yurdlardan biridir. Lakin zaman dəyişdikcə həyat tərzi dəyişdi, insanlar şəhərlərə köçdü, gənclərimiz ata-babalarının yaşadığı elat mühitindən uzaqlaşmağa başladı. Biz hiss etdik ki, bu zəngin irsi yalnız kitablarda saxlamaq kifayət deyil. Onu yaşatmaq, nümayiş etdirmək və yeni nəslə sevdirmək lazımdır.
Məhz buna görə də Elat Bayramının keçirilməsi təşəbbüsü meydana gəldi. Məqsədimiz Borçalının tarixi yaddaşını qorumaq, milli-mənəvi dəyərlərimizi yaşatmaq və dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızı ortaq mədəniyyət ətrafında bir araya gətirmək idi.

–Ramiz müəllim, İlk “Elat Bayramı” nə vaxt və harada keçirildi? O günü necə xatırlayırsınız?

– İlk “Elat Bayramı” 2009-cu ilin iyul ayında Dmanisi rayonunun Armudlu yaylağında keçirildi. Həmin gün bizim üçün sadəcə bir tədbirin başlanğıcı deyildi. Bu, Borçalının mədəni dirçəlişinin başlanğıcı idi.
Müxtəlif bölgələrdən minlərlə insan yaylağa axışmışdı. Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən ziyalılar, elm adamları, sənətkarlar, aşıqlar və ictimai xadimlər tədbirə qatılmışdılar. İnsanların sevincini, doğma elə-obaya bağlılığını görəndə başa düşdük ki, bu təşəbbüs vaxtında atılmış addımdır və “Elat Bayramı” uzunömürlü olacaq.

– “Elat” anlayışı sizin üçün nə ifadə edir?

– Elat təkcə yaylağa köçmək deyil. Elat bizim həyat fəlsəfəmizdir.
Bu anlayış özündə ailə birliyini, qonaqpərvərliyi, əməksevərliyi, təbiətə bağlılığı, sazı, sözü, milli mətbəxi, el sənətlərini və türk mənəviyyatını yaşadır.
Əgər bu dəyərləri qoruya biliriksə, deməli milli kimliyimizi də qoruyuruq.
“Elat Bayramı”nın əsas fəlsəfəsi də məhz budur.

– Ramiz müəllim, sizcə “Elat Bayramı”nın əsas məqsədi nədir?

– Əsas məqsəd milli-mədəni irsimizi yaşatmaqdır.
Biz istəyirdik ki, uşaqlarımız sazı yalnız televiziyada görməsinlər, onu canlı dinləsinlər.
Yaylaq həyatını kitablardan deyil, öz gözləri ilə görsünlər.
Qədim türk oyunlarını, milli geyimləri, el sənətlərini, folklorumuzu yaxından tanısınlar.
Digər mühüm məqsəd isə dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan borçalılıları bir araya gətirmək, onların doğma yurdla bağlarını daha da möhkəmləndirmək idi.

– Bu gün geriyə baxanda “Elat Bayramı”nın məqsədlərinə çatdığını söyləmək olarmı?

– Hesab edirəm ki, bəli.
Ən böyük uğurumuz odur ki, “Elat Bayramı” artıq xalqın bayramına çevrilib.
Bu gün insanlar onu səbirsizliklə gözləyirlər.
Gənclərimiz milli dəyərlərimizi daha yaxından tanıyırlar.
Borçalıdan uzaqda yaşayan soydaşlarımız hər il bu tədbirə gəlməyə çalışırlar.
Bu isə göstərir ki, başladığımız yol doğru yol olub.

– “Elat Bayramı”nın təşkilində “Borçalı Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin missiyası nədən ibarətdir?

– “Borçalı Cəmiyyəti” İctimai Birliyi yarandığı gündən qarşısına yalnız ictimai fəaliyyət göstərmək deyil, xalqımızın tarixi yaddaşını, milli kimliyini və mədəni irsini qorumaq missiyasını qoyub. Elat Bayramı da bu missiyanın ən uğurlu layihələrindən biridir.
Biz çalışdıq ki, bu tədbir hansısa təşkilatın deyil, bütün Borçalının bayramına çevrilsin. Burada siyasi baxışlardan, sosial mənsubiyyətdən asılı olmayaraq hər kəs özünü bu elin, bu obanın övladı kimi hiss etsin. Ən böyük istəyimiz insanların doğma yurdlarına bağlılığını gücləndirmək, milli-mənəvi dəyərlərimizi yaşatmaq və Borçalının zəngin mədəni irsini gələcək nəsillərə ötürməkdir.

– “Elat Bayramı” Borçalı azərbaycanlılarının milli kimliyinin qorunmasına hansı töhfələri verir?

– Milli kimlik yalnız dillə ölçülmür. Xalqın yaddaşı onun musiqisində, folklorunda, adət-ənənələrində, həyat tərzində və mənəvi dəyərlərində yaşayır. “Elat Bayramı” bütün bunları bir araya gətirən böyük mədəni məktəbdir.
Bayram günlərində insanlar yalnız tədbir izləmirlər. Onlar öz keçmişi ilə yenidən görüşür, ata-babalarının yaşadığı mühiti görür, milli mədəniyyətimizin canlı nümunələri ilə tanış olurlar. Bu isə xüsusilə gənc nəslin milli şüurunun formalaşmasına, Borçalıya və Azərbaycançılıq ideyasına bağlılığının möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.
İnanıram ki, milli yaddaşını qoruyan xalq gələcəyini də inamla qurmağı bacarır.

– “Elat Bayramı”nda gənclərin iştirakını necə qiymətləndirirsiniz? Onların bu irsə marağı sizi qane edirmi?

– Bu gün məni ən çox sevindirən məqamlardan biri məhz gənclərin “Elat Bayramı”na böyük maraq göstərməsidir. Onlar burada sadəcə tamaşaçı deyillər. Milli rəqslərdə, idman yarışlarında, folklor kollektivlərində, müxtəlif mədəni proqramlarda fəal iştirak edirlər.
Əlbəttə, müasir dövrdə gənclərin maraq dairəsi çox genişdir. Lakin biz istəyirik ki, onlar dünyaya açıq olduqları kimi öz milli köklərinə də bağlı olsunlar. Çünki tarixini və kimliyini bilməyən nəsil gələcəyini sağlam təməl üzərində qura bilməz.
“Elat Bayramı” gənclərlə keçmiş arasında möhkəm mənəvi körpü yaradır və bununla da milli irsin davamlılığını təmin edir.

– Bayram proqramında aşıq sənəti, xalq musiqisi və folklor nümunələri xüsusi yer tutur. Bunun səbəbi nədir?

– Borçalı qədim aşıq mühitidir. Bu torpaq yüz illər boyu sazın və sözün qüdrəti ilə tanınıb. Dədə Ələsgərin, Aşıq Hüseyn Saraclının, Aşıq Kamandarın və digər ustad sənətkarların sənəti bu bölgənin mənəvi pasportuna çevrilib.
“Elat Bayramı”nda aşıq sənətinə geniş yer ayırmağımız təsadüfi deyil. Çünki saz təkcə musiqi aləti deyil, xalqın tarixini, qəhrəmanlığını, sevgisini və mənəviyyatını yaşadan müqəddəs dəyərdir.
Biz istəyirik ki, gənc aşıqlar ustadlardan öyrənsinlər, sazın səsi Borçalı yaylaqlarından heç vaxt kəsilməsin. Milli musiqimiz, xalq oyunlarımız və folklorumuz yaşadıqca xalqımızın ruhu da yaşayacaq.

– “Elat Bayramı”nın Azərbaycan və Gürcüstan arasında mədəni əlaqələrin inkişafına təsirini necə qiymətləndirirsiniz?

– Azərbaycanla Gürcüstan əsrlər boyu mehriban qonşuluq, dostluq və qarşılıqlı hörmət münasibətləri ilə seçilən iki respublikadir. Borçalı isə bu dostluğun canlı körpülərindən biridir.
“Elat Bayramı” hər il hər iki ölkədən elm adamlarını, mədəniyyət xadimlərini, sənətçiləri və ictimai xadimləri bir araya gətirir. Bu görüşlər qarşılıqlı etimadı daha da möhkəmləndirir, ortaq mədəni dəyərlərin qorunmasına və yeni əməkdaşlıq layihələrinin yaranmasına şərait yaradır.
Mən hesab edirəm ki, mədəniyyət xalqları bir-birinə ən səmimi şəkildə yaxınlaşdıran qüvvədir. Elat Bayramı da bu baxımdan Azərbaycan–Gürcüstan dostluğuna xidmət edən mühüm mədəni platformalardan biridir.

– “Elat Bayramı” artıq təkcə Borçalının deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızın da görüş məkanına çevrilib. Siz bunu necə qiymətləndirirsiniz?

– Bu, bizim üçün ən böyük mənəvi qazancdır. Elat Bayramının ilk illərində əsas məqsədimiz Borçalıda yaşayan insanları bir araya gətirmək idi. Lakin zaman göstərdi ki, bu bayramın əhatə dairəsi daha genişdir. Bu gün Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən, Türkiyədən, Avropadan, Rusiyadan və başqa ölkələrdən soydaşlarımız “Elat Bayramı”na qatılmağa çalışırlar.
Onlar təkcə tədbirdə iştirak etmək üçün gəlmirlər. Öz övladlarına ata-baba yurdunu göstərmək, milli köklərini tanıtmaq, Borçalının təbiətini, yaylaq həyatını və qədim adətlərini yaşatmaq üçün gəlirlər.

Bu görüşlər insanların mənəvi bağlarını gücləndirir, doğma yurda sevgi hissini daha da artırır.
Ən böyük sevincimiz odur ki, “Elat Bayramı” dünyanın müxtəlif guşələrində yaşayan borçalılılar üçün doğma evə qayıdışın simvoluna çevrilib.

– İllər ərzində “Elat Bayramı”nın inkişafında sizi ən çox sevindirən hansı məqamlar olub?

– Ən böyük uğurumuz “Elat Bayramı”nın xalq tərəfindən qəbul olunmasıdır. İlk tədbiri keçirəndə arzumuz bu bayramın uzunömürlü olması idi. Bu gün artıq onun ənənəyə çevrildiyini görmək böyük qürur hissi yaradır.
İllər keçdikcə iştirakçıların sayı artıb, proqram daha da zənginləşib, tədbirə beynəlxalq maraq yüksəlib. Elat Bayramı haqqında Azərbaycanda, Gürcüstanda və digər ölkələrdə mətbuatda geniş yazılar dərc olunur, televiziya proqramları hazırlanır.
Bütün bunlar göstərir ki, bu layihə artıq təkcə Borçalının deyil, bütövlükdə türk dünyasının diqqət mərkəzində olan mədəni hadisələrdən birinə çevrilməkdədir.

– Belə möhtəşəm tədbirin təşkilində hansı çətinliklərlə qarşılaşmısınız?

– Təbii ki, belə genişmiqyaslı tədbiri təşkil etmək asan deyil. Yaylaq şəraiti, logistika, qonaqların qəbulu, texniki təminat, maliyyə və digər məsələlər böyük məsuliyyət tələb edir.
Lakin bütün bu çətinliklər xalqımızın sevgisi və dəstəyi qarşısında kiçik görünür. İllər boyu ziyalılarımız, sənət adamlarımız, sahibkarlarımız, könüllülərimiz və yüzlərlə fədakar insan “Elat Bayramı”nın təşkilinə öz töhfəsini verib.
Mən həmişə deyirəm ki, “Elat Bayramı” bir nəfərin və ya bir təşkilatın işi deyil. Bu, Borçalının ümumi iradəsinin, xalqımızın milli həmrəyliyinin və mədəniyyətə sevgisinin nəticəsidir.

– “Elat Bayramı”nın təşkilində dövlət qurumlarının və ictimaiyyətin dəstəyini necə qiymətləndirirsiniz?

– İctimai təşəbbüslərin uğur qazanması üçün cəmiyyətin və dövlət qurumlarının dəstəyi olduqca vacibdir. Bu illər ərzində həm Gürcüstanda, həm də Azərbaycanda müxtəlif dövlət qurumlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının, elm və mədəniyyət xadimlərinin diqqətini və mənəvi dəstəyini hiss etmişik.
Bununla yanaşı, sadə insanların “Elat Bayramı”na göstərdiyi sevgi bizim üçün ən böyük stimuldur. Çünki bu bayramı yaşadan məhz xalqın özüdür. İnsanlar onu öz bayramı kimi qəbul etdikcə “Elat Bayramı”nın gələcəyi də daha möhkəm olur.
– “Elat Bayramı”nın Türk dünyasının mədəni inteqrasiyasında rolunu necə görürsünüz?
– Borçalı tarixən böyük türk mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi olub. Dilimiz, folklorumuz, aşıq sənətimiz, adət-ənənələrimiz bizi ortaq köklərə bağlayır.
“Elat Bayramı”nda müxtəlif türk ölkələrindən gələn elm adamları, sənətçilər və ziyalılar iştirak edirlər. Bu görüşlər yalnız mədəni tədbir deyil, həm də fikir və təcrübə mübadiləsi üçün mühüm platformadır.
Bu gün Türk dünyasının ortaq dəyərlərinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Mən inanıram ki, “Elat Bayramı” da bu istiqamətdə öz layiqli töhfəsini verir və gələcəkdə Türk dünyasının ən nüfuzlu mədəni tədbirlərindən birinə çevriləcək.

– Sizcə, “Elat Bayramı”nın beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanıdılması üçün hansı addımlar atılmalıdır?

– Düşünürəm ki, “Elat Bayramı” artıq özünü regional mədəni hadisə kimi təsdiq edib. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd onu beynəlxalq miqyasda daha geniş tanıtmaqdır. Bunun üçün ilk növbədə elat mədəniyyəti haqqında elmi araşdırmalar genişləndirilməli, müxtəlif dillərdə kitablar, albomlar və sənədli filmlər hazırlanmalıdır.
Eyni zamanda, beynəlxalq folklor təşkilatları, mədəniyyət qurumları və türk dünyasının elmi-mədəni institutları ilə əməkdaşlıq daha da inkişaf etdirilməlidir. “Elat Bayramı” yalnız Borçalının deyil, ümumtürk mədəniyyətinin zəngin irsini özündə yaşadır və bu baxımdan onun dünya ictimaiyyətinə təqdim olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

– Gələcək illər üçün “Elat Bayramı” ilə bağlı hansı planlarınız və arzularınız var?

– Arzumuz odur ki, “Elat Bayramı” hər il yeni ideyalar və zəngin proqramlarla daha da inkişaf etsin. İstəyirik ki, bayram çərçivəsində elmi konfranslar, folklor festivalları, sənətkarlıq sərgiləri, milli mətbəx təqdimatları, gənclər forumları və uşaq proqramları daha geniş yer alsın.
Bundan başqa, Borçalının tarixi, etnoqrafiyası və elat mədəniyyəti ilə bağlı araşdırmaların sistemli şəkildə dəstəklənməsi, bu mövzuda nəşrlərin hazırlanması da prioritet istiqamətlərdən biridir.
Biz “Elat Bayramı”nı təkcə bir günlük tədbir kimi deyil, ilboyu davam edən mədəni prosesin zirvə nöqtəsi kimi görürük.

– Gənc nəslə nə tövsiyə edərdiniz? Milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında onların rolu nə qədər önəmlidir?

– Hər bir xalqın gələcəyi onun gənclərinin milli şüurundan, vətən sevgisindən və mənəvi dəyərlərə münasibətindən asılıdır. Gənclərimiz müasir dünyaya açıq olmalı, elmə, texnologiyaya və yeniliklərə yiyələnməlidirlər. Lakin eyni zamanda öz dillərini, tarixlərini, folklorlarını və milli kimliklərini də unutmamalıdırlar.
“Elat Bayramı” gənclərə göstərir ki, keçmişə bağlılıq geridə qalmaq deyil, əksinə, möhkəm kök üzərində gələcək qurmaq deməkdir. Kim öz kökünü tanıyırsa, o, dünyanın istənilən yerində özünü daha inamlı və daha məsuliyyətli hiss edir.

– Şəxsən sizin üçün “Elat Bayramı” nə ifadə edir?

– Mənim üçün “Elat Bayramı” sadəcə təşkil etdiyimiz bir tədbir deyil. Bu, uzun illərin arzusu, zəhməti və mənəvi məsuliyyətidir. Hər dəfə Armudlu yaylağında insanların bir araya gəldiyini, sazın səsləndiyini, uşaqların milli oyunlarda iştirak etdiyini görəndə düşünürəm ki, bu zəhmət hədər getməyib.
Ən böyük mükafat insanların minnətdarlığı, gənclərin milli dəyərlərə maraq göstərməsi və Borçalının adının mədəniyyət vasitəsilə daha geniş tanınmasıdır.
Mən inanıram ki, insanlar dəyişir, nəsillər dəyişir, amma milli yaddaş yaşadıqca xalq da yaşayır. “Elat Bayramı”nın əsas missiyası da məhz bu yaddaşı qorumaqdır.

– Müsahibəmizin sonunda jurnalımızın oxucularına nə demək istərdiniz?

– İlk növbədə bütün oxucularınızı səmimi qəlbdən salamlayıram. İnanıram ki, milli-mənəvi dəyərlərimizi qorumaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Tariximizi yaşatmaq, dilimizi sevmək, folklorumuzu, musiqimizi və adətlərimizi gələcək nəsillərə ötürmək yalnız dövlətin və ya ictimai təşkilatların işi deyil. Bu, hər bir ailənin, hər bir ziyalının və hər bir gəncin məsuliyyətidir.

“Elat Bayramı” bizi keçmişimizə bağlayan, bu günümüzü birləşdirən və gələcəyimizə ümidlə aparan mənəvi körpüdür. Arzu edirəm ki, bu körpü daha da möhkəmlənsin, Borçalının zəngin mədəni irsi daim yaşasın və dünyanın hər yerində yaşayan soydaşlarımız üçün qürur mənbəyi olsun.
Fürsətdən istifadə edərək məkanından asılı olmayaraq “Elat Bayramı”nın təşkilində zəhməti olan hər kəsə, tədbirə qatılan qonaqlara, elm və mədəniyyət xadimlərinə, sənət adamlarına, media nümayəndələrinə və bütün soydaşlarımıza dərin minnətdarlığımı bildirirəm. Hamıya möhkəm cansağlığı, firavanlıq və milli birliyimizin daim möhkəm olmasını arzulayıram.

Müsahibəni apardı:

Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureatı