{"id":152068,"date":"2020-10-31T17:55:00","date_gmt":"2020-10-31T13:55:00","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/tu%cc%88rk-pua-larinin-atasi-bayraqdar-haqqinda-maraqli-faktlarfotolar\/"},"modified":"2020-10-31T17:55:00","modified_gmt":"2020-10-31T13:55:00","slug":"tu%cc%88rk-pua-larinin-atasi-bayraqdar-haqqinda-maraqli-faktlarfotolar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=152068","title":{"rendered":"Tu\u0308rk PUA-lar\u0131n\u0131n atas\u0131 &#8211;  Bayraqdar haqq\u0131nda maraql\u0131 faktlar+Fotolar"},"content":{"rendered":"<p>\u201cHakimiyy\u0259t&#8221; ictimai-siyasi media portal\u0131 x\u0259b\u0259r verir ki,<\/p>\n<div id=\"xeber_yazi\">\n<p><strong>M\u00fcharib\u0259nin ya\u015f\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t q\u0259d\u0259r q\u0259dimdir. \u0130nsanl\u0131q var oldu\u011fundan b\u0259ri \u00f6z\u00fcyl\u0259 b\u0259rab\u0259r, sava\u015flar\u0131 da s\u00fcr\u00fckl\u0259yir.<\/strong><\/p>\n<p>Texnologiya inki\u015faf etdikc\u0259 m\u00fcharib\u0259nin formas\u0131, \u00f6ld\u00fcrm\u0259nin \u015f\u0259kill\u0259ri d\u0259 d\u0259yi\u015fir. Dini n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yana\u015fsaq, ilk \u00f6l\u00fcm iki \u0259z\u0259li insan Ad\u0259m v\u0259 H\u0259vvan\u0131n \u00f6vladlar\u0131 Habill\u0259 Qabil aras\u0131ndak\u0131 r\u0259qab\u0259td\u0259n do\u011fub. Qarda\u015f\u0131n\u0131n Allah\u0131n sevimli b\u0259nd\u0259si oldu\u011funu q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n Qabil Habili \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. B\u0259zi qaynaqlara g\u00f6r\u0259, Qabil qarda\u015f\u0131n\u0131 da\u015f par\u00e7as\u0131, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 bir heyvan\u0131n \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcb. Bu \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc xristian mifologiyas\u0131nda f\u00f6vq\u0259lt\u0259bii g\u00fcc\u0259 malik silah kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilir. Ona sahib olan \u00f6l\u00fcms\u00fcz olmaqla yana\u015f\u0131, qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz g\u00fcc\u0259 malik varl\u0131\u011fa \u00e7evrilir. M\u0259l\u0259kl\u0259rin v\u0259 iblisl\u0259rin kabusuna \u00e7evril\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli y\u0131x\u0131ma r\u0259vac verir.<\/p>\n<p>Tarixi qaynaqlara n\u0259z\u0259r salsaq, ox\u015far n\u0259tic\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131x\u0131r &#8211; insan\u0131n ilk silah\u0131 da\u015f v\u0259 s\u00fcm\u00fck olub. \u015e\u00fcur inki\u015faf etdikc\u0259 silahlar da inki\u015faf edib. M\u00fcharib\u0259l\u0259r daha qanl\u0131, daha da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 v\u00fcs\u0259t al\u0131b. Buna n\u00fcmun\u0259 kimi, \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n Yaponiyaya qar\u015f\u0131 3 g\u00fcn i\u00e7ind\u0259 iki d\u0259f\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n n\u00fcv\u0259 bombas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Amma o vaxtdan \u00e7ox sular ax\u0131b. Art\u0131q m\u00fcharib\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 daha f\u0259rqlidir. H\u0259tta haz\u0131rk\u0131 ballistik raketl\u0259r h\u0259min n\u00fcv\u0259 bombalar\u0131ndan qat-qat da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 ola bilir.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>\u0130lk qlobal h\u0259rb 106 il \u0259vv\u0259l ba\u015f ver\u0259n Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sidir. Elmi-Texniki T\u0259r\u0259qqinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na t\u0259sad\u00fcf ed\u0259n sava\u015f bir \u00e7ox silahlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259 meydan\u0131 da olub. Z\u0259h\u0259rli bombalar, t\u0259yyar\u0259l\u0259r, h\u0259tta tanklar, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r h\u0259rbi yenilikl\u0259ri bu m\u00fcharib\u0259nin n\u0259tic\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar.<\/p>\n<p>T\u0259yyar\u0259l\u0259rd\u0259n h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 yararlanan ilk d\u00f6vl\u0259t \u0130taliya olub. 1911-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 bombardman v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n t\u0259yyar\u0259l\u0259r h\u0259qiqi anlamda \u00f6lk\u0259l\u0259rin arsenal\u0131na \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 daxil edilib. \u0130lk vurulan t\u0259yyar\u0259 d\u0259 italyanlar\u0131n olub. El\u0259 h\u0259min il Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259ri d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259yyar\u0259sini t\u00fcf\u0259ng at\u0259\u015fil\u0259 vurub sal\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u0259yyar\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131l d\u00f6vr\u00fc iki d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin aras\u0131ndak\u0131 d\u00f6vr &#8211; 1918-1939-cu ill\u0259r hesab edilir. \u0130lk qlobal m\u00fcharib\u0259nin qazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 avantajlar, \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar s\u00fcr\u0259tl\u0259 t\u0259r\u0259qqi ed\u0259n texnikan\u0131n hesab\u0131na minimuma endirildi. Bel\u0259c\u0259, \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 t\u0259yyar\u0259l\u0259r az qala k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n silah\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Lakin texnologiya inki\u015faf etdikc\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r daha \u00f6l\u00fcmc\u00fcl v\u0259 daha problematik proses\u0259 \u00e7evrilm\u0259kd\u0259 davam edir, t\u0259yyar\u0259l\u0259rd\u0259n h\u0259r g\u00fcn m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259 t\u0259l\u0259b olunurdu. M\u00fcharib\u0259 elmin\u0259 yeni bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 g\u0259tirm\u0259k laz\u0131md\u0131. Bu, pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131 (PUA) oldu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209453_nhe52ev5p0.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>PUA-lar sensor, avtopilot, n\u0259zar\u0259t mexanizmi, m\u00fc\u015fahid\u0259 kompleksi sisteml\u0259ri qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu aparatlar vasit\u0259sil\u0259 k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 ya m\u00fc\u015fahid\u0259 aparmaq, pilotlu t\u0259yyar\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha asand\u0131r. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 hava \u015f\u0259raiti, relyef, h\u0259rbi t\u0259hl\u00fck\u0259 bax\u0131m\u0131ndan ill\u0259rl\u0259 t\u0259lim ke\u00e7ilmi\u015f, ustala\u015fm\u0131\u015f pilotlar\u0131 risk\u0259 atmaq o q\u0259d\u0259r d\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 q\u0259rar olmaya bilir. Bundan ba\u015fqa, n\u0259zar\u0259t k\u0259nardan oldu\u011fundan idar\u0259d\u0259, veril\u0259n ani q\u0259rarlarda s\u0259hv daha az olur. Bu faktor aviaz\u0259rb\u0259 zaman\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u0130lk PUA 1916-c\u0131 ild\u0259 ingilis fiziki v\u0259 m\u00fch\u0259ndisi Ar\u00e7ibald Monteqomori Lou t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131l\u0131b. Lou radioizl\u0259m\u0259 sisteml\u0259rinin atas\u0131 hesab olunsa da, m\u0259suliyy\u0259tsiz davran\u0131\u015f\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t probleml\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259n, dem\u0259k olar ki, he\u00e7 bir layih\u0259ni tam ba\u015fa \u00e7atd\u0131rmay\u0131b. \u018fksin\u0259 olsayd\u0131, o, Eyn\u015fteyn, Tesla kimi dahi s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7ata bil\u0259c\u0259k elm adam\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>PUA-lar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc proqnozla\u015fd\u0131ranlardan biri el\u0259 Nikola Tesla \u00f6z\u00fc olub. O, 1898-ci ild\u0259 Madison Square Garden-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n elektrik s\u0259rgisind\u0259 radiodal\u011fa vasit\u0259sil\u0259 idar\u0259 edil\u0259n kater modelini n\u00fcmayi\u015f etdirib. Lakin n\u0259d\u0259ns\u0259 bu layih\u0259 el\u0259 s\u0131naq olaraq qald\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209454_uj1hhyft4i.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>\u0130lk bahal\u0131 v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259n biri, &#8220;Hewitt-Sperry&#8221; avtomatik t\u0259yyar\u0259siydi. AB\u015e Donanmas\u0131 v\u0259 ixtira\u00e7\u0131 Elmer Sperri v\u0259 Piter Hevit t\u0259r\u0259find\u0259n inki\u015faf etdiril\u0259n bu aparat pilotsuz bombardman\u00e7\u0131 v\u0259 ya u\u00e7an torpedo kimi xarakteriz\u0259 olunurdu. Radiodal\u011falar vasit\u0259sil\u0259 idar\u0259 olunan cihaz bir n\u00f6v kamikadze-dron rolunu oynamal\u0131yd\u0131. Layih\u0259 s\u0131naq m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ke\u00e7\u0259 bilm\u0259di. Bir ne\u00e7\u0259 u\u011fursuz t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n sonra yar\u0131m\u00e7\u0131q dayand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra bu sah\u0259y\u0259 yenid\u0259n diqq\u0259t artd\u0131. Britaniya Royal Flying Corps-in h\u0259rbi qulluq\u00e7usu Reginald Denni bu sah\u0259d\u0259 ciddi ir\u0259lil\u0259yi\u015f\u0259 nail oldu. Bel\u0259 ki, onun qurdu\u011fu \u015firk\u0259t \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 orduya on be\u015f min dron t\u0259dar\u00fck etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u00f6z\u00fcged\u0259n sah\u0259y\u0259 ciddi m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r yat\u0131raraq parlaq n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. AB\u015e, \u0130srail v\u0259 n\u0259hay\u0259t, T\u00fcrkiy\u0259 bu q\u0259bild\u0259ndir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan M\u00fcdafi\u0259 S\u0259nayesi d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259yinatl\u0131 h\u0259rbi dronlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m i\u015f apar\u0131r. Eyni zamanda, ordumuzun arsenal\u0131n\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istehsal\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n PUA-lar al\u0131n\u0131r. Az\u0259rbaycan Ordusunun arsenal\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer\u0259 sahib dronlardan biri d\u0259 &#8220;Bayraqdar TB2&#8243;dir.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sentyabr\u0131n 27-d\u0259 ba\u015flayan \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n bu PUA \u00f6z\u00fcn\u00fc bir \u00e7ox c\u0259h\u0259td\u0259n u\u011furla t\u0259sdiq edib. Art\u0131q erm\u0259nil\u0259rin qorxulu r\u00f6yas\u0131na \u00e7evrilm\u0259yi bacar\u0131b. M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin h\u0259r g\u00fcn t\u0259qdim etdiyi videolarda d\u00fc\u015fm\u0259nin texnika v\u0259 canl\u0131 q\u00fcvv\u0259sinin m\u0259hvinin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rinin \u00e7oxunu da h\u00fccumu h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n &#8220;Bayraqdar&#8221; qeyd\u0259 al\u0131b.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209455_8t4mwdwt05.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 istehsal edil\u0259n PUA v\u0259 SPUA-lar (Pilotsuz U\u00e7an Aparatlar v\u0259 Silahl\u0131 Pilotsuz U\u00e7an Aparatlar) Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n al\u0131nan PUA-lar say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n daha b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazand\u0131\u011f\u0131 deyilir.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdak\u0131 qar\u015f\u0131durmadan \u0259vv\u0259l d\u0259, bir \u00e7ox h\u0259rbi analitik T\u00fcrkiy\u0259ni PUA say\u0259sind\u0259 qlobal m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesinin liderl\u0259rind\u0259n biri hesab edirdi.<\/p>\n<p>PUA-lar\u0131 inki\u015faf etdir\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u0130sraill\u0259 v\u0259 AB\u015e-a ba\u011fl\u0131 qalmaq ist\u0259mir v\u0259 qabaqc\u0131l texnologiyalara \u0259saslanan yeni cihazlar istehsal edir.<\/p>\n<p>France24-\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 &#8220;Siz T\u00fcrkiy\u0259 istehsal\u0131 olan ne\u00e7\u0259 dron c\u0259lb etmisiniz?&#8221; sual\u0131na cavab ver\u0259n Az\u0259rbaycan Prezidenti \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus eyhamla: &#8220;H\u0259d\u0259fl\u0259rimiz\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r var\u0131m\u0131zd\u0131r. Z\u0259nnimc\u0259, m\u0259ni ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rsiniz ki, bu, m\u0259nim a\u00e7\u0131qlamama\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdiyim m\u0259lumatd\u0131r&#8221;, &#8211; deyib. Az\u0259rbaycan Prezidenti T\u00fcrkiy\u0259nin &#8220;A haber&#8221; telekanal\u0131na dronlar\u0131n nec\u0259 t\u0259sir yaratd\u0131\u011f\u0131ndan da dan\u0131\u015f\u0131b: &#8220;\u00c7ox xo\u015fb\u0259xtik ki, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin inki\u015faf etmi\u015f h\u0259rbi s\u0259naye kompleksi g\u00f6z\u0259l PUA v\u0259 z\u0259rb\u0259 PUA-lar\u0131n\u0131 istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Az\u0259rbaycan ilk \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir ki, bu z\u0259rb\u0259 PUA-lar\u0131n\u0131 ala bilib. Yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259 istehsal\u0131 PUA-lar il\u0259 bir milyard dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 olan erm\u0259ni silahl\u0131 texnikas\u0131 m\u0259hv edilib. M\u00fcharib\u0259nin gedi\u015fat\u0131n\u0131 \u00e7ox d\u0259yi\u015fdirib&#8221;.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin operativ-taktiki, orta y\u00fcks\u0259klikd\u0259 u\u00e7an q\u0131r\u0131c\u0131 milli pilotsuz d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259yyar\u0259si olan &#8220;Bayraqdar&#8221; &#8220;Baykar Makina&#8221; \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n istehal edilir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 &#8220;Bayraqdar TB2&#8221; dronlar\u0131n\u0131n istehsal\u0131na 2014-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flay\u0131b. S\u0259b\u0259b AB\u015e-\u0131n ona m\u00fcvafiq u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131n\u0131 satmaqdan imtinas\u0131 olub.<\/p>\n<p>2014-c\u00fc il iyunun 14-d\u0259 tam y\u00fckl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f u\u00e7u\u015f s\u0131na\u011f\u0131nda 27.030 funt y\u00fcks\u0259kliy\u0259 qalx\u0131b. 5-6 avqust tarixl\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f u\u00e7u\u015f testind\u0259 tam y\u00fckl\u0259 18.000 funt y\u00fcks\u0259klikd\u0259 4040 km q\u0259t edib. Test zaman\u0131 aparat 24 saat 34 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 u\u00e7u\u015f h\u0259yata ke\u00e7irib.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209456_iqnudqhwgc.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>Sistem 2015-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri arsenal\u0131na daxil edilib. T\u00fcrk Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi &#8220;P\u0259nc\u0259&#8221; \u018fm\u0259liyyat\u0131nda, Suriyadak\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 v\u0259 \u0130kinci Liviya v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki \u0259m\u0259liyyatlarda f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 olunub. Bu sistem T\u00fcrkiy\u0259 ordusundan ba\u015fqa, Az\u0259rbaycan, Q\u0259t\u0259r v\u0259 Ukrayna ordular\u0131n\u0131n da arsenal\u0131na daxil edilib.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n PUA 10 saat hava qal\u0131r, 18.000 funt y\u00fcks\u0259klikd\u0259 \u0259m\u0259liyyat apara bil\u0259n sistem 150 km rabit\u0259 radiusuna malikdir.<\/p>\n<p>PUA UMTAS raketl\u0259ri, tank \u0259leyhin\u0259 raketl\u0259r v\u0259 hava bombalar\u0131 da\u015f\u0131maq qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir. D\u00f6rd raketl\u0259 silahlanan &#8220;Bayraqdar TB2&#8221; 12 saatdan \u00e7ox havada qala bil\u0259r. Bu, davaml\u0131 hava k\u0259\u015ffiyyat\u0131 aparma\u011fa, h\u0259d\u0259fl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdikd\u0259n sonra z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259bh\u0259 x\u0259ttin\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yax\u0131nla\u015fma\u011fa imkan verir. Reaksiya m\u00fcdd\u0259ti aviasiya il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k olur v\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u00f6vcud h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcdaxil\u0259ni m\u00fcmk\u00fcn edir.<\/p>\n<p>Dronun uzunlu\u011fu 6,5 m, qanad geni\u015fliyi 12 m, maksimum qalxma \u00e7\u0259kisi 650 kq, y\u00fck tutumu 55 kq-d\u0131r.<\/p>\n<p>Maksimum s\u00fcr\u0259ti 222 km\/saat olsa da, normal u\u00e7u\u015f s\u00fcr\u0259ti 130 km\/s-d\u0131r.<\/p>\n<p>24 saat avtonom idar\u0259etm\u0259y\u0259 malik PUA maksimum 8200 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 qalxa bilir. &#8220;Rotax 912&#8221; daxili yanma m\u00fch\u0259rriki il\u0259 t\u0259chiz olunub. G\u00f6vd\u0259 kompozit materiallardan haz\u0131rlan\u0131b. Avtomatik qalxma-enm\u0259 sistemin\u0259 sahib PUA-da, iddiaya g\u00f6r\u0259, k\u00f6hn\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rini z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn elektron d\u00f6y\u00fc\u015f avadanl\u0131\u011f\u0131 var.<\/p>\n<p>Yay\u0131lan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Qaraba\u011f d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n sonra &#8220;Bayraqdar&#8221; aparatlar\u0131na maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 art\u0131b. Qeyd ed\u0259k ki, &#8220;Bayraqdar TB2&#8243;nin qiym\u0259ti 5 milyon dollard\u0131r.<\/p>\n<p>H\u00fccum dronu operatorun n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda v\u0259 ya m\u00fcst\u0259qil olaraq f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu aparatlar ehtiyac olduqda GPS v\u0259 idar\u0259\u00e7i olmadan bel\u0259, yerini d\u0259yi\u015f\u0259 v\u0259 yer\u0259 en\u0259 bilir. K\u0259\u015ffiyyat, m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 ya z\u0259rb\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilir. T\u00fcrkiy\u0259nin Roketsan Roket Sanayii ve Ticaret A.S. \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n istehsal olunan lazer idar\u0259\u00e7iliyi il\u0259 idar\u0259 olunan MAM (Mini Ak\u0131ll\u0131 M\u00fchimmat &#8211; Smart Mini Sursat) tipli bombalar\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209457_p1l1mklehp.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>&#8220;Bayraqdar TB2&#8243;nin dig\u0259r \u0259sas \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc odur ki, \u00e7\u0259kdiyi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri real vaxt rejimind\u0259 idar\u0259etm\u0259 m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259 bilir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 cihaz\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 raketl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259ri 100 faiz d\u0259qiqlikl\u0259 vurmaq m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n<p>TUSA\u015e (T\u00fcrk Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Sanayii A.\u015e.) v\u0259 &#8220;Baykar&#8221; \u015firk\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259nin apar\u0131c\u0131 dron istehsal\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. PUA istehsal ed\u0259nl\u0259r aras\u0131nda h\u0259m\u00e7inin, Vestel v\u0259 STM (Savunma Teknolojileri M\u00fchendislik ve Ticaret A.\u015e.) \u015firk\u0259tl\u0259ri d\u0259 var.<\/p>\n<p>&#8220;Baykar&#8221;\u0131n istehsal etdiyi &#8220;Bayraqdar TB2&#8221; pilotsuz t\u0259yyar\u0259si \u0259n yax\u015f\u0131 dronlardan biri kimi tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>O, raket da\u015f\u0131ya bil\u0259n \u0259n ki\u00e7ik SPUA-lardan biri oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z r\u0259qibl\u0259rind\u0259n se\u00e7ilir.<\/p>\n<p>&#8220;Bayraqdar TB2&#8221; m\u00fcnt\u0259z\u0259m hava n\u0259zar\u0259ti v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat v\u0259zif\u0259l\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259n PUA hesab olunur. Eyni zamanda, o, h\u0259d\u0259f\u0259 z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 SPUA kimi d\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>&#8220;Bayraqdar TB2&#8221; h\u00fccum dronunun ideya m\u00fc\u0259llifi v\u0259 yarad\u0131c\u0131s\u0131 t\u00fcrkiy\u0259li i\u015f adam\u0131, m\u00fch\u0259ndis, texniki direktor v\u0259 &#8220;Baykar Makina&#8221;n\u0131n ortaq sahibi S\u0259lcuq Bayraqdard\u0131r. Atas\u0131 \u00d6zd\u0259mir Bayraqdar aerokosmik s\u0259naye, robot idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259ri, pilotsuz u\u00e7u\u015f aparat\u0131 istehsal\u0131 \u00fczr\u0259 ixsisasla\u015fan &#8220;Baykar Makina&#8221; \u015firk\u0259tinin qurucusu v\u0259 sahibidir.<\/p>\n<p>S.Bayraqdar t\u0259hsil h\u0259yat\u0131na Sar\u0131yer \u0130btidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 ba\u015flay\u0131b. 1997-ci ild\u0259 is\u0259 Robert Kollecini bitirib. El\u0259 h\u0259min il, \u0130stanbul Texniki Universiteti Elektron v\u0259 Rabit\u0259 M\u00fch\u0259ndisliyi B\u00f6lm\u0259sind\u0259 ali t\u0259hsilin\u0259 ba\u015flay\u0131b. Universitetd\u0259 t\u0259hsili m\u00fcdd\u0259tind\u0259 Pensilvaniya Universiteti GRASP laboratoriyas\u0131nda staj ke\u00e7ib. T\u0259cr\u00fcb\u0259 m\u00fcdd\u0259tind\u0259 t\u0259qa\u00fcd verildikd\u0259n sonra 2002-2004-c\u00fc ill\u0259r aras\u0131nda Pensilvaniya Universitetind\u0259 pilotsuz t\u0259yyar\u0259l\u0259r ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 magistr d\u0259r\u0259c\u0259sini tamamlay\u0131b.<\/p>\n<p>Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda ikinci magistr d\u0259r\u0259c\u0259sini pilotsuz hava vasit\u0259l\u0259rinin aqressiv manevr n\u0259zar\u0259ti \u00fczr\u0259 t\u0259qa\u00fcdl\u0259 bitirib. Bu d\u00f6vrd\u0259 o, professor Corc Pappas v\u0259 professor Erik Feronun k\u00f6m\u0259k\u00e7isi kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. D\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n PUA formas\u0131 u\u00e7u\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri, quru v\u0259 hava koordinasiyal\u0131 robot qruplar\u0131, u\u00e7u\u015fa n\u0259zar\u0259t v\u0259 r\u0259hb\u0259r sisteml\u0259r haqq\u0131nda elmi ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131b.<\/p>\n<p>2007-ci ild\u0259n etibar\u0259n, ail\u0259sin\u0259 m\u0259xsus &#8220;Baykar Makina&#8221; \u015firk\u0259tinin texniki direktoru (CTO) kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin arsenal\u0131na daxil olan ilk pilotsuz u\u00e7u\u015f aparat\u0131 &#8220;Bayraqdar Mini PUA&#8221;-n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin ilk h\u00fccum pilotsuz u\u00e7u\u015f aparat\u0131 &#8220;Bayraqdar Ak\u0131nc\u0131&#8221;n\u0131n (PUA) yarad\u0131lmas\u0131nda x\u00fcsusi \u0259m\u0259yi olub. &#8220;T\u00fcrkiy\u0259 Texnologiya Komandas\u0131&#8221; (T3) fondunun t\u0259sis\u00e7isidir. V\u0259qfin t\u0259sisind\u0259 m\u0259qs\u0259d texnologiyaya h\u0259v\u0259sli olan m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015f qruplar\u0131ndak\u0131 insanlar\u0131 ara\u015fd\u0131rma aparma\u011fa t\u0259\u015fviq etm\u0259k, texnoloji t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 istehsala d\u0259st\u0259k verm\u0259kdir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 kosmik sah\u0259d\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259ri tan\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;Teknofest&#8221; festival\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209458_ec0afs6m81.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>S.Bayraqdar \u00f6z i\u015fi haqq\u0131nda bel\u0259 deyir:<br \/>\u00a0<br \/>&#8220;M\u0259nim f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyim sah\u0259 elektronik idar\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn izl\u0259m\u0259 v\u0259 m\u0259lumat toplama mexanizml\u0259rini haz\u0131rlayan el\u0259 \u00e7ox insan yoxdur. M\u0259n pilotsuz t\u0259yyar\u0259l\u0259rin uzaqdan idar\u0259 edil\u0259 bilm\u0259si v\u0259 laz\u0131mi b\u00f6lg\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n u\u00e7araq m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259lumatlar\u0131 toplamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259kli olacaq robotik beyin sistemi haz\u0131rlay\u0131ram v\u0259 birba\u015fa olaraq h\u0259min sistem t\u0259yyar\u0259y\u0259 yerl\u0259\u015fdirilir&#8221;.<\/p>\n<p>S\u0259lcuq Bayraqdar\u0131n m\u00fch\u0259ndis olan atas\u0131 o\u011flunu h\u0259r \u015fey\u0259 maraq g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k \u015f\u0259kild\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcr. \u00d6z\u00fc d\u0259 pilotluq kursuna yaz\u0131l\u0131r, bu mara\u011f\u0131n\u0131 o\u011fluna da t\u0259\u015fviq edir, u\u00e7u\u015flara onu da apar\u0131r.<\/p>\n<p>S.Bayraqdar\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bir d\u0259f\u0259 aya\u011f\u0131m\u0131z yerd\u0259n \u00fcz\u00fcld\u00fcs\u0259, bu ist\u0259k peyv\u0259nd kimi, qan\u0131m\u0131za yeriyir. X\u0259yal\u0131n\u0131n h\u0259mi\u015f\u0259 pilot olmaq, t\u0259yyar\u0259 d\u00fcz\u0259ltm\u0259k oldu\u011funu dey\u0259n m\u0259\u015fhur m\u00fch\u0259ndis robotexnikaya mara\u011f\u0131n\u0131n da u\u015faql\u0131qdan g\u0259ldiyini bildirir.<\/p>\n<p>S\u0259lcuq Bayraqdar karyeras\u0131ndan \u0259lav\u0259, \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131nda da xeyli u\u011furlu \u015f\u0259xs kimi q\u0259l\u0259m\u0259 veril\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, o, T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fanla da yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurub. M\u00fch\u0259ndisin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu \u0259laq\u0259l\u0259r uzun ill\u0259r\u0259, h\u0259l\u0259 \u018frdo\u011fan\u0131n \u0130stanbulun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 kimi \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 zamanlara gedib \u00e7\u0131x\u0131r. H\u0259min \u0259laq\u0259l\u0259r vaxt ke\u00e7dikc\u0259 o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u0259nir ki, S\u0259lcuq 2016-c\u0131 ild\u0259 Prezidentin q\u0131z\u0131 S\u00fcm\u0259yy\u0259 il\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurur. Bu evlilikd\u0259n onlar\u0131n bir q\u0131z\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lib.<\/p>\n<p>Bir q\u0259d\u0259r b\u0259dii yana\u015fsaq, bu, na\u011f\u0131llar al\u0259mind\u0259ki h\u0259r k\u0259sin arzusudur. \u018fks\u0259r na\u011f\u0131llar pad\u015fah q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259n\u0259n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131n \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edir&#8230;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" border=\"0\" hspace=\"0\" alt=\"\" style=\"max-width:780px;max-height:700px;\" src=\"https:\/\/axsam.az\/img\/pics\/large\/2020-10\/209459_pn480n2ofj.jpg\" align=\"baseline\"><\/p>\n<p>S.Bayraqdar Az\u0259rbaycana sevgisil\u0259 d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Qaraba\u011fda ged\u0259n m\u00fcharib\u0259ni diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259y\u0259n Bayraqdar Tvitter hesab\u0131nda bununla ba\u011fl\u0131 PUA-lar\u0131n z\u0259rb\u0259 an\u0131n\u0131 da payla\u015f\u0131b. Bundan ba\u015fqa, o, Erm\u0259nistan\u0131n G\u0259nc\u0259d\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tinin ard\u0131nca payla\u015f\u0131m ed\u0259r\u0259k bu terakt\u0131 q\u0131nam\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;Sava\u015f\u0131n bel\u0259 bir \u0259xlaq\u0131 var! Tank tanka, t\u0259yyar\u0259 t\u0259yyar\u0259y\u0259, h\u0259rb\u00e7i h\u0259rb\u00e7iy\u0259, t\u00fcf\u0259ng t\u00fcf\u0259ng\u0259&#8230; M\u00fcdafi\u0259siz m\u0259sum dinc sakinl\u0259r\u0259, u\u015faqlara, \u0259l boyda k\u00f6rp\u0259y\u0259 toxunan zal\u0131md\u0131r, qorxaqd\u0131r, b\u0259dheyb\u0259tdir&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>S\u0259lcuq Bayraqdar &#8220;T\u00fcrk PUA-lar\u0131n\u0131n atas\u0131&#8221; adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fslind\u0259, bu b\u0259nz\u0259tm\u0259d\u0259 q\u0259tiyy\u0259n m\u00fcbali\u011f\u0259y\u0259 yol verilm\u0259yib. H\u0259tta b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin b\u0259zil\u0259rinin u\u011fursuz oldu\u011fu PUA istehsal\u0131nda &#8220;\u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck add\u0131m&#8221;lar atan ixtira\u00e7\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin bu sah\u0259d\u0259 ilk be\u015fliy\u0259 daxil olmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verib.<\/p>\n<p>&#8220;Bayraqdar&#8221;lar\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n \u0259skik olmas\u0131n, \u0259zizimiz Bayraqdar!<\/p>\n<p><strong>Cavid Q\u0259dir,<br \/>525.az<\/strong><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cHakimiyy\u0259t&#8221; ictimai-siyasi media portal\u0131 x\u0259b\u0259r verir ki, M\u00fcharib\u0259nin ya\u015f\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t q\u0259d\u0259r q\u0259dimdir. \u0130nsanl\u0131q var oldu\u011fundan b\u0259ri \u00f6z\u00fcyl\u0259 b\u0259rab\u0259r, sava\u015flar\u0131 da&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":152069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[12,16,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152068"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=152068"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152068\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/152069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=152068"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=152068"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=152068"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}