{"id":10058,"date":"2019-12-15T11:10:39","date_gmt":"2019-12-15T07:10:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=10058"},"modified":"2019-12-15T11:10:39","modified_gmt":"2019-12-15T07:10:39","slug":"sahd%c9%99niz-yatagindan-hasilata-baslanmasindan-13-il-kecir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=10058","title":{"rendered":"\u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131ndan hasilata ba\u015flanmas\u0131ndan 13 il ke\u00e7ir"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Bu g\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz-kondensat yata\u011f\u0131ndan hasilata ba\u015flan\u0131lmas\u0131ndan 13 il \u00f6t\u00fcr. Neft strategiyas\u0131n\u0131n son ill\u0259r Az\u0259rbaycana g\u0259tirdiyi b\u00f6y\u00fck dividendl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259r b\u0259sl\u0259n\u0259n t\u0259bii qaz ixracat\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilm\u0259sidir. M\u0259hz ehtiyatlar\u0131 1,2 trilyon kubmetr qazdan v\u0259 240 milyon ton kondensatdan ibar\u0259t olan \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131n\u0131n k\u0259\u015ff edilm\u0259si v\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz layih\u0259sinin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fcnyaya b\u00f6y\u00fck miqdarda t\u0259bii qaz ixrac ed\u0259n bir \u00f6lk\u0259 kimi tan\u0131td\u0131r\u0131r. Hasilata ba\u015flanandan b\u0259ri \u201c\u015eahd\u0259niz\u201dd\u0259n 115 milyard kubmetr qaz v\u0259 27 milyon tondan \u00e7ox kondensat \u0259ld\u0259 olunub. Bu il, h\u0259m d\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d strukturunun k\u0259\u015ffind\u0259n 65, yata\u011f\u0131n k\u0259\u015ff olunmas\u0131ndan is\u0259 20 il ke\u00e7ir. \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz yata\u011f\u0131 Alyaskadak\u0131 \u201cPrudo Bey\u201d (\u201cPrudhoe Bay\u201d) neft yata\u011f\u0131ndan sonra BP-nin h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck k\u0259\u015ffi hesab edilir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u0259h\u0259ng \u201c\u015eahd\u0259niz\u201din k\u0259\u015ffi<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan qlobal miqyasda tan\u0131nan t\u0259bii qaz ixracat\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilir. 1996-c\u0131 ild\u0259 xarici t\u0259r\u0259fda\u015flar il\u0259 perspektivli \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d sah\u0259sinin k\u0259\u015ffiyyat\u0131, i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc (HPBS) haqq\u0131nda sazi\u015f imzalan\u0131b. Bundan 3 il sonra &#8211; 1999-cu ilin iyununda is\u0259 ehtiyatlar\u0131 1,2 trilyon kubmetr qazdan v\u0259 240 milyon ton kondensatdan ibar\u0259t olan n\u0259h\u0259ng \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131 k\u0259\u015ff edilib. Bu yataq d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck qaz-kondensat yataqlar\u0131ndan biridir. \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d Bak\u0131dan 70 kilometr c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259, suyun d\u0259rinliyinin 50-500 metr aras\u0131nda d\u0259yi\u015fdiyi X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u015felfind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>2006-c\u0131 il dekabr\u0131n 15-d\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131nda ilk quyu istismara verilib. Quyunun g\u00fcnd\u0259lik qaz hasilat\u0131 5,6 milyon kubmetr, kondensat hasilat\u0131 is\u0259 2,5 min ton olub. H\u0259min quyunun yerl\u0259\u015fdiyi sah\u0259d\u0259 d\u0259nizin d\u0259rinliyi 100 metr, quyunun d\u0259rinliyi is\u0259 6 min 500 metr t\u0259\u015fkil edib. Bu hadis\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n neft-qaz s\u0259nayesi tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olub.<\/p>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz-1\u201d \u00fczr\u0259 \u0259m\u0259liyyatlara el\u0259 2006-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flan\u0131b v\u0259 yataqdan hasilat h\u0259yata ke\u00e7irilib. \u201c\u015eahd\u0259niz-1\u201d layih\u0259si \u00fczr\u0259 hasil olunan qaz\u0131n Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 ixrac edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri &#8211; CQBK (Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum) tikilib istifad\u0259y\u0259 verilib. 2006-c\u0131 ilin sonlar\u0131ndan etibar\u0259n bu yataqdan hasil olunan qaz S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131nda ilkin emaldan ke\u00e7iril\u0259r\u0259k \u00fcmumi uzunlu\u011fu 997 kilometr, \u00f6t\u00fcrm\u0259 qabiliyy\u0259ti ild\u0259 20 milyard kubmetr t\u0259\u015fkil ed\u0259n C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f boru k\u0259m\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Cari ilin yanvar-sentyabr aylar\u0131nda C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259rinin g\u00fcnd\u0259lik orta \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck g\u00fcc\u00fc t\u0259qrib\u0259n 28 milyon kubmetr qaz olub.<\/p>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz-1\u201d \u00fczr\u0259 maksimum hasilat ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n 10 milyard kubmetr qaz v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik 50 min barrel kondensat t\u0259\u015fkil edir. 2014-c\u00fc ild\u0259 m\u00f6vcud \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qur\u011fular\u0131n\u0131n texniki olaraq daha da optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 hasilat sisteminin g\u00fcnd\u0259lik maksimum g\u00fcc\u00fcn\u00fc 27,3 milyon standart kubmetrd\u0259n 29,5 milyon standart kubmetr s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Cari ild\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131ndan Az\u0259rbaycan (SOCAR), G\u00fcrc\u00fcstan (GOGC), T\u00fcrkiy\u0259 (Bota\u015f) bazarlar\u0131na v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 obyektl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn BTC \u015firk\u0259tin\u0259 qaz \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 davam edib. Bu ilin 9 ay\u0131nda yataqdan 12,2 milyard standart kubmetr qaz v\u0259 2,6 milyon ton (t\u0259qrib\u0259n 21 milyon barrel) kondensat hasil edilib. Hasilata ba\u015flanandan b\u0259ri is\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201dd\u0259n \u00fcmumilikd\u0259 115 milyard standart kubmetr t\u0259bii qaz v\u0259 27 milyon tondan \u00e7ox kondensat \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b. M\u00f6vcud \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qur\u011fular\u0131n\u0131n hasilat g\u00fcc\u00fc haz\u0131rda sutkada 56 milyon standart kubmetr v\u0259 ya ild\u0259 t\u0259qrib\u0259n 20 milyard kubmetrdir.<\/p>\n<p><strong>Neft Fondu \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d \u00fczr\u0259 indiy\u0259d\u0259k 2,7 milyard dollardan \u00e7ox v\u0259sait \u0259ld\u0259 edib<\/strong><\/p>\n<p>2007-ci ild\u0259n bu ilin ilk 7 ay\u0131n\u0131n sonunad\u0259k Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunun (ARDNF) \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 qaz\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan \u0259ld\u0259 edil\u0259n \u00fcmumi g\u0259lirl\u0259ri 2 milyard 703 milyon AB\u015e dollar\u0131 olub. Cari ilin 7 ay\u0131nda Neft Fondunun \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 kondensat\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lirl\u0259ri is\u0259 209 milyon dollar t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p>Cari ilin 3 r\u00fcb\u00fcnd\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 481 milyon dollardan \u00e7ox \u0259m\u0259liyyat v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 818 milyard dollar \u0259sasl\u0131 x\u0259rcl\u0259r s\u0259rf olunub.<\/p>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz\u201dd\u0259 i\u015ftirak paylar\u0131 bel\u0259dir: BP (operator \u2013 28,8 faiz), Az\u015eD (10 faiz), \u201cSGC Upstream\u201d (6,7 faiz), \u201cPetronas\u201d (15,5 faiz), \u201cLUKoil\u201d (10 faiz), \u201cNICO\u201d (10 faiz) v\u0259 \u201cTPAO\u201d (19 faiz).<\/p>\n<p>Doqquz ayda C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f boru k\u0259m\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259qrib\u0259n 33 milyon dollar \u0259m\u0259liyyat x\u0259rcl\u0259ri v\u0259 28 milyon dollar \u0259sasl\u0131 x\u0259rcl\u0259r s\u0259rf edilib.<\/p>\n<p><strong>\u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201dd\u0259 16 quyu qaz\u0131l\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d v\u0259 ya yata\u011f\u0131n tammiqyasl\u0131 i\u015fl\u0259nm\u0259si (YT\u0130) layih\u0259si \u201c\u015eahd\u0259niz-1\u201d layih\u0259sind\u0259n hasil olunan illik 9 milyard kubmetr qazdan \u0259lav\u0259 16 milyard kubmetr qaz hasil ed\u0259c\u0259k n\u0259h\u0259ng bir layih\u0259dir. \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d yata\u011f\u0131ndak\u0131 \u201c\u015eahd\u0259niz Bravo\u201d v\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz Alfa\u201d platformalar\u0131ndan 2 yar\u0131mdalma qur\u011fusu vasit\u0259sil\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 26 qaz hasilat quyusunun qaz\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Bu ilin birinci yar\u0131s\u0131nda \u201c\u015eahd\u0259niz Alfa\u201d platformas\u0131ndan quyu qaz\u0131lmay\u0131b, bundan sonra is\u0259 qazma qur\u011fusunda profilaktik i\u015fl\u0259r apar\u0131lma\u011fa ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n<p>\u201c\u0130stiqlal\u201d qazma qur\u011fusu \u015f\u0259rq cinah\u0131n c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259 1, q\u0259rb cinah\u0131n c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259 2, \u015f\u0259rq cinah\u0131n \u015fimal hiss\u0259sind\u0259 is\u0259 1 sualt\u0131 quyu tamamlay\u0131b v\u0259 haz\u0131rda h\u0259min hiss\u0259d\u0259 2-ci quyu tamamlama \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irir. \u201cMaersk Explorer\u201d qur\u011fusu \u015fimal cinah\u0131nda 1 quyunu tam d\u0259rinliyin\u0259d\u0259k, dig\u0259r 1 quyu l\u00fcl\u0259sinin is\u0259 \u00fcst interval\u0131n\u0131 qaz\u0131b v\u0259 sonra q\u0259rb cinah\u0131nda 2 quyunun \u00fcst interval\u0131n\u0131 qaz\u0131b. Haz\u0131rda qur\u011fu h\u0259min cinahda 1 quyunun alt hiss\u0259sind\u0259 qazma i\u015fl\u0259ri apar\u0131r.<\/p>\n<p>Bu iki qur\u011fu \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d hasilat\u0131 v\u0259 sonrak\u0131 t\u0259drici art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q \u00fcmumilikd\u0259 16 quyu qaz\u0131b, bunlardan yata\u011f\u0131n \u015fimal cinah\u0131nda 4 quyu, q\u0259rb cinah\u0131nda 4 quyu, \u015f\u0259rq-c\u0259nub cinah\u0131nda 4 quyu, q\u0259rb cinah\u0131n c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259 2 quyu v\u0259 \u015f\u0259rq cinah\u0131n \u015fimal hiss\u0259sind\u0259 2 quyu tamamlan\u0131b. Qazma i\u015fl\u0259ri hasilat\u0131n planla\u015fd\u0131r\u0131lan sabit s\u0259viyy\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b olunan b\u00fct\u00fcn quyular\u0131n qaz\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 davam ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131n\u0131 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d \u00fczr\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc sazi\u015fi t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 ad\u0131ndan BP \u015firk\u0259ti i\u015fl\u0259dir. \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d struktur etibaril\u0259 qeyri-korporativ Birg\u0259 M\u00fc\u0259ssis\u0259 (BM) ortaql\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130ndiy\u0259d\u0259k TANAP-la T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 3,5 milyard kubmetrd\u0259n \u00e7ox \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz\u0131 g\u00f6nd\u0259rilib<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz\u0131 C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi mar\u015frutu \u00fczr\u0259 TANAP boru k\u0259m\u0259ri il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 t\u0259bii qaz n\u0259ql edilir. Bu g\u00fcn\u0259d\u0259k TANAP-la T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 3,5 milyard kubmetr \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d t\u0259bii qaz\u0131 g\u00f6nd\u0259rilib. Cari ild\u0259 is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum v\u0259 TANAP boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri il\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 6,8 milyard kubmetrd\u0259n \u00e7ox \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz\u0131 g\u00f6nd\u0259rilib.<\/p>\n<p>C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin \u0259sas seqmenti olan TANAP boru k\u0259m\u0259ri \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d yata\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lan qaz\u0131 avropal\u0131 istehlak\u00e7\u0131lara \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilib. Uzunlu\u011fu 1850 kilometr olan, Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 v\u0259 Avropaya \u00e7atd\u0131ran TANAP T\u00fcrkiy\u0259-G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259dind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259rin\u0259, T\u00fcrkiy\u0259-Yunan\u0131stan s\u0259rh\u0259dind\u0259 is\u0259 TAP qaz boru k\u0259m\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fib. TANAP-\u0131n G\u00fcrc\u00fcstan-T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259rh\u0259di-\u018fski\u015f\u0259h\u0259r hiss\u0259sinin uzunlu\u011fu 1350 kilometr, \u018fski\u015f\u0259h\u0259r-T\u00fcrkiy\u0259-Yunan\u0131stan s\u0259rh\u0259di boyunca uzanan hiss\u0259si is\u0259 480 kilometrdir. Boru k\u0259m\u0259rinin quru hiss\u0259sinin diametri 56 v\u0259 48 d\u00fcym, M\u0259rm\u0259r\u0259 d\u0259nizind\u0259n ke\u00e7\u0259n hiss\u0259sinin diametri is\u0259 36 d\u00fcym t\u0259\u015fkil edir. TANAP-dan T\u00fcrkiy\u0259 qazpaylama sistemin\u0259 iki qol ayr\u0131l\u0131b v\u0259 onun maksimum illik \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck qabiliyy\u0259ti 31 milyard kubmetrdir. Layih\u0259nin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 illik \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck g\u00fcc\u00fc 16 milyard kubmetr qaz t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u201cEnerjinin \u0130p\u0259k yolu\u201d adland\u0131r\u0131lan TANAP boru k\u0259m\u0259rinin birinci fazas\u0131 ke\u00e7\u0259n il iyunun 12-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u018fski\u015f\u0259h\u0259r \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilib. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 ilk qaz h\u0259cml\u0259rinin n\u0259qli planla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi h\u0259min il iyunun 30-da ba\u015flay\u0131b. Boru k\u0259m\u0259rinin \u018fski\u015f\u0259h\u0259rd\u0259n \u018fdirn\u0259-\u0130psalaya q\u0259d\u0259r uzanan ikinci fazas\u0131 noyabr\u0131n 30-da istifad\u0259y\u0259 verilib.<\/p>\n<p>Layih\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 11,7 milyard dollarl\u0131q investisiya n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. Lakin bu h\u0259cmin 45 faizin\u0259, y\u0259ni 5,2 milyard dollara q\u0259na\u0259t edilib. Haz\u0131rda TANAP \u00fczr\u0259 kapital x\u0259rcl\u0259ri 6,5 milyard dollard\u0131r v\u0259 bu vaxtad\u0259k layih\u0259y\u0259 t\u0259qrib\u0259n 6,3 milyard dollar x\u0259rcl\u0259nib.<\/p>\n<p>TANAP-\u0131n s\u0259hml\u0259rinin 51 faizi \u201cC\u0259nub Qaz D\u0259hlizi\u201d QSC-y\u0259, 7 faizi \u201cSOCAR Turkey Enerji A.\u015e.\u201dy\u0259 (STEA\u015e), 30 faizi \u201cBota\u015f\u201da, 12 faizi is\u0259 BP \u015firk\u0259tin\u0259 m\u0259xsusdur. S\u0259hmdarlar layih\u0259 \u00fczr\u0259 illik 1,45 milyard dollar g\u0259lir \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r. H\u0259min g\u0259lirin 58 faizi Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>TAP \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259rin 90,7 faizi tamamlan\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>2020-ci ild\u0259 is\u0259 \u0259lav\u0259 10 milyard kubmetr qaz Avropa bazar\u0131na \u00e7atd\u0131racaq. Bel\u0259 ki, TAP boru k\u0259m\u0259rinin in\u015fas\u0131 i\u015fl\u0259rinin 90,7 faizi tamamlan\u0131b. TAP C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259ri v\u0259 TANAP-\u0131n davam\u0131 olub, \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201dd\u0259n hasil olunacaq qaz\u0131 Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya vasit\u0259sil\u0259, Adriatik d\u0259nizind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 \u0130taliyan\u0131n c\u0259nubuna, oradan da Q\u0259rbi Avropaya \u00e7atd\u0131racaq. Boru k\u0259m\u0259rinin uzunlu\u011fu 878 kilometr, diametri is\u0259 48 d\u00fcymd\u00fcr. TAP boru k\u0259m\u0259rinin \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259si d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 820 metr d\u0259rinlikd\u0259, \u0259n y\u00fcks\u0259k hiss\u0259si Albaniya da\u011flar\u0131nda 1800 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>Boru k\u0259m\u0259ri TANAP il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 Yunan\u0131stan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Kipoi \u0259razisind\u0259n ba\u015flayacaq. K\u0259m\u0259r buradan Yunan\u0131stan v\u0259 Albaniya \u0259razisini q\u0259t ed\u0259r\u0259k \u015f\u0259rqd\u0259n q\u0259rb\u0259 Adriatik d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 do\u011fru istiqam\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 \u0130taliyan\u0131n Puqlia b\u00f6lg\u0259sind\u0259 sahil\u0259 \u00e7\u0131xacaq. TAP \u201cSnam Rete Gas\u201d \u015firk\u0259tinin istismar etdiyi \u0130taliyan\u0131n qaz n\u0259qliyyat\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259sin\u0259 birl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. Layih\u0259 Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n \u0130taliya, Almaniya, Fransa, B\u00f6y\u00fck Britaniya, \u0130sve\u00e7r\u0259 v\u0259 Avstriya kimi b\u00f6y\u00fck Avropa bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkanlar yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Layih\u0259 \u00fczr\u0259 kapital x\u0259rcl\u0259ri 4,5 milyard avrodur. Boru k\u0259m\u0259ri Avropan\u0131n \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259sinin \u0259razisind\u0259n \u2013 Yunan\u0131stan, Albaniya v\u0259 \u0130taliyadan ke\u00e7ir. TAP-\u0131n ilkin \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck qabiliyy\u0259ti ild\u0259 10 milyard kubmetr olacaq v\u0259 bu h\u0259cmin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 20 milyard kubmetr\u0259d\u0259k art\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>TAP-\u0131n s\u0259hmdarlar\u0131 bel\u0259dir: BP (20 faiz), SOCAR (20 faiz), \u201cSnam S.p.A.\u201d (20 faiz), \u201cFluxys\u201d (19 faiz), \u201cEnag\u00e1s\u201d (16 faiz) v\u0259 \u201cAxpo\u201d (5 faiz).<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz\u0131 g\u0259l\u0259n ild\u0259n C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi sistemi il\u0259 3 m\u00fcxt\u0259lif boru k\u0259m\u0259ri v\u0259 7 \u00f6lk\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 2 min 500 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 qalxaraq, d\u0259niz dibind\u0259 is\u0259 800 metr d\u0259rinliy\u0259 en\u0259r\u0259k 3 min 500 kilometr m\u0259saf\u0259 boyunca n\u0259ql edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong><em>C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi d\u00fcnyada inki\u015faf etdiril\u0259n \u0259n kompleks t\u0259bii qaz boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri z\u0259nciri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet enerji layih\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin seqmentl\u0259rini \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d, C\u0259nubi Qafqaz Boru K\u0259m\u0259rinin Geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, TANAP v\u0259 TAP layih\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edir. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi d\u00fcnya neft-qaz s\u0259nayesind\u0259 bu vaxtad\u0259k olan \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259 iddial\u0131 layih\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bu, \u00e7ox sayda m\u00fcxt\u0259lif maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 7 h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 11 \u015firk\u0259ti \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir h\u0259d\u0259fdir. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi ilk d\u0259f\u0259 olaraq X\u0259z\u0259r regionundak\u0131 qaz t\u0259chizat\u0131n\u0131 Avropa bazar\u0131na birl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 b\u00fct\u00fcn regionun enerji x\u0259rit\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k. Bu boru k\u0259m\u0259ri sistemi el\u0259 layih\u0259l\u0259ndirilib ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcmk\u00fcn \u0259lav\u0259 qaz h\u0259cml\u0259rinin t\u0259chiz edil\u0259 bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck g\u00fcc\u00fc \u00f6z ilkin \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck g\u00fcc\u00fcn\u00fcn iki misli q\u0259d\u0259r art\u0131r\u0131la bil\u0259r.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz-kondensat yata\u011f\u0131ndan hasilata ba\u015flan\u0131lmas\u0131ndan 13 il \u00f6t\u00fcr. Neft strategiyas\u0131n\u0131n son ill\u0259r Az\u0259rbaycana g\u0259tirdiyi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10058"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10059,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10058\/revisions\/10059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}