{"id":10624,"date":"2019-12-27T23:57:39","date_gmt":"2019-12-27T19:57:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=10624"},"modified":"2019-12-27T23:57:39","modified_gmt":"2019-12-27T19:57:39","slug":"nazirl%c9%99r-kabinetinin-aqrar-sigorta-uzr%c9%99-t%c9%99minat-veril%c9%99n-riskl%c9%99rin-t%c9%99rkibi-haqqinda-q%c9%99rarinin-izahi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=10624","title":{"rendered":"Nazirl\u0259r Kabinetinin Aqrar s\u0131\u011forta \u00fczr\u0259 t\u0259minat veril\u0259n riskl\u0259rin t\u0259rkibi haqq\u0131nda Q\u0259rar\u0131n\u0131n \u0130ZAHI"},"content":{"rendered":"<p>Nazirl\u0259r Kabineti Aqrar s\u0131\u011forta \u00fczr\u0259 t\u0259minat veril\u0259n riskl\u0259rin t\u0259rkibi haqq\u0131nda 505 n\u00f6mr\u0259li\u00a0<a href=\"https:\/\/cabmin.gov.az\/az\/document\/4163\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Q\u0259rar\u0131n\u0131n<\/a>\u00a0izah\u0131n\u0131 verib. M\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n m\u0259hdudlu\u011fu, aqrar s\u0131\u011forta sah\u0259sind\u0259 tarifl\u0259rin hesablanmas\u0131 \u00fczr\u0259 metodologiyan\u0131n, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0131\u011fortas\u0131 \u00fczr\u0259 s\u0131\u011forta riskl\u0259rinin v\u0259 d\u0259ymi\u015f z\u0259r\u0259rl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin v\u0259 sah\u0259 \u00fczr\u0259 xarici v\u0259 daxili t\u0259krars\u0131\u011forta\u00e7\u0131larla \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n yet\u0259rli s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmamas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0131\u011fortas\u0131 \u00fczr\u0259 z\u0259r\u0259rliliyin y\u00fcks\u0259k olmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin tam miqyasda s\u0131\u011fortalanmaya m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 ke\u00e7m\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq aqrar s\u0131\u011forta sisteminin t\u0259tbiqinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra riskl\u0259rin aqrar s\u0131\u011forta t\u0259minat\u0131na al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edilir. Bununla \u0259laq\u0259dar olaraq t\u0259klif edil\u0259nl\u0259rin aqrar s\u0131\u011forta t\u0259minat\u0131na daxil edilm\u0259li s\u0131\u011forta riskl\u0259ri kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin z\u0259ruriliyi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 amill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>1. T\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r: z\u0259lz\u0259l\u0259, torpaq s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259si, qas\u0131r\u011fa, f\u0131rt\u0131na, dolu.<\/p>\n<p>Z\u0259lz\u0259l\u0259 &#8211; Yer k\u00fcr\u0259sinin qab\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 ya onun yuxar\u0131 mantiyas\u0131nda ged\u0259n tektonik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n b\u00f6y\u00fck enerji yarad\u0131r. Bu enerji \u00e7evik seysmik dal\u011falar \u015f\u0259klind\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin qab\u0131\u011f\u0131nda yay\u0131l\u0131r v\u0259 onun s\u0259thind\u0259 par\u00e7alanma prosesl\u0259rin\u0259 v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara s\u0259b\u0259b olur. Z\u0259lz\u0259l\u0259nin g\u00fcc\u00fc torpaq s\u0259thinin y\u0131r\u011falanma intensivliyi (0-dan 12-y\u0259 q\u0259d\u0259r ballarla) il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Z\u0259lz\u0259l\u0259 bir \u00e7ox hallarda a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 &#8211; m\u00fcxt\u0259lif binalar\u0131n v\u0259 m\u00fch\u0259ndis tikilil\u0259rinin da\u011f\u0131lmas\u0131na, insan itkisin\u0259, k\u00fctl\u0259vi yan\u011f\u0131nlara, elektrik v\u0259 qaz \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rinin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259, istehsalat q\u0259zalar\u0131na, bina-tikilil\u0259rin da\u011f\u0131lmas\u0131na v\u0259 u\u00e7mas\u0131na g\u00f6r\u0259 yollar\u0131n ba\u011flanmas\u0131na, \u00e7ay ax\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u0259cras\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin su basmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda is\u0259 z\u0259lz\u0259l\u0259 toxum, yem, haz\u0131r m\u0259hsul anbarlar\u0131n\u0131n, mal v\u0259 qu\u015f t\u00f6vl\u0259l\u0259rinin da\u011f\u0131lmas\u0131na, h\u0259m\u00e7inin suvarma, kultivasiya, g\u00fcbr\u0259l\u0259m\u0259, heyvanlara qulluq v\u0259 tarlalarda bitkil\u0259rin bec\u0259rilm\u0259si kimi k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 i\u015fl\u0259rinin dayanmas\u0131na, heyvandarl\u0131q v\u0259 qu\u015f\u00e7uluq kompleksl\u0259rind\u0259 bax\u0131ms\u0131zl\u0131q, heyvanlar\u0131n t\u0259l\u0259f olmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisi b\u00fct\u00f6vl\u00fckl\u0259 7 ball\u0131q z\u0259lz\u0259l\u0259 rayonu hesab edilir. Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131, Da\u011fl\u0131q \u015eirvan (x\u00fcsusil\u0259 \u015eamax\u0131), \u015e\u0259ki-Zaqatala zonas\u0131, Ki\u00e7ik Qafqazda is\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 onun c\u0259nub \u0259traf \u0259razil\u0259ri 8 ball\u0131q z\u0259lz\u0259l\u0259 rayonuna aid edilir.<\/p>\n<p>Torpaq s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259si \u2013 da\u011f yamaclar\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00e7ay, d\u0259niz v\u0259 g\u00f6l sahill\u0259ri boyu y\u00fcks\u0259l\u0259n da\u011f yamaclar\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131q g\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u0259siri il\u0259 da\u011f qayalar\u0131n\u0131n v\u0259 torpaq k\u00fctl\u0259l\u0259rinin s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259si prosesidir. S\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 zaman\u0131 yerini d\u0259yi\u015fmi\u015f qruntun h\u0259cmi \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ola bil\u0259r. S\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259rinin v\u0259 m\u00fch\u0259ndis obyektl\u0259rinin (yollar, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r, magistral boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri, elektrik \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc x\u0259tl\u0259r v\u0259 sair) da\u011f\u0131lmas\u0131na v\u0259 ya z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259, insanlar\u0131n x\u0259sar\u0259t almas\u0131 v\u0259 ya h\u0259lak olmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda is\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 x\u00fcsusil\u0259 da\u011f yamaclar\u0131nda tikilmi\u015f ferma, anbar sah\u0259l\u0259rinin, h\u0259m\u00e7inin yamaclarda sal\u0131nm\u0131\u015f ba\u011f v\u0259 tarlalar\u0131n, suvarma sisteml\u0259rinin s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda aktiv s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 zonalar\u0131 \u0130smay\u0131ll\u0131, A\u011fsu rayonunun da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini, \u015eamax\u0131 rayonunu v\u0259 \u015fimali-\u015f\u0259rq yamac\u0131n\u0131, X\u0131z\u0131, Quba v\u0259 Qusar rayonlar\u0131n\u0131, h\u0259m\u00e7inin B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n \u015f\u0259rq qurtaraca\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>Qas\u0131r\u011fa &#8211; da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 g\u00fcc\u0259 malik v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259tli s\u00fcr\u0259ti 32 metr\/saniy\u0259d\u0259n \u00e7ox olan k\u00fcl\u0259kdir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda qas\u0131r\u011falar daha tez-tez ba\u015f verir. Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda k\u00fcl\u0259yin s\u00fcr\u0259ti 41, Z\u0259rdabda 38, Neft\u00e7alada 35, G\u0259nc\u0259d\u0259 35-40 metr\/saniy\u0259y\u0259d\u0259k m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Z\u0259rdabda, Ming\u0259\u00e7evird\u0259 33-36 metr\/saniy\u0259 g\u00fcc\u00fcnd\u0259 qas\u0131r\u011fa m\u00fc\u015fahid\u0259 olmu\u015fdur. Son ill\u0259rd\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259, Bak\u0131da saniy\u0259d\u0259 40 metr s\u00fcr\u0259ti olan qas\u0131r\u011falar da ba\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda qas\u0131r\u011falar daha \u00e7ox \u00f6lk\u0259nin q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 G\u0259nc\u0259-Qazax zonas\u0131nda qeyd\u0259 al\u0131n\u0131r. A\u011fda\u015f, G\u00f6y\u00e7ay, Z\u0259rdab rayonlar\u0131nda da qas\u0131r\u011falar\u0131n ba\u015f verm\u0259si hallar\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda qas\u0131r\u011falar\u0131n f\u0259sadlar\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat tikilil\u0259rinin u\u00e7mas\u0131, ba\u011flarda meyv\u0259l\u0259rin t\u00f6k\u00fclm\u0259si, ev heyvanlar\u0131n\u0131n q\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 sair hadis\u0259l\u0259r hesab olunur.<\/p>\n<p>F\u0131rt\u0131na \u2013 d\u0259nizd\u0259 g\u00fccl\u00fc dal\u011fa yaradan, quruda da\u011f\u0131nt\u0131lara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259n s\u00fcr\u0259ti 20 metr\/saniy\u0259d\u0259n \u00e7ox olan g\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259kdir.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda bu t\u0259bii f\u0259lak\u0259t prosesl\u0259ri s\u0259b\u0259bind\u0259n yaranm\u0131\u015f m\u0259nfi hallara k\u0259nd ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin v\u0259 hidrotexniki qur\u011fular\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya onlar\u0131n s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131, sahilboyu \u0259razil\u0259rin su basmas\u0131, heyvanlar\u0131n h\u0259lak olmas\u0131 kimi v\u0259 sair hadis\u0259l\u0259r daxildir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda son ill\u0259rd\u0259 f\u0131rt\u0131nalar G\u0259nc\u0259, Da\u015fk\u0259s\u0259n, G\u00f6yg\u00f6l, \u015e\u0259mkir, Samux v\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259y rayonlar\u0131nda, Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Dolu &#8211; Az\u0259rbaycan d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u00e7ox doluvurmaya m\u0259ruz qalan \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. T\u0259bii vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 dolu hadis\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0259n aprel-iyun aylar\u0131nda (73-86 faiz), daha sonra is\u0259 sentyabr-oktyabr aylar\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n c\u0259nub yamac\u0131nda \u015fimal-\u015f\u0259rq yamaca, Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n c\u0259nub hiss\u0259sind\u0259 \u015fimal-\u015f\u0259rq hiss\u0259y\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha \u00e7ox dolu d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u0259rk\u0259zi Aran v\u0259 L\u0259nk\u0259ran rayonlar\u0131nda dolu hadis\u0259l\u0259rin\u0259 az t\u0259sad\u00fcf olunur. Dolunun \u0259sas hiss\u0259si 500-1500 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckl\u0259r aras\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. B\u00f6y\u00fck Qafqazda (20 faizli t\u0259minatda) dolulu g\u00fcnl\u0259rin say\u0131 2-7, 80 faizli t\u0259minatda is\u0259 1-2 g\u00fcnd\u00fcr. Bu k\u0259miyy\u0259tl\u0259r Ki\u00e7ik Qafqazda, m\u00fcvafiq olaraq 1-6, 0,5-1,5, Nax\u00e7\u0131vanda 2-9, 1-4, L\u0259nk\u0259ran rayonunda is\u0259 1-3, 0,7-0,8 g\u00fcn t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Dolu riski k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda is\u0259 bitkil\u0259rin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 ya m\u0259hv olmas\u0131, meyv\u0259l\u0259rin t\u00f6k\u00fclm\u0259si, heyvanlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Eyni zamanda, dolu riski b\u0259zi bitkil\u0259rin n\u0259inki m\u0259hsuldarl\u0131q, h\u0259tta keyfiyy\u0259t itkisin\u0259 d\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>2. Yan\u011f\u0131nlar.<\/p>\n<p>Quraql\u0131q ill\u0259rind\u0259 t\u0259bii (me\u015f\u0259 v\u0259 ya \u00e7\u00f6l) yan\u011f\u0131n olduqca yay\u0131lm\u0131\u015f t\u0259bi\u0259t hadis\u0259sidir v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfata b\u00f6y\u00fck ziyan vurur.<\/p>\n<p>Yan\u011f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi alovland\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 partlay\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259suliyy\u0259tsizlik, \u015fim\u015f\u0259k, nasaz elektrik x\u0259tl\u0259ri, quraql\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n temperaturun artmas\u0131 il\u0259 ot v\u0259 quru bitkil\u0259rin \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 yanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Me\u015f\u0259d\u0259n \u0259lav\u0259, yan\u011f\u0131n \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259, a\u00e7\u0131q yerd\u0259, quru otun v\u0259 ya g\u0259tirilmi\u015f d\u0259nli bitkil\u0259rin z\u0259misi (yulaf, bu\u011fda v\u0259 sair) olan yerl\u0259rd\u0259 yarana bil\u0259r.<\/p>\n<p>G\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259k zaman\u0131 alov c\u0259bh\u0259sinin h\u0259r\u0259k\u0259tinin s\u00fcr\u0259ti 25-30 km\/saata \u00e7at\u0131r, da\u011fl\u0131q yerl\u0259rd\u0259 is\u0259 (yan\u011f\u0131n\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 yay\u0131lmas\u0131 zaman\u0131) 50 km\/saatdan art\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>Yan\u011f\u0131n olduqca t\u0259hl\u00fck\u0259li t\u0259bi\u0259t hadis\u0259sidir, \u00e7\u00fcnki o, g\u00fccl\u00fc z\u0259d\u0259l\u0259yici faktorlar\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Y\u00fcks\u0259k temperatur t\u0259s\u0259rr\u00fcfat tikilil\u0259rini, heyvandarl\u0131q kompleksl\u0259rini, qu\u015f\u00e7uluq fermalar\u0131n\u0131, dig\u0259r tikilil\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 canl\u0131 itkisin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>3. Bitki x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri: tax\u0131llarda pas x\u0259st\u0259liyi, \u00fcz\u00fcml\u0259rd\u0259 mildiu x\u0259st\u0259liyi, si\u00e7anab\u0259nz\u0259r g\u0259miricil\u0259r, \u00e7\u0259yirtk\u0259kimil\u0259r, aral\u0131q d\u0259nizi meyv\u0259 mil\u00e7\u0259yi, m\u0259rm\u0259r ba\u011fac\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>Tax\u0131llarda pas x\u0259st\u0259liyi &#8211; bu x\u0259st\u0259liyinin inki\u015faf\u0131na meteoroloji amill\u0259r (temperatur, r\u00fctub\u0259tlilik, ya\u011f\u0131nt\u0131lar v\u0259 s.) \u00e7ox g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259dicil\u0259ri bitkil\u0259rin b\u00fct\u00fcn vegetasiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 k\u00fctl\u0259vi inki\u015faf etm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir. Bitkinin yarpaqlar\u0131 v\u0259 g\u00f6vd\u0259si g\u00fccl\u00fc z\u0259d\u0259l\u0259nir. Z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f g\u00f6vd\u0259l\u0259r q\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 torpa\u011fa yat\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcml\u0259rd\u0259 mildiu x\u0259st\u0259liyi &#8211; t\u00f6r\u0259dicisi g\u00f6b\u0259l\u0259kdir. G\u00f6b\u0259l\u0259yin mitsell\u0259ri bitkinin h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 bo\u015fluqlarda inki\u015faf edir. Meteoroloji amill\u0259r (temperatur, r\u00fctub\u0259tlik, ya\u011f\u0131nt\u0131lar v\u0259 s.) x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259dicil\u0259rinin \u0259lveri\u015fli inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. 2-3 g\u00fcnl\u00fck intensiv ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n olmas\u0131 v\u0259 temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259dicil\u0259rinin k\u00fctl\u0259vi inki\u015faf\u0131na v\u0259 yay\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Bitki v\u0259 bitki\u00e7ilik m\u0259hsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck risk yaradan x\u0259st\u0259lik v\u0259 z\u0259r\u0259rvericil\u0259r x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259li z\u0259r\u0259rli orqanizml\u0259rdir. 10 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat ili \u0259rzind\u0259 2 v\u0259 daha \u00e7ox il k\u00fctl\u0259vi \u00e7oxalaraq, m\u0259hsulun 30 faizd\u0259n \u00e7ox hiss\u0259sinin itirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan z\u0259r\u0259rli orqanizml\u0259r &#8211; x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259li z\u0259r\u0259rli orqanizml\u0259r adlan\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259ri v\u0259 bitki\u00e7ilik m\u0259hsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu qrupdan olan si\u00e7anab\u0259nz\u0259r g\u0259miricil\u0259r v\u0259 \u00e7\u0259yirtk\u0259kimil\u0259r daha t\u0259hl\u00fck\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Si\u00e7anab\u0259nz\u0259r g\u0259miricil\u0259r &#8211; m\u00fcxt\u0259lif bitkil\u0259rl\u0259, onlar\u0131n ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259si, yeralt\u0131 hiss\u0259l\u0259ri, meyv\u0259l\u0259ri, k\u00f6k v\u0259 toxumlar\u0131, g\u00f6vd\u0259 qab\u0131qlar\u0131 il\u0259 qidalan\u0131r. \u018fsas\u0259n d\u0259 gec\u0259 saatlar\u0131nda daha f\u0259al qidalan\u0131rlar. Q\u0131\u015f d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yuvalar\u0131na qida ehtiyat\u0131 y\u0131\u011f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Art\u0131b-\u00e7oxalma potensial\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 (il \u0259rzind\u0259 7-10 n\u0259sil verm\u0259si) v\u0259 erk\u0259n cinsi yeti\u015fk\u0259nliy\u0259 \u00e7atmas\u0131 si\u00e7anab\u0259nz\u0259r g\u0259miricil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi hald\u0131r. \u018flveri\u015fli m\u00fclayim hava-iqlim \u015f\u0259raitind\u0259 ilboyu \u00e7oxal\u0131b, inki\u015faf ed\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>Si\u00e7anab\u0259nz\u0259r g\u0259miricil\u0259r bitkil\u0259rin vegetasiya m\u00fcdd\u0259tind\u0259 b\u00fct\u00fcn k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 d\u0259nli bitkil\u0259r v\u0259 \u00e7oxillik otlar \u0259kilmi\u015f sah\u0259l\u0259r\u0259, me\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 s. g\u00fccl\u00fc z\u0259r\u0259r vururlar. \u018fkin d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 daxil olmayan sah\u0259l\u0259rd\u0259, xam torpaqlarda, yol k\u0259narlar\u0131nda, da\u011f\u0259t\u0259yi v\u0259 d\u00fcz\u0259nlik \u0259razil\u0259rd\u0259, yamaclarda, fermalar\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, otlaqlarda v\u0259 s. yerl\u0259rd\u0259 asanl\u0131qla rezervasiya m\u0259nb\u0259yi yaratmaq x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7\u0259yirtk\u0259kimil\u0259r &#8211; bitkil\u0259rin b\u00fct\u00fcn ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259sini m\u0259hv edir. S\u00fcr\u00fc hal\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar. S\u00fcrf\u0259l\u0259ri 2-ci ya\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ba\u015flayaraq kuliqalarla (d\u0259st\u0259l\u0259r hal\u0131nda) h\u0259r\u0259k\u0259t edirl\u0259r. S\u00fcrf\u0259l\u0259rin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 1 m2-d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 min\u0259 \u00e7at\u0131r.<\/p>\n<p>Fasil\u0259siz qidalanan z\u0259r\u0259rvericil\u0259r\u0259 aiddir. Havan\u0131n h\u0259rar\u0259ti orta norman\u0131 a\u015fd\u0131qda v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131 normadan a\u015fa\u011f\u0131 olduqda \u00e7\u0259yirtk\u0259kimil\u0259rin inki\u015faf\u0131 intensivl\u0259\u015fir. M\u00f6vs\u00fcm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7\u0259yirtk\u0259kimil\u0259r 50-75 km v\u0259 daha uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259r\u0259 u\u00e7a bilirl\u0259r. Onlar qon\u015fu \u00f6lk\u0259 v\u0259 \u0259razil\u0259r\u0259 asanl\u0131qla miqrasiya etm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdirl\u0259r. S\u00fcfr\u0259l\u0259rin 1-3-c\u00fc ya\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n sonra kimy\u0259vi m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lmas\u0131 az s\u0259m\u0259r\u0259lidir. Art\u0131b-\u00e7oxalma potensiallar\u0131 y\u00fcks\u0259kdir. Yumurtalar\u0131n\u0131 xam, \u0259kilm\u0259mi\u015f, da\u011f\u0259t\u0259yi, \u00e7\u0259tin ke\u00e7il\u0259 bil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 2-3 (b\u0259z\u0259n 4) k\u00fcp\u0259d\u0259 qoyur. H\u0259r k\u00fcp\u0259d\u0259 orta hesabla 30 yumurta olur.<\/p>\n<p>Qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan, \u0130ran v\u0259 s.) geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0259kinl\u0259rin\u0259 ke\u00e7m\u0259 ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259k olan v\u0259 200-d\u0259n art\u0131q bitki n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 qidalanan, ixrac potensial\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan Aral\u0131q d\u0259nizi meyv\u0259 mil\u00e7\u0259yi v\u0259 M\u0259rm\u0259r ba\u011fac\u0131\u011f\u0131 kimi xarici karantin obyektl\u0259ri d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li z\u0259r\u0259rvericil\u0259rdir. Onlar\u0131n da bitki x\u0259st\u0259lik v\u0259 z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri \u00fczr\u0259 s\u0131\u011fortas\u0131na t\u0259minat veril\u0259n riskl\u0259rin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olard\u0131.<\/p>\n<p>4. Yoluxucu x\u0259st\u0259lik v\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259r: karantin v\u0259 x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259li yoluxucu (ekzotik) x\u0259st\u0259likl\u0259rin siyah\u0131s\u0131na daxil olan x\u0259st\u0259likl\u0259r istisna olmaqla dig\u0259r yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm, ilan v\u0259 ya h\u0259\u015f\u0259rat sancmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm, z\u0259h\u0259rli otlardan v\u0259 yeml\u0259rd\u0259n z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm, k\u00fctl\u0259vi z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm.<\/p>\n<p>\u0130lan v\u0259 ya h\u0259\u015f\u0259rat sancmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm &#8211; \u0259sas\u0259n quraq v\u0259 isti \u0259razil\u0259rd\u0259 z\u0259h\u0259rli s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259r v\u0259 h\u0259\u015f\u0259ratlar \u00e7ox olur. H\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 heyvanlar saxlan\u0131lan v\u0259 otar\u0131lan zaman z\u0259h\u0259rli s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259r v\u0259 h\u0259\u015f\u0259ratlar t\u0259r\u0259find\u0259n sancma hallar\u0131na rast g\u0259linir ki, bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 heyvanlar aras\u0131nda z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 v\u0259 t\u0259l\u0259fat hallar\u0131 ba\u015f verir. Bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq qeyd olunan z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259rin risk qrupuna aid edilm\u0259kl\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u00f6l\u00fcm\u00fcn aqrar s\u0131\u011forta t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq hesab edilir.<\/p>\n<p>Z\u0259h\u0259rli otlardan (qara qu\u015f\u00fcz\u00fcm\u00fc v\u0259 \u015firin qu\u015f\u00fcz\u00fcm\u00fc, qaymaq\u00e7i\u00e7\u0259k otu, su bald\u0131r\u011fan\u0131, as\u0131rqal otu, g\u00fcn\u00e7i\u00e7\u0259yi otu, \u00f6ld\u00fcrg\u0259n otu, qaramuq otu, s\u00fcdl\u0259y\u0259n otu, qat\u0131rquyru\u011fu otu, t\u0259z\u0259 c\u00fcc\u0259rmi\u015f kal\u0131\u015f v\u0259 s.) v\u0259 yeml\u0259rd\u0259n z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm &#8211; \u0259sas\u0259n yaz f\u0259slind\u0259 \u00e7\u0259m\u0259n otlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 z\u0259h\u0259rli (toksiki t\u0259sir\u0259 malik) otlar da c\u00fcc\u0259rir. Heyvanlar otlaq sah\u0259l\u0259rind\u0259 otar\u0131lan zaman z\u0259h\u0259rli t\u0259sir\u0259 malik otlarla qidalan\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 hallar\u0131 ba\u015f verir. Bel\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259rin d\u0259 riski n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq ba\u015f vermi\u015f z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259l\u0259fat hallar\u0131n\u0131n aqrar s\u0131\u011forta t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq hesab edilir.<\/p>\n<p>K\u00fctl\u0259vi z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm &#8211; \u0259kin sah\u0259l\u0259rind\u0259 g\u0259mirici v\u0259 ziyanvericil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u0259dbirl\u0259r apar\u0131ld\u0131qdan sonra bilm\u0259d\u0259n heyvanlar\u0131n h\u0259min \u0259razil\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcml\u0259rin risk amili kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 d\u0259ymi\u015f z\u0259r\u0259rin aqrar s\u0131\u011forta t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiq hesab edilir.<\/p>\n<p>5. V\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm.<\/p>\n<p>Heyvanlar otlaqda otar\u0131lmas\u0131 v\u0259 h\u0259y\u0259tl\u0259rd\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n (canavar, \u00e7aqqal, t\u00fclk\u00fc, ay\u0131 v\u0259 s.) h\u00fccumlar\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131 faktlar\u0131 heyvan sahibind\u0259n as\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n t\u0259l\u0259fat\u0131 risk qrupuna aid edilm\u0259kl\u0259 d\u0259y\u0259rinin \u00f6d\u0259nilm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edilir.<\/p>\n<p>6. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri (n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 q\u0259za v\u0259 q\u0259sd\u0259n \u00f6ld\u00fcrm\u0259).<\/p>\n<p>N\u0259qliyyat q\u0259zalar\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r z\u0259minind\u0259 q\u0259sd\u0259n \u00f6ld\u00fcrm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilkin olaraq hadis\u0259 risk qrupuna aid edilm\u0259kl\u0259 t\u0259l\u0259fat\u0131n d\u0259y\u0259ri heyvan sahibin\u0259 \u00f6d\u0259nilm\u0259li, sonrak\u0131 ara\u015fd\u0131rma n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u0131\u011forta \u00f6d\u0259ni\u015fi t\u0259qsirkar\u0131n hesab\u0131na t\u0259min edilm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nazirl\u0259r Kabineti Aqrar s\u0131\u011forta \u00fczr\u0259 t\u0259minat veril\u0259n riskl\u0259rin t\u0259rkibi haqq\u0131nda 505 n\u00f6mr\u0259li\u00a0Q\u0259rar\u0131n\u0131n\u00a0izah\u0131n\u0131 verib. M\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n m\u0259hdudlu\u011fu, aqrar s\u0131\u011forta sah\u0259sind\u0259 tarifl\u0259rin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[6,2,3,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10625,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10624\/revisions\/10625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}