{"id":11579,"date":"2020-01-17T14:05:07","date_gmt":"2020-01-17T10:05:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.amimb.net\/?p=11579"},"modified":"2020-01-17T16:20:03","modified_gmt":"2020-01-17T12:20:03","slug":"qanunlari-hec%c9%99-sayan-efir-must%c9%99ntiql%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=11579","title":{"rendered":"Qanunlar\u0131 he\u00e7\u0259 sayan \u201cefir m\u00fcst\u0259ntiql\u0259ri\u201d"},"content":{"rendered":"<div class=\"news-text\">\n<p><strong>N\u0259rmin Quliyevan\u0131n q\u0259tli jurnalistikam\u0131z\u0131n ay\u0131blar\u0131n\u0131 bir daha xat\u0131rlatd\u0131: etik-m\u0259n\u0259vi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 sinizm, h\u00fcquqi bilgisizlik, m\u0259suliyy\u0259tsiz m\u0259lumatlar, qarag\u00fcruh yana\u015fmayla k\u00fctl\u0259nin emosiyalar\u0131n\u0131 co\u015fdurmaq&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6nc\u0259 ondan ba\u015flay\u0131m ki, q\u0259tld\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li bilin\u0259n \u015f\u0259xsin cinay\u0259ti s\u00fcbuta yetirilm\u0259mi\u015f bir s\u0131ra saytlar \u201cQatili tap\u0131ld\u0131\u201d, \u201cQatill\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar\u201d kimi m\u0259suliyy\u0259tsiz, h\u00fcquqa zidd ba\u015fl\u0131qlarla x\u0259b\u0259rl\u0259r yayd\u0131lar. \u0130stintaq ba\u015fa \u00e7atmadan, m\u0259hk\u0259m\u0259 q\u0259rar\u0131 olmadan t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n \u015f\u0259xs statusunda olan birini\u00a0<strong>\u201cqatil\u201d<\/strong>\u00a0adland\u0131rmaq h\u00fcquqi savads\u0131zl\u0131qd\u0131r.\u00a0<strong>T\u0259qsirsizlik prezumpsiyas\u0131<\/strong>\u00a0h\u00fcquqi prinsipin\u0259 g\u00f6r\u0259, cinay\u0259tin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n \u015f\u0259xsin, onun t\u0259qsiri qanunla n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan qaydada s\u00fcbuta yetirilm\u0259yibs\u0259, bu bar\u0259d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259nin qanuni q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015f h\u00f6km\u00fc yoxdursa, o, t\u0259qsirsiz say\u0131l\u0131r. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 s\u0131radan istifad\u0259\u00e7il\u0259r bel\u0259 bir yanl\u0131\u015fa yol ver\u0259 bil\u0259r. Lakin median\u0131n bel\u0259 bir\u00a0<strong>kobud s\u0259hv\u0259<\/strong>\u00a0yol verm\u0259si ba\u011f\u0131\u015flanmazd\u0131r v\u0259 daha pis n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u0259rhum v\u0259kil Elton Quliyev haqda kitab\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n onun v\u0259kili oldu\u011fu s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc i\u015fl\u0259r haqda m\u0259lumat toplayanda, h\u0259tta Q\u0259rb standartlar\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f saytlarda bel\u0259 h\u00fcquqi q\u00fcsuru olan m\u0259tnl\u0259rl\u0259 rastla\u015f\u0131rd\u0131m. M\u0259nb\u0259 etibarl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan pe\u015f\u0259kar h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslarla m\u00fct\u0259madi m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259li olurdum. Dediyim odur ki, h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini i\u015f\u0131qland\u0131ran jurnalistl\u0259rin\u00a0<strong>h\u00fcquqi bilgil\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si<\/strong>\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcnt\u0259z\u0259m v\u0259 m\u0259cburi t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilm\u0259lidir. Buras\u0131 bel\u0259. Ke\u00e7\u0259k ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259.<\/p>\n<p>Son bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r TV-d\u0259 yay\u0131mlanan \u201cS\u0259ni axtar\u0131ram\u201d proqram\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi\u00a0<strong>Xo\u015fq\u0259d\u0259m Hiday\u0259tq\u0131z\u0131<\/strong>n\u0131n analoji son hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mas\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bu tip sosial proqramlar\u0131n &#8211; ATV-d\u0259\u00a0<strong>Zaur Bax\u015f\u0259liyev<\/strong>in\u00a0<strong>\u201cBiziml\u0259s\u0259n\u201d<\/strong>, ARB-d\u0259\u00a0<strong>Elgiz \u018fkb\u0259r<\/strong>in\u00a0<strong>\u201cElgizl\u0259 izl\u0259\u201d<\/strong>verili\u015fl\u0259rinin qapanmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi m\u00fczakir\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Ail\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini, itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri ekrana da\u015f\u0131yan, m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xaran proqramlar yax\u0131n qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n telekanallar\u0131nda da yer al\u0131r. \u00d6n\u0259mli olan is\u0259 budur:\u00a0<strong>verili\u015fin t\u0259qdimat\u0131n\u0131n nec\u0259liyi, hans\u0131 formada olmas\u0131, yarad\u0131c\u0131 hey\u0259tin pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Bu tip proqramlarda bir ne\u00e7\u0259 detal narahatl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas verir.<\/p>\n<p>Birinci m\u0259s\u0259l\u0259 azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131n psixoloji g\u0259rginlikl\u0259 dolu verili\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131, birba\u015fa efird\u0259 onlar\u0131n sosial-m\u0259i\u015f\u0259t, cinay\u0259t hadis\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259l\u0259rinin, dava-dala\u015flar\u0131n\u0131n, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ittihamlar\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 at\u0131lmas\u0131, sor\u011fu-sual edilm\u0259si \u0259n az\u0131\u00a0<strong>u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131<\/strong>n\u0131n pozulmas\u0131d\u0131r. Daha s\u0259rt des\u0259m, proqram m\u00fc\u0259llifl\u0259ri v\u0259 telekanal r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0<strong>spekulyasiya<\/strong>d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u201cS\u0259ni axtar\u0131ram\u201d<\/strong>\u0131n \u00f6t\u0259n ilin noyabr\u0131nda ged\u0259n burax\u0131l\u0131\u015flar\u0131n birind\u0259 N\u0259rminin azya\u015fl\u0131 yax\u0131n qohumlar\u0131 \u2013apar\u0131c\u0131n\u0131n sor\u011fu-sual\u0131na, valideynl\u0259r, qohumlar aras\u0131nda olan g\u0259rginliy\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k a\u011flay\u0131rlar v\u0259 efird\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rlar. Ard\u0131nca kulisd\u0259 olan h\u0259kim Ayt\u0259n S\u0259f\u0259rova, efird\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan balacan\u0131 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 sor\u011fu-suala tutdu\u011funu v\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 efird\u0259 b\u0259yan edir. \u0130\u015f polis n\u0259zar\u0259tind\u0259 oldu\u011fu halda m\u00fc\u0259llif v\u0259 ya Ayt\u0259n S\u0259f\u0259rova hans\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tin yiy\u0259sidir ki, u\u015faqlar\u0131 t\u0259kidli, psixoioji a\u011f\u0131rl\u0131ql\u0131 suallara m\u0259ruz qoyur, ifad\u0259 al\u0131rlar v\u0259 bel\u0259 bir davran\u0131\u015f hans\u0131 etik, h\u00fcquqi bazaya \u0259saslan\u0131r? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, niy\u0259 u\u015faqlar ya\u015flar\u0131na uy\u011fun olmayan proqramlara d\u0259v\u0259t olunurlar?<\/p>\n<p><strong>\u201cElgizl\u0259 izl\u0259\u201d<\/strong>d\u0259 Xa\u00e7mazdan olan, \u00e7oxu\u015faql\u0131 kas\u0131b ail\u0259 efir\u0259 g\u0259tirilir, u\u015faqlar\u0131n yan\u0131nda onlar\u0131n probleml\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunur, valideynl\u0259r apar\u0131c\u0131lar v\u0259 qonaqlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259qli \u0259ng\u0259lli oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 al\u00e7ald\u0131l\u0131r, anan\u0131 is\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 a\u011flad\u0131rlar. \u00d6vladlar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda valideynl\u0259r t\u0259hqir olunur, u\u015faqlar \u201cx\u0259st\u0259\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Z.Bax\u015f\u0259liyevin\u00a0<strong>\u201cBiziml\u0259s\u0259n\u201d<\/strong>\u00a0verili\u015finin burax\u0131l\u0131\u015flar\u0131ndan birind\u0259 is\u0259 15 ya\u015fl\u0131 Ruslan\u0131n taleyi m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. Valideynl\u0259ri ayr\u0131lan Ruslan h\u0259m qonaqlar, h\u0259m qohumlar t\u0259r\u0259find\u0259n psixoloji t\u0259zyiq\u0259 m\u0259ruz qalaraq a\u011flay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu il yanvar\u0131n 1-d\u0259n\u00a0<strong>\u201cU\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d<\/strong>\u00a0qanun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.\u00a0<em>Qanunun birinci madd\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 b\u0259nd yer al\u0131b: z\u0259r\u0259rli informasiya deyil\u0259nd\u0259, u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmayan v\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n fiziki v\u0259 ya psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259hrif olunmu\u015f sosial t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 onlar\u0131n m\u0259n\u0259vi, psixi, fiziki v\u0259 ya sosial inki\u015faf\u0131nda pozuntu yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan m\u0259lumat<\/em>\u00a0n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Faktiki olaraq, ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim proqramlarda azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar telekanallar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tsizliyi \u00fcz\u00fcnd\u0259n\u00a0<strong>psixi zorak\u0131l\u0131\u011fa<\/strong>m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 t\u0259hqir olunurlar.<\/p>\n<p>Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri Elg\u00fcn S\u0259f\u0259rov Ayna.az-a verdiyi a\u00e7\u0131qlamada bu proqramlar\u0131n bird\u0259f\u0259lik y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sinin g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lm\u0259yinin vacibliyini vur\u011fulay\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cTezlikl\u0259 u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pozan, zorak\u0131l\u0131qla ba\u011fl\u0131 olan televerili\u015fl\u0259rin, h\u0259r hans\u0131 informasiya xarakterli m\u0259hsullarla ba\u011fl\u0131 proses\u0259 ba\u015flanacaq, s\u0259b\u0259bkarlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259yik.\u201d<\/em><\/p>\n<p>\u0130kinci m\u0259s\u0259l\u0259 apar\u0131c\u0131lar\u0131n birba\u015fa efird\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 istintaq\u0131n\u0131 aparmas\u0131, jurnalist kimi davranmaq, t\u0259r\u0259fsiz olmaq \u0259v\u0259zin\u0259 \u00f6zl\u0259rini\u00a0<strong>hakim qismind\u0259<\/strong>\u00a0g\u00f6rm\u0259sidir. Bir qayda olaraq, bel\u0259 verili\u015fl\u0259rd\u0259 hey\u0259t h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslarla, polis orqanlar\u0131yla, sosioloqlarla, psixoloqlarla s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 i\u015fl\u0259yir, nec\u0259 davranmaq, n\u0259yi dem\u0259k, n\u0259yi dem\u0259m\u0259k haqda m\u0259lumatland\u0131r\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n<p>Tovuzda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 burax\u0131l\u0131\u015flarda ger\u00e7\u0259kd\u0259n d\u0259\u00a0<strong>istintaqa mane ola bil\u0259c\u0259k, deyilm\u0259si laz\u0131m olmayan<\/strong>\u00a0fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259nib. Misal\u00e7\u00fcn, bir burax\u0131l\u0131\u015fda N\u0259rminin arxas\u0131nca ged\u0259n bac\u0131s\u0131n\u0131 sar\u0131 taksinin izl\u0259m\u0259si, s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u0259kidl\u0259 onun ma\u015f\u0131na oturmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259si haqda m\u0259lumat verilir. M\u0259lumat do\u011frudursa, efird\u0259 niy\u0259 deyilir? Bu, \u015f\u00fcbh\u0259li olmas\u0131na \u0259sas ver\u0259n h\u0259min adam\u0131 duyuq salmaq, \u0259m\u0259linin \u00f6rt-basd\u0131r edilm\u0259sin\u0259 yard\u0131m etm\u0259k dem\u0259k deyilmi? Ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259, m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 ifad\u0259 verdiyini dey\u0259n qohumlar h\u0259min ifad\u0259l\u0259ri verili\u015fd\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131rlar. Halbuki, ifad\u0259l\u0259r istintaq sirri kimi saxlan\u0131lmal\u0131 deyilmi? Niy\u0259 efird\u0259 ifad\u0259l\u0259rin a\u00e7\u0131qlanmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131r?<\/p>\n<p>Zaur Bax\u015f\u0259liyev is\u0259 \u0259minlikl\u0259 deyir ki, istintaq\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 hadis\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259n adam\u0131n \u0259lind\u0259 d\u0259lilik ka\u011f\u0131z\u0131 olacaq v\u0259 o, m\u0259suliyy\u0259td\u0259n qurtulacaq:<\/p>\n<p><em>\u201c\u018fn sonucda bel\u0259 adam\u0131 atacaqlar ortaya ki, ba\u015f\u0131 xarab imi\u015f\u201d.<\/em><\/p>\n<p>\u0130stintaq ba\u015fa \u00e7atmam\u0131\u015f n\u0259tic\u0259nin qeyri-obyektiv olaca\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n apar\u0131c\u0131n\u0131n bel\u0259 bir m\u0259suliyy\u0259tsiz b\u0259yanat\u0131, cinay\u0259tl\u0259rin c\u0259zas\u0131z qalaca\u011f\u0131 haqda fikir formala\u015fd\u0131rmas\u0131 niy\u0259 \u0259n az\u0131 MTR\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n cavabs\u0131z qal\u0131r?<\/p>\n<p>Yaxud, X.Hiday\u0259tq\u0131z\u0131n\u0131n o\u011furlayan \u015f\u0259xs\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259yici ismar\u0131clar g\u00f6nd\u0259rm\u0259si,\u00a0<strong>&#8220;S\u0259nin izin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fck. Tezlikl\u0259 tapaca\u011f\u0131q. \u00d6z\u00fcn t\u0259slim ol\u201d<\/strong>\u00a0dem\u0259si cinay\u0259tkar\u0131 m\u0259lumatland\u0131rmaq, onun \u0259m\u0259lini daha yax\u015f\u0131 \u00f6rt basd\u0131r etm\u0259y\u0259 yard\u0131m etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>Apar\u0131c\u0131lar onlara \u00fcnvanlanan t\u0259nqidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131\u00a0<strong>\u201cYax\u015f\u0131l\u0131q edirik, ara\u015fd\u0131rma apar\u0131r\u0131q\u201d<\/strong>\u00a0deyib \u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u0259ra\u0259t verirl\u0259r. Bu, ara\u015fd\u0131rmad\u0131rm\u0131?<\/p>\n<p>Telejurnalist, professor\u00a0<strong>Qulu M\u0259h\u0259rr\u0259mli<\/strong>\u00a0d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 bu tip verili\u015fl\u0259r oldu\u011funu qeyd edir:<\/p>\n<p><em>\u201cAmma ist\u0259r beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259, ist\u0259r yerli s\u0259viyy\u0259d\u0259 olan qanunvericilikd\u0259 u\u015faqlarla ba\u011fl\u0131 ciddi m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r var. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox apar\u0131c\u0131 televiziya kanallar\u0131nda \u2013 BBC-d\u0259, Skandinaviya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, Yaponiya telekanallar\u0131nda etik qaydalar toplusu, x\u00fcsus\u0259n u\u015faqlarla ba\u011fl\u0131 jurnalistl\u0259rin bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 nec\u0259 davranmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n konkret etik m\u00fcdd\u0259alar var. \u018fg\u0259r bir u\u015faq o\u011furlan\u0131bsa, istintaq apar\u0131l\u0131rsa, televiziyan\u0131n burda rolu n\u0259 olmal\u0131d\u0131r? X\u00fcsus\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259 alanda ki, onun h\u0259yat\u0131na ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 var. Cinay\u0259ti t\u00f6r\u0259d\u0259n adamlar h\u0259dd\u0259n art\u0131q h\u0259ssas olurlar, informasiyan\u0131 ciddi izl\u0259yirl\u0259r, b\u0259z\u0259n informasiyan\u0131n istiqam\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259, hesab edir\u0259m ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259hdud informasiya olarsa, bir o q\u0259d\u0259r z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nin h\u0259yat\u0131n\u0131 qorumu\u015f oluruq. Amma bizd\u0259 b\u0259zi verili\u015fl\u0259r, apar\u0131c\u0131lar \u00f6zl\u0259rini o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259kd\u0259 hiss edir ki, h\u0259tta istintaq\u0131, \u0259m\u0259liyyat prosedurlar\u0131n\u0131 da a\u015f\u0131b ke\u00e7irl\u0259r.<\/em><em>\u00a0<\/em><em>Hadis\u0259ni \u015fidd\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r, romantik s\u0259viyy\u0259y\u0259 qald\u0131r\u0131rlar, detektiv\u0259 \u00e7evirirl\u0259r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 insan h\u0259yat\u0131 m\u0259hv edilir. Ona g\u00f6r\u0259 bizim televiziyalar\u0131n ekstremal \u015f\u0259raitd\u0259 etik davran\u0131\u015f qaydalar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. X\u00fcsus\u0259n qeyri standart situasiyada nec\u0259 davranmal\u0131d\u0131r.<\/em>\u00a0<em>Cinay\u0259t ba\u015f verirs\u0259, o, detallar\u0131nad\u0259k a\u00e7\u0131lm\u0131r. Hadis\u0259ni oldu\u011fu kimi g\u00f6st\u0259rib \u0259yani v\u0259sait\u0259 \u00e7evirm\u0259k olmaz. Televiziya bundan \u00e7\u0259kinm\u0259lidir. \u0130st\u0259r u\u015faqlarla, ist\u0259r b\u00f6y\u00fckl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ist\u0259nil\u0259n cinay\u0259t hadis\u0259sini bu c\u00fcr b\u0259h-b\u0259hl\u0259, b\u0259z\u0259y\u0259r\u0259k romantika qataraq \u00e7atd\u0131rmaq olmaz. Bunun arxas\u0131nda insan taleyi dayan\u0131r\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-jurnalist\u00a0<strong>Ayt\u0259n F\u0259rhadova<\/strong>n\u0131n fikrinc\u0259, \u0259n birinci jurnalist qurban\u0131n\u0131 f\u0259lak\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda qoymamal\u0131d\u0131r v\u0259 onun m\u0259nb\u0259ni a\u00e7mamaq h\u00fcququ burdan qaynaqlan\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201c<strong>Ad\u0259t\u0259n jurnalist ara\u015fd\u0131rmas\u0131 zaman\u0131 son n\u0259tic\u0259 yay\u0131l\u0131r. \u0130stintaq\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, qurbana ziyan vurmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r ara\u015fd\u0131rmalar qapal\u0131 apar\u0131l\u0131r. Ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyiniz proqramlarda is\u0259 jurnalist ara\u015fd\u0131rmas\u0131 aparm\u0131r, bu, primitiv \u00f6zf\u0259aliyy\u0259tdir\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Telekanallar\u0131m\u0131zda yay\u0131mlanan verili\u015fl\u0259rin canl\u0131 efirind\u0259 ara\u015fd\u0131rma yoxdur, konkret m\u0259hk\u0259m\u0259 istintaq\u0131 qurulur, qohumlar \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyulur, polis\u0259 veril\u0259n ifad\u0259l\u0259r a\u00e7\u0131qlan\u0131r, cinay\u0259tkara ismar\u0131clar g\u00f6nd\u0259rilir, emosional, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259siz davran\u0131\u015flar cinay\u0259tkar\u0131 duyuq sal\u0131r, m\u0259nb\u0259l\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na al\u0131n\u0131r v\u0259 s. Bu m\u0259s\u0259l\u0259ni aktualla\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259min verili\u015fl\u0259r\u0259 h\u00fcquqi bax\u0131mdan hans\u0131 imtiyazlar verilm\u0259lidir?<\/p>\n<p>Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri\u00a0<strong>Elg\u00fcn S\u0259f\u0259rov<\/strong>\u00a0Ayna.az-a verdiyi a\u00e7\u0131qlamada\u00a0<strong>\u201cS\u0259ni axtar\u0131ram\u201d<\/strong>\u00a0verili\u015finin m\u0259suliyy\u0259tini qeyd edir:<\/p>\n<p><em>\u201cEl\u0259 itmi\u015f u\u015fa\u011f\u0131n meyitinin d\u0259h\u015f\u0259tli formada ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131nda m\u0259lum televerili\u015fin rolu var. Bu verili\u015f \u0259m\u0259liyyat-axtar\u0131\u015f prosesin\u0259 mane olub, m\u0259hz o verili\u015fd\u0259n sonra meyitin tap\u0131lmas\u0131 h\u0259r k\u0259sd\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furdu. H\u0259tta burada inzibati qaydada m\u0259suliyy\u0259t d\u0259 yarana bil\u0259r\u201d.<\/em><\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259 apar\u0131c\u0131lar\u0131n \u0259n adi efir, \u00fcnsiyy\u0259t m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n, jurnalist etikas\u0131 bir yana, insani etikadan uzaq olmalar\u0131d\u0131r.\u00a0<strong>\u201cElgizl\u0259 izl\u0259\u201d<\/strong>nin burax\u0131l\u0131\u015flar\u0131ndan birind\u0259 studiyaya k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f u\u015faqlar \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. U\u015faqlara yard\u0131m etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ng vuran v\u0259t\u0259nda\u015flarla apar\u0131c\u0131 kobud davran\u0131r, onlara \u00e7\u0131mx\u0131r\u0131r, aqressiya g\u00f6st\u0259rir. Halbuki, \u00e7ox sakit \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edib, laz\u0131mi qurumlar\u0131n onlara d\u0259st\u0259k verdiyini dey\u0259 bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>X.Hiday\u0259tq\u0131z\u0131 q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n u\u015fa\u011f\u0131n anas\u0131n\u0131, n\u0259n\u0259si kimi sa\u00e7\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 yolmad\u0131\u011f\u0131na, a\u011flamad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 q\u0131nay\u0131r,\u00a0<strong>\u201cAnaya bax e, m\u0259n \u015fok ke\u00e7irir\u0259m. Ata v\u0259 n\u0259n\u0259d\u0259n ba\u015fqa o u\u015fa\u011f\u0131 ist\u0259y\u0259n yoxdur\u201d<\/strong>\u00a0deyir v\u0259 qad\u0131n n\u0259s\u0259 dem\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259\u00a0<strong>\u201cS\u0259n sus, s\u0259n dan\u0131\u015fma\u201d<\/strong>\u00a0\u0259mrini verir. Bu, adi bir h\u0259qiq\u0259tdir ki, h\u0259r bir f\u0259rd \u00f6z a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 f\u0259rqli ifad\u0259 edir, a\u011flamaq h\u0259l\u0259 a\u011f\u0131r\u0131n\u0131n ifad\u0259si anlam\u0131na g\u0259lmir. A\u011flamaqlar da saxta ola bil\u0259r. Nec\u0259 ki, efird\u0259 X.Hiday\u0259tq\u0131z\u0131n\u0131n, Z.Bax\u015f\u0259liyevin a\u011flamas\u0131, m\u0259rh\u0259m\u0259ti b\u00f6y\u00fck \u00e7oxlu\u011fa s\u00fcni g\u0259lir.<\/p>\n<p>Ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim proqramlarda k\u0259d\u0259rli musiqil\u0259ri, q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nin foto v\u0259 video-g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rini, c\u0259naz\u0259 m\u0259rasiml\u0259rini t\u0259krar-t\u0259krar efir\u0259 g\u0259tirm\u0259kl\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259r tama\u015fa\u00e7\u0131ya emosional zorak\u0131l\u0131q ya\u015fad\u0131r, duy\u011fular\u0131 istismar etm\u0259kl\u0259 verili\u015fi yas, m\u0259rsiy\u0259 format\u0131na sal\u0131r.<\/p>\n<p>Zaur Bax\u015f\u0259liyev is\u0259 \u00f6z proqram\u0131nda\u00a0<strong>\u015eeyx \u018fbd\u00fcll\u0259<\/strong>\u00a0birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k, q\u0259bil\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u0259 adekvat olan\u00a0<strong>\u201cqana-qan\u201d<\/strong>\u00a0kimi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar edir, t\u0259klif olunur ki, qatili m\u0259hk\u0259m\u0259nin yox, camaat\u0131n ixtiyar\u0131na versinl\u0259r v\u0259 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u00fcn qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edirl\u0259r. \u00d6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u00fcn b\u0259rpas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi barbarl\u0131qd\u0131r, \u00fcst\u0259lik, kim t\u0259minat verir ki, hans\u0131sa \u0259dal\u0259tsiz, na\u015f\u0131 hakimin s\u0259hvi \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u00f6km g\u00fcnahs\u0131z adama t\u0259tbiq olunmayacaq? H\u0259tta q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bel\u0259 yanl\u0131\u015fl\u0131qlar ya\u015fan\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130nsan talel\u0259rini m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xaran proqramlar d\u00f6vl\u0259tin n\u0259zar\u0259tind\u0259 olmal\u0131, ictimai \u0259saslarla, sponsorsuz f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir ki, kims\u0259 f\u0259rdl\u0259rin taleyi \u00fcz\u0259rind\u0259n reytinq qazanmas\u0131n.<\/p>\n<p><strong>V\u0259 itkin d\u00fc\u015f\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r televiziyada davaml\u0131 axtar\u0131l\u0131rsa, pis \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fayan, problemli ail\u0259l\u0259r efir\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rsa, bu, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00f6nc\u0259 sosial institutlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tsizliyi, h\u00fcquq m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n i\u015find\u0259ki bo\u015fluqlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>P.S. <strong><em>Redaksiya t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 adlar\u0131 \u00e7\u0259klil\u0259n bu verili\u015fl\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 Xo\u015fq\u0259d\u0259m Hiday\u0259rq\u0131z\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu &#8220;S\u0259ni axtar\u0131ram&#8221; verili\u015fi \u015fou xatirin\u0259 insanlar\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na, sad\u0259, savads\u0131z adamlar\u0131n m\u0259nliyin\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurur. Eqoizm, t\u0259k\u0259bb\u00fcr, riya bu verili\u015fin mayas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u0259xlaq normalar\u0131na q\u0259ti ziddir. Az\u0259rbaycan telem\u0259kan\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259rin \u015fou biznesin\u0259 \u00e7evrilib. Buna ham\u0131l\u0131qla etiraz\u0131m\u0131z\u0131 bildirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, Milli Tele-Radio \u015euras\u0131ndan bu verili\u015fl\u0259rin ba\u011flanmas\u0131n\u0131 da t\u0259l\u0259b etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8220;Hakimiyy\u0259t&#8221; q\u0259zeti<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"general-author\">\n<div class=\"row\">\n<div class=\"col-xs-12\">\n<div class=\"social-fixed\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u0259rmin Quliyevan\u0131n q\u0259tli jurnalistikam\u0131z\u0131n ay\u0131blar\u0131n\u0131 bir daha xat\u0131rlatd\u0131: etik-m\u0259n\u0259vi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 sinizm, h\u00fcquqi bilgisizlik, m\u0259suliyy\u0259tsiz m\u0259lumatlar, qarag\u00fcruh yana\u015fmayla k\u00fctl\u0259nin emosiyalar\u0131n\u0131 co\u015fdurmaq&#8230;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[15,2,4,16,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11579"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11579"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11579\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11585,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11579\/revisions\/11585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}