{"id":10089,"date":"2019-12-15T11:23:09","date_gmt":"2019-12-15T07:23:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=10089"},"modified":"2019-12-16T10:24:16","modified_gmt":"2019-12-16T06:24:16","slug":"sad%c9%99liyi-v%c9%99-aydin-t%c9%99f%c9%99kkuru-il%c9%99-xalq-arasinda-nufuz-qazanmis-alim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=10089","title":{"rendered":"Sad\u0259 v\u0259 ayd\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc il\u0259 n\u00fcfuz qazanm\u0131\u015f alim"},"content":{"rendered":"<p>Dekabr\u0131n 15-i g\u00f6rk\u0259mli alim H\u0259s\u0259n \u018fliyevin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u018fm\u0259kdar elm xadimi, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, akademik H\u0259s\u0259n \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 86 il g\u0259rgin, \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 m\u0259hsuldar \u00f6m\u00fcr ya\u015fay\u0131b. Akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyevin sad\u0259liyi, m\u0259n\u0259vi safl\u0131\u011f\u0131, ayd\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, xalq aras\u0131nda n\u00fcfuzu ona \u0259srl\u0259rl\u0259 ya\u015f\u0131 olacaq bir \u00f6m\u00fcr qazand\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyevin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan Co\u011frafiya \u0130nstitutunun direktoru, akademik Ramiz M\u0259mm\u0259dovun g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259 ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259rini v\u0259 xatir\u0259l\u0259rini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir atalar m\u0259s\u0259li var: \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s yer bo\u015f qalm\u0131r\u201d. 1907-ci il dekabr\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk \u0259kin\u00e7i-ekoloqu H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir v\u0259 h\u0259min g\u00fcn Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n Com\u0259rdli k\u0259ndind\u0259 \u018flirza ki\u015finin ail\u0259sind\u0259 ilk o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131r v\u0259 onun ad\u0131n\u0131 H\u0259s\u0259n qoyurlar. H\u0259s\u0259nin aya\u011f\u0131 yer tutandan o, ail\u0259nin k\u00f6m\u0259yin\u0259 \u00e7at\u0131r, g\u00fcc\u00fc \u00e7atan i\u015fl\u0259rin qulpundan yap\u0131\u015f\u0131r. On bir ya\u015f\u0131na \u00e7atanda H\u0259s\u0259nin \u201cev\u201d \u0259m\u0259yi \u201c\u00e7\u00f6l\u201d \u0259m\u0259yi il\u0259 &#8211; qoyun-quzu otarmaqla \u0259v\u0259z olunur.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-10098 alignleft\" src=\"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n3.jpg\" alt=\"\" width=\"263\" height=\"176\" \/><\/p>\n<p>1905-ci ild\u0259 rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259si qurtard\u0131qdan sonra rus ordusu silahlar\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 verir. Bu silahdan istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r Andranikin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 mill\u0259t\u00e7i h\u0259rbi b\u00f6lm\u0259l\u0259r yarad\u0131rlar. Z\u0259ng\u0259zurdak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259ri h\u0259d\u0259f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, onlara h\u00fccum olur v\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri bo\u015fald\u0131l\u0131r. Qanl\u0131-qadal\u0131 1918-ci ilin yaz\u0131nda n\u00f6vb\u0259 Com\u0259rdli k\u0259ndin\u0259 d\u0259 \u00e7at\u0131r. Q\u0259fl\u0259t\u0259n h\u00fccuma m\u0259ruz qalan k\u00f6m\u0259ksiz Com\u0259rdli \u0259hli Nax\u00e7\u0131vana \u00fcz tutur v\u0259 orada ayr\u0131-ayr\u0131 k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259li olurlar.<\/p>\n<p>\u018flirza ki\u015finin ail\u0259si Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0131\u011fm\u0131r. 1918-ci il qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 bir par\u00e7a \u00e7\u00f6r\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r \u0259m\u0259y\u0259 qatla\u015fmal\u0131 olurlar. H\u0259s\u0259n \u018fliyev d\u0259 1917-1924-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 muzdurluq edir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-10099 alignleft\" src=\"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n1.jpg\" alt=\"\" width=\"203\" height=\"346\" \/><\/p>\n<p>Sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131n l\u0259\u011fvi kampaniyas\u0131 geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131r. H\u0259s\u0259n \u018fliyev d\u0259 17 ya\u015f\u0131nda (1924) Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u0259nd ax\u015fam m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxuyur v\u0259 23 ya\u015f\u0131nda (1930) m\u0259kt\u0259bi bitirir. O, d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259b\u0259 ged\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r molla yan\u0131nda t\u0259hsil almaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131b. H\u0259s\u0259n \u018flirza o\u011flu h\u0259l\u0259 g\u0259nclik ya\u015flar\u0131ndan d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yetkinliyi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259si il\u0259 tay-tu\u015flar\u0131ndan se\u00e7ilib. O, 1925-ci il oktyabr\u0131 5-d\u0259 \u201c\u015e\u0259rq qap\u0131s\u0131\u201d q\u0259zetind\u0259 \u201cBiz\u0259 d\u0259 teatr laz\u0131md\u0131r\u201d, 1929-cu ild\u0259 is\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n 16-c\u0131 say\u0131nda \u201cM\u00fc\u0259llim laz\u0131md\u0131r\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rini d\u0259rc etdirib.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n \u018fliyev h\u0259min ill\u0259rd\u0259 (1924-1930) Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Texnikumunda da t\u0259hsil al\u0131r. 20 ya\u015fl\u0131 H\u0259s\u0259n oxuya-oxuya Muxtar Respublikan\u0131n Torpaq Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n z\u0259r\u0259rvericil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 ba\u015f f\u0259hl\u0259 i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>1935-ci il\u0259d\u0259k, y\u0259ni, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn 28-ci ilind\u0259 H\u0259s\u0259n \u018fIiyev k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n qoyun\u00e7uluq, \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck, pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259, h\u0259m\u00e7inin bitki ziyanvericil\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 z\u0259ngin t\u0259cr\u00fcb\u0259 toplay\u0131r. Bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 biliyini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq onu m\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kirl\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-10100 alignright\" src=\"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n2-300x204.jpg\" alt=\"\" width=\"375\" height=\"255\" srcset=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n2-300x204.jpg?v=1583033186 300w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n2-768x523.jpg?v=1583033186 768w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/h\u0259s\u0259n2.jpg?v=1583033186 982w\" sizes=\"(max-width: 375px) 100vw, 375px\" \/><\/p>\n<p>Alt\u0131 il \u0259rzind\u0259 orta t\u0259hsil, \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 ali t\u0259hsil alm\u0131\u015f H\u0259s\u0259n \u018fliyev birba\u015fa aspiranturaya daxil olur. 1937-ci ild\u0259 SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n (EA) Az\u0259rbaycan filial\u0131 yarad\u0131l\u0131r. H\u0259s\u0259n \u018fliyev elmin k\u00f6z\u0259rm\u0259kd\u0259 olan oca\u011f\u0131n\u0131 daha da alovland\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259lir. SSR\u0130 EA Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q b\u00f6lm\u0259sind\u0259 elmi i\u015f\u00e7i, sonra is\u0259 elmi katib i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>Torpa\u011f\u0131n q\u0259drini bil\u0259n H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim xam torpaqlar\u0131n t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 q\u0259t edir. O, susuz, da\u011faras\u0131 \u00e7\u00f6k\u0259klikl\u0259rd\u0259 s\u0259hraya \u00e7evrilmi\u015f Qobustan\u0131n c\u0259nub-q\u0259rb hiss\u0259sinin arid torpaqlar\u0131n\u0131n t\u0259dqiqin\u0259 ba\u015flay\u0131r. Onun u\u011furlu t\u0259dqiqat\u0131 \u201cPirsaat d\u00fcz\u00fcn\u00fcn torpaqlar\u0131 v\u0259 ondan istifad\u0259 yollar\u0131\u201d adl\u0131 ilk monoqrafik \u0259s\u0259ri (1940) il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim bu t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rind\u0259 arid (quraq) iqlim \u015f\u0259raitind\u0259 yaranm\u0131\u015f xam torpa\u011f\u0131n elmi t\u0259hlilini verm\u0259kl\u0259 ondan nec\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k yollar\u0131n\u0131 da g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>G\u0259nc alimin yazd\u0131\u011f\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fcr\u0259kk\u0259bi qurumam\u0131\u015f B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ba\u015flay\u0131r. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin h\u0259rbi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fdan saxlan\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bronu olmas\u0131na baxmayaraq, k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq m\u00fcharib\u0259y\u0259 &#8211; c\u0259bh\u0259y\u0259 gedir. 1941-1943-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u015eimali Qafqaz u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n orduda zabit kimi xidm\u0259t edir, a\u011f\u0131r yaralan\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra H\u0259s\u0259n \u018fliyev yenid\u0259n \u0259vv\u0259lki i\u015f yerin\u0259 qay\u0131d\u0131r v\u0259 SSR\u0130 EA Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n Co\u011frafiya b\u00f6lm\u0259sinin (1943-1944) r\u0259hb\u0259ri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 1944-c\u00fc ild\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 elml\u0259ri namiz\u0259di alimlik d\u0259r\u0259c\u0259sini al\u0131r v\u0259 c\u0259mi 9 il sonra Az\u0259rbaycan EA-n\u0131n akademiki kimi y\u00fcks\u0259k elmi ada layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>1944-1952-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 H\u0259s\u0259n \u018fliyev elmi t\u0259dqiqatla yana\u015f\u0131, t\u0259\u015fkilati i\u015fl\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 o, Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunda elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 direktor m\u00fcavini (1944-1949), Botanika \u0130nstitutunun direktoru (1949-1952), Az\u0259rbaycan KP MK katibi (1952) v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n \u018fliyev Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n (EA) yaranmas\u0131ndan (1945) doqquz il \u0259vv\u0259l elmimizin formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak edib. Onun 1937-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ist\u0259r Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Co\u011frafiya b\u00f6lm\u0259l\u0259rinin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tl\u0259ri olub.<\/p>\n<p>1952-1957-ci ill\u0259rd\u0259 akademik H\u0259s\u0259n \u018fI\u0130yevin Az\u0259rbaycan SSR EA-n\u0131n akademik-katibi v\u0259 eyni zamanda, Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 Aqrokimya \u0130nstitutunda Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib. 1951-ci ild\u0259 \u201cAb\u015feron yar\u0131madas\u0131nda tax\u0131l v\u0259 ot \u0259kilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 dair\u201d elmi m\u0259qal\u0259si EA-n\u0131n m\u0259ruz\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ap olunur.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn art\u0131q ham\u0131ya b\u0259llidir ki, t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 olmadan he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 davaml\u0131 inki\u015fafdan dan\u0131\u015fmaq olmaz. Akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyev d\u00fchas\u0131 is\u0259 bunu ke\u00e7\u0259n \u0259srin ortalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcb v\u0259 d\u0259rk edib. Bel\u0259 ki, 1950-ci ill\u0259rd\u0259 akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyevin elmi istiqam\u0259tinin ikinci \u0259sas \u015fax\u0259si &#8211; \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si ba\u015flan\u0131r v\u0259 o 1955-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR EA-n\u0131n T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim 1952-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 nazirinin birinci m\u00fcavini v\u0259 Az\u0259rbaycan KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin katibi v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yib, h\u0259min ild\u0259 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunub, Az\u0259rbaycan SSR EA-n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc se\u00e7ilib. 1961-ci ild\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan SSR\u0130-nin B\u00f6y\u00fck Qafqaz da\u011flar\u0131 zonas\u0131nda \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq ehtiyatlar\u0131\u201d m\u0259qal\u0259si EA-n\u0131n x\u0259b\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259rc olunur.<\/p>\n<p>B\u0259zi q\u0259lbiqara insanlar H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim\u0259 irad tuturdular ki, o, elml\u0259r doktoru olmaya-olmaya akademik se\u00e7ilib. Ancaq bilmirdil\u0259r ki, o zaman \u00fc\u00e7\u00fcn bu, normal hal idi. Ancaq H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim d\u0259 he\u00e7 kimin t\u0259n\u0259sini q\u0259bul ed\u0259n adam deyildi v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 1966-c\u0131 ild\u0259 Moskvada Torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun dissertasiya \u015furas\u0131nda u\u011furla doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edir. H\u0259min m\u00fcdafi\u0259d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f bir \u015f\u0259xsin xatir\u0259l\u0259rind\u0259n: \u201cM\u00fcdafi\u0259nin ax\u0131r\u0131na yax\u0131n iclasa Heyd\u0259r \u018fliyev g\u0259ldi, bir q\u0259d\u0259r oturdu. Sonra m\u0259nd\u0259n m\u00fcdafi\u0259nin nec\u0259 getm\u0259sini x\u0259b\u0259r ald\u0131. Cavab verdim ki, h\u0259r \u015fey y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. O dedi ki, m\u0259n gedir\u0259m, ba\u015fqa i\u015fl\u0259rim var, ax\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259rik. Ax\u015fam \u201cBak\u0131\u201d resoran\u0131nda m\u00fcdafi\u0259nin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 veril\u0259n ziyaf\u0259t\u0259 g\u0259ldi, m\u0259clis\u0259 \u00f6z\u00fc r\u0259hb\u0259rlik etdi, \u015furan\u0131n \u00fczvl\u0259rin\u0259 t\u0259\u015f\u0259k\u00fcr\u00fcn\u00fc bildirdi\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim \u00f6z imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin sessiyas\u0131nda (1958) t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xartma\u011fa nail olur. Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259 T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259ti geni\u015fl\u0259ndirilir, t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 \u00fczr\u0259 d\u00f6vl\u0259t komit\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131na v\u0259 1968-ci ild\u0259 direktoru oldu\u011fu Co\u011frafiya \u0130nstitutunda \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na aid ilk elmi t\u0259dqiqat \u015f\u00f6b\u0259sini yarad\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin institumuza r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vr\u00fc x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. Bel\u0259 ki, o, direktor olana q\u0259d\u0259r \u0259m\u0259kda\u015flar aras\u0131nda institutdaxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r ba\u015f al\u0131b gedir, elmi t\u0259dqiqatlar ikinci plana ke\u00e7\u0259r\u0259k ancaq \u015f\u0259xsi ambisiyalar\u0131n yar\u0131\u015fmas\u0131 v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim direktor t\u0259yin olunandan sonra institutda \u0259min-amanl\u0131q yarand\u0131, \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r aradan qalxd\u0131, sa\u011flam i\u015f\u00e7i atmosferi q\u0259rarla\u015fd\u0131. Co\u011frafiya\u00e7\u0131lar\u0131n etiraf\u0131na g\u00f6r\u0259, bu d\u00f6vr Az\u0259rbaycanda co\u011frafiya elminin intibah d\u00f6vr\u00fc olub.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, 1972-ci ild\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin a\u00e7\u0131q hiss\u0259sind\u0259 t\u0259rp\u0259nm\u0259z \u00f6z\u00fcl \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 d\u0259niz observatoriyas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 25 il f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si d\u0259 m\u0259hz onun f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259sidir. Bu observatoriya nec\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131? O zaman BMT-nin \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u201cQlobal atmosfer prosesl\u0259rinin t\u0259dqiqi\u201d layih\u0259si icra olunurdu. Bu layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7i\u0259sind\u0259 d\u00fcnya okean\u0131nda v\u0259 materik i\u00e7\u0259risind\u0259 fasil\u0259siz i\u015fl\u0259y\u0259n \u00fc\u00e7 m\u00fc\u015fahid\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131n\u0131r. \u015eimali Atlantikada v\u0259 Sakit okeanda m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r stasionarda durmu\u015f g\u0259mil\u0259rd\u0259n apar\u0131l\u0131rd\u0131. Materiki\u00e7i m\u00fc\u015fahid\u0259 kimi is\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi se\u00e7ilir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 bunu nec\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259li sual\u0131 meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Moskva elmi-t\u0259dqiqat institutlar\u0131n\u0131n direktorlar\u0131 &#8211; akademikl\u0259rd\u0259n Monin, Obuxov v\u0259 \u00c7vanq Bak\u0131ya, H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin yan\u0131na g\u0259lir, m\u0259s\u0259l\u0259ni ona dan\u0131\u015f\u0131rlar. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim bir q\u0259d\u0259r fikirl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra neft\u00e7i Qurbana z\u0259ng edir, istifad\u0259d\u0259 olmayan d\u0259niz platformalar\u0131ndan birini observatoriya yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn aliml\u0259r\u0259 verm\u0259yi xahi\u015f edir v\u0259 m\u00fcsb\u0259t cavab al\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, observatoriya Moskva institutlar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yarad\u0131l\u0131b, ancaq \u0259sas t\u0259\u015fkilati i\u015fl\u0259ri H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim h\u0259yata ke\u00e7irib. T\u0259\u015fkil olunandan sonra observatoriya bizim institutun s\u0259lahiyy\u0259ti v\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti daxilind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. El\u0259 m\u0259nim \u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259 H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim bu observatoriyaya i\u015f\u0259 q\u0259bul edib, sonra is\u0259 Moskva Okeanologiya \u0130nstitutuna stajirovka v\u0259 aspiranturaya g\u00f6nd\u0259rib. Bu t\u0259m\u0259nnas\u0131z insan\u0131n xeyirxahl\u0131\u011f\u0131n\u0131 he\u00e7 vaxt unutmur v\u0259 onu h\u0259mi\u015f\u0259 minn\u0259tdarl\u0131q hissi il\u0259 yad edir\u0259m.<\/p>\n<p>1976-c\u0131 ild\u0259 alimin \u201cH\u0259y\u0259can t\u0259bili\u201d \u0259s\u0259ri i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcr. Bu kitab Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 sah\u0259sind\u0259 maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259 v\u0259 t\u0259bi\u0259tsev\u0259rliyind\u0259 m\u00fcsb\u0259t rol oynay\u0131b. Akademikin \u201cH\u0259y\u0259can t\u0259bili\u201dnin ikinci, t\u0259kmil n\u0259\u015fri (1982) bu g\u00fcn d\u0259 m\u00fcsb\u0259t m\u0259nada t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc saxlay\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ekoloji maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259 yarad\u0131c\u0131s\u0131 H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim olan v\u0259 1975-ci ild\u0259n n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flayan \u201cAz\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259ti\u201d jurnal\u0131 da m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b.<\/p>\n<p>\u015eair B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131b: \u201cBu g\u00fcn m\u0259nd\u0259n H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin insani xarakterini s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259yi soru\u015fsalar, birc\u0259 c\u00fcml\u0259 dey\u0259rdim: O, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn yanan bir v\u0259t\u0259nda\u015f idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun alimliyi v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011furdu\u201d.<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259d Araz is\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cB\u0259z\u0259n adama el\u0259 g\u0259lirdi ki, Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tind\u0259 h\u0259r \u015feyi o \u00f6z \u0259ll\u0259ri il\u0259 yerb\u0259yer etmi\u015fdi; Sultanbud me\u015f\u0259sini d\u0259, Eldar \u015eam\u0131 D\u00f6vl\u0259t T\u0259bi\u0259ti Qoru\u011funu da, respublikan\u0131n ne\u00e7\u0259 rayonunda ya\u015f\u0131 mini adlam\u0131\u015f ne\u00e7\u0259 \u00e7inar\u0131n, Nax\u00e7\u0131van-\u015e\u0259rur yolunda qalm\u0131\u015f yegan\u0259 narb\u0259ndin d\u0259 \u201cm\u00fc\u0259llifi\u201d onun \u00f6z\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim \u00f6mr\u00fc boyu \u00f6z t\u0259dqiqatlar\u0131 il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcz\u0259ran\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. O, Az\u0259rbaycan\u0131n Qonaqk\u0259nd rayonunda maldarl\u0131q t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131n b\u0259rpa edilm\u0259si, \u015eamax\u0131-Xaldan-Quba istiqam\u0259tind\u0259 karvan yolu boyunca avtomobil yolunun in\u015fas\u0131, Qan\u0131x\u2013\u018fyri\u00e7ay vadisind\u0259n Bak\u0131ya su \u00e7\u0259kilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yuxar\u0131 t\u0259\u015fkilatlara m\u00fcraci\u0259tl\u0259r edib. Yard\u0131ml\u0131 rayonunun iqlim v\u0259 torpaq \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259dqiq edib, sonra orada k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n yeni istiqam\u0259tinin- \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fcn inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259qdimat yaz\u0131b v\u0259 buna nail olub.<\/p>\n<p>Bu ki\u00e7ik m\u0259qal\u0259ni yazark\u0259n arxivimd\u0259 saralm\u0131\u015f v\u0259r\u0259ql\u0259rin aras\u0131ndan \u0259lim\u0259 bir s\u0259n\u0259d ke\u00e7di. \u00c7ox maraql\u0131d\u0131r, bu ke\u00e7\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin Az\u0259rbaycan KP M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin plenumunda etdiyi m\u0259ruz\u0259 idi. N\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259sar\u0259t v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q var bu m\u0259ruz\u0259d\u0259! Partiyan\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n dal\u0131 da, qaba\u011f\u0131 da k\u0259sdiyi bir d\u00f6vrd\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n Erm\u0259nistan\u0131 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 K\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7aylar\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259nqid at\u0259\u015fin\u0259 tutur v\u0259 onlar\u0131 \u0259m\u0259li t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. M\u0259ruz\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisi d\u0259 yaddan \u00e7\u0131xm\u0131r, \u0259traf m\u00fchiti \u00e7irkl\u0259ndir\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r adbaad \u00e7\u0259kilir, adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131qlar\u0131 vur\u011fulan\u0131r. Tuqay me\u015f\u0259l\u0259rini q\u0131rmaqla pamb\u0131q tarlalar\u0131n\u0131n sah\u0259sini art\u0131rmaq ist\u0259y\u0259n raykom katibl\u0259ri il\u0259 H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin m\u00fcbariz\u0259si ictimaiy\u0259t aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da yaratm\u0131\u015fd\u0131. \u018fg\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi me\u015f\u0259ni me\u015f\u0259b\u0259yl\u0259rind\u0259n qoruma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131sa, H\u0259s\u0259n \u018fliyev d\u0259 t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259d\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dar olan m\u0259murlarla m\u00fcbariz\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin h\u0259yat\u0131 t\u0259bi\u0259tl\u0259 t\u0259masda m\u0259na tap\u0131rd\u0131. O, respublikam\u0131z\u0131n h\u0259r bir gu\u015f\u0259sin\u0259 vur\u011funluqla bax\u0131r, onlardan m\u0259n\u0259vi z\u00f6vq al\u0131rd\u0131. Nax\u00e7\u0131vanda \u0130lanl\u0131da\u011f, D\u0259v\u0259\u00e7id\u0259 \u00c7\u0131raqqala (Qalaalt\u0131), Qubada T\u0259ng\u0259 d\u0259r\u0259si, \u015eamax\u0131da Pirqulu v\u0259 Meys\u0259ri d\u0259r\u0259si, G\u0259nc\u0259d\u0259 G\u00f6yg\u00f6l, Ab\u015feronda Nardaran, Q\u0259b\u0259l\u0259nin qara\u00e7\u00f6hr\u0259si, \u015e\u0259rurun narb\u0259nd a\u011fac\u0131, \u015eollar d\u00fcz\u00fcn\u00fcn me\u015f\u0259l\u0259ri, Tuqay me\u015f\u0259si&#8230; onun \u00fcr\u0259kd\u0259n sevdiyi, ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259r idi.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin Az\u0259rbaycan T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 C\u0259miyy\u0259tind\u0259 s\u0259drlik f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259 x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. T\u0259bii ki, Az\u0259rbaycanda o zaman bu qeyri-d\u00f6vl\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00f6vl\u0259t qurumu, y\u0259ni h\u00f6kum\u0259tin st\u00fckturu kimi Ekologiya Komit\u0259si d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259ridi. Maraql\u0131 odur ki, b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t qurumundan \u00e7ox Az\u0259rbaycan T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 C\u0259miyy\u0259tini tan\u0131y\u0131r, bu c\u0259miyy\u0259tin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na \u0259m\u0259l edirdil\u0259r. V\u0259t\u0259nda\u015flar bu c\u0259miyy\u0259tin \u00fczv\u00fc olmaqdan f\u0259xr duyurdular. Bunun d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 \u015fahidi olmu\u015fam. Fikirl\u0259\u015fir\u0259m ki, H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin xalq\u0131n bel\u0259 y\u00fcks\u0259k inam\u0131n\u0131 nec\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 izah etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur. Sad\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 des\u0259k, bu, onun s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259m\u0259linin v\u0259hd\u0259t t\u0259\u015fkil etm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si idi.<\/p>\n<p>Ernest Rezerford atomun strukturundan dan\u0131\u015fanda qulaq asanlara el\u0259 g\u0259lirdi ki, o, elektronu, protonu, neytronu v\u0259 n\u00fcv\u0259ni bir-bir barmaqlar\u0131 il\u0259 tutur. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim d\u0259 t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259d\u0259n o q\u0259d\u0259r m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 \u00fcr\u0259kyan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z dinl\u0259yicid\u0259 maraq oyanar, yax\u015f\u0131 m\u0259nada ekoloq \u201cx\u0259st\u0259liyin\u0259\u201d tutulard\u0131. O, t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, beyn\u0259lxalq simpozium v\u0259 konfranslarda da bu h\u0259v\u0259sl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rdi. O yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, Az\u0259rbaycan\u0131 tan\u0131td\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 \u00e7\u0131xmaq laz\u0131md\u0131r v\u0259 bu missiyan\u0131 h\u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259n \u0259srd\u0259 yorulmadan, h\u0259v\u0259sl\u0259 yerin\u0259 yetirirdi.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim h\u0259m d\u0259 bacar\u0131ql\u0131 ekoloq-fotoqtraf idi. O, Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tinin \u0259v\u0259zsiz gu\u015f\u0259l\u0259rinin foto\u015f\u0259klini \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259n, slayd yaratmaqdan, sonra da onlar\u0131 \u0259haliy\u0259 \u00e7atd\u0131rmaqdan sonsuz z\u00f6vq alar, sevinc hissi ke\u00e7ir\u0259rdi. H\u0259s\u0259n \u018fliyev \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259n b\u0259hr\u0259li \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131 m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 h\u00f6rm\u0259t yarpaqlar\u0131na b\u00fck\u0259r\u0259k hiss\u0259-hiss\u0259, par\u00e7a-par\u00e7a xalqa b\u0259x\u015f edirdi. G\u00f6rk\u0259mli alim \u0259m\u0259yind\u0259n v\u0259 z\u0259ngin elmi-t\u0259dqiqat i\u015find\u0259n dan\u0131\u015fanda dey\u0259rdi: \u201cM\u0259n xalq\u0131ma \u00e7ox borclu oldu\u011fumdan borcumu \u00f6d\u0259yir\u0259m&#8221;. H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llim \u00f6z\u00fcn\u00fcn pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 d\u0259 f\u0259rql\u0259nib, Az\u0259rbaycan Pedaqoji \u0130stitutunda (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universiteti) v\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 (indiki Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti) m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxuyub, 35-d\u0259n \u00e7ox namiz\u0259dlik v\u0259 doktorluq dissrtasiyas\u0131n\u0131n elmi r\u0259hb\u0259ri olub.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n \u018fliyev bir insan kimi s\u0259mimi, mehriban, sad\u0259, qay\u011f\u0131ke\u015f, \u0259dal\u0259tli, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259n, yetim atas\u0131 &#8211; fa\u011f\u0131r daya\u011f\u0131 idi, kadrlara qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi, elmi i\u015f\u00e7il\u0259rin q\u0259drini bilirdi. O, Az\u0259rbaycan\u0131 qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zmi\u015fdi, v\u0259t\u0259nini \u00e7ox yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rd\u0131, sevirdi. Hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259n, k\u0259ndd\u0259n s\u00f6hb\u0259t gets\u0259, oran\u0131n t\u0259bi\u0259ti, \u0259halisi, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259si v\u0259 el a\u011fsaqqal\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat ver\u0259r v\u0259 o yer\u0259 t\u0259dqiqat aparmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 ged\u0259n elmi i\u015f\u00e7iy\u0259 h\u0259min a\u011fsaqqala m\u00fctl\u0259q ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u0259rdi. Bir s\u00f6zl\u0259, o t\u0259p\u0259d\u0259n-d\u0131rna\u011fa az\u0259rbaycansev\u0259r bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi. Hara gets\u0259, samovar\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fc il\u0259 aparard\u0131. B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n \u015f\u0259rq yamac\u0131nda institutumuzun Pirqulu Co\u011frafi T\u0259dqiqatlar Stasionar\u0131nda ondan yadigar qalm\u0131\u015f samovara h\u0259rd\u0259n k\u00f6z at\u0131b z\u00fcmz\u00fcm\u0259sin\u0259 qulaq asa-asa onu tan\u0131yan yerli \u0259hali il\u0259 H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimi yad edir, b\u00f6y\u00fck aliml\u0259 ba\u011fl\u0131 xatir\u0259l\u0259rimizi b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n m\u00fc\u0259llimin g\u0259rgin v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li \u0259m\u0259yi d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq t\u0259r\u0259find\u0259n layiqinc\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilib. Onun t\u0259ltifl\u0259rind\u0259n bir ne\u00e7\u0259sinin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259rdim: SSR\u0130 Xalq T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nailiyy\u0259tl\u0259rinin g\u00fcm\u00fc\u015f medal\u0131, SSR\u0130 EA-n\u0131n Vavilov ad\u0131na medal\u0131, \u201c\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131\u201d, \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131\u201d v\u0259 Lenin ordenl\u0259ri, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 v\u0259 s. Bu siyah\u0131n\u0131 xeyli uzatmaq da olar.<\/p>\n<p>Akademik H\u0259s\u0259n \u018fliyevin \u201cH\u0259y\u0259can t\u0259bili\u201d \u0259s\u0259ri is\u0259 bir azman insan\u0131n vicdan s\u0259si, h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ik\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 ucaltd\u0131\u011f\u0131 heyk\u0259l idi.<\/p>\n<p>Q\u0259bri nurla dolsun!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dekabr\u0131n 15-i g\u00f6rk\u0259mli alim H\u0259s\u0259n \u018fliyevin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u018fm\u0259kdar elm xadimi, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, akademik H\u0259s\u0259n \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 86&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,8,12,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10089"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10089"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10101,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10089\/revisions\/10101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}