{"id":156171,"date":"2020-11-28T02:49:24","date_gmt":"2020-11-27T22:49:24","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=156171"},"modified":"2020-11-28T02:49:24","modified_gmt":"2020-11-27T22:49:24","slug":"afrika-dovl%c9%99tl%c9%99rind%c9%99n-h%c9%99l%c9%99-d%c9%99-x%c9%99rac-alan-beyn%c9%99lxalq-huququ-saymayan-fransa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=156171","title":{"rendered":"Afrika d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n h\u0259l\u0259 d\u0259 x\u0259rac alan, beyn\u0259lxalq h\u00fcququ saymayan Fransa"},"content":{"rendered":"<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Fransa Senat\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti\u201d adl\u0131 q\u0259tnam\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tin d\u00fcnyada nec\u0259 iyr\u0259nc siyas\u0259t apard\u0131\u011f\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Az\u0259rbaycan Prezidentinin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi Hikm\u0259t Hac\u0131yev Fransa Senat\u0131nda qondarma \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f respublikas\u0131n\u0131n\u201d tan\u0131nmas\u0131na dair q\u0259tnam\u0259 layih\u0259sinin q\u0259bulu il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259yanat\u0131 r\u0259smi Paris \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. Hikm\u0259t Hac\u0131yev bildirib ki, \u201cFransa Senat\u0131 \u0259g\u0259r \u0259dal\u0259t, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq bar\u0259d\u0259 bu q\u0259d\u0259r \u201cnarahatd\u0131r\u201dsa, onda onun BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259tnam\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n q\u0259rarlar\u0131na uy\u011fun olaraq m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliyin \u0259n son n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Q\u0259m\u0259r adalar\u0131n\u0131n Mayot adas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259si daha m\u0259ntiqli olard\u0131\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Do\u011frudan da, d\u00fcnyan\u0131n yar\u0131s\u0131ndan \u00e7oxu bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l Q\u0259m\u0259r adalar\u0131 v\u0259 Mayot adas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdi. 2019-cu ild\u0259 Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Mayot adas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n m\u00fcbahis\u0259siz suverenliyini bir daha t\u0259sdiq etmi\u015f v\u0259 2009-cu ilin 29 mart\u0131nda burada ke\u00e7iril\u0259n referendumu v\u0259 Q\u0259m\u0259r adas\u0131 olan Mayotun Fransan\u0131n 101-ci departamentin\u0259 \u00e7evrilm\u0259 prosesini q\u0131nam\u0131\u015f v\u0259 etibars\u0131z saym\u0131\u015fd\u0131. Eyni zamanda, Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Fransa h\u00f6kum\u0259tini qanunsuz olan, Q\u0259m\u0259r adalar\u0131n\u0131n \u0259halisinin Mayot adas\u0131na giri\u015fini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131ran, \u00e7ox sayda insan itkisin\u0259 v\u0259 itkin d\u00fc\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan \u201cBalladur Visa\u201ds\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Afrika qit\u0259sinin Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tind\u0259n k\u0259narda qalmayan Q\u0259m\u0259r adalar\u0131 ke\u00e7\u0259n \u0259srin ortalar\u0131nda Fransan\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259n azad olmaq t\u0259l\u0259bi il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdi. M\u00fcst\u0259qillikl\u0259 ba\u011fl\u0131 referendum ke\u00e7irilm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l, 1973-c\u00fc ilin 15 iyun tarixind\u0259 r\u0259smi Paris v\u0259 Moroni aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f sazi\u015fd\u0259 1974-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda ke\u00e7irilm\u0259li olan referendumun n\u0259tic\u0259l\u0259rinin q\u0259bul olunaca\u011f\u0131na dair b\u0259nd yer alm\u0131\u015fd\u0131. Y\u0259ni referendumun n\u0259tic\u0259l\u0259ri adalarda ya\u015fayan \u00fcmumi \u00e7oxlu\u011fun irad\u0259sini ifad\u0259 etm\u0259li idi.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Fransadan ayr\u0131lmaq v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda 1974-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda ke\u00e7irilmi\u015f referendumun n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n Q\u0259m\u0259r adalar\u0131 arxipelaq\u0131na daxil olan 4 adadan 3-\u00fc Fransadan ayr\u0131lma\u011fa v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliy\u0259, Mayot adas\u0131ndak\u0131 xristian \u0259hali is\u0259 bunun \u0259leyhin\u0259 s\u0259s verdi. Fransa bunu \u0259sas tutaraq referendumdan \u0259vv\u0259l imzalanm\u0131\u015f sazi\u015f \u00fczr\u0259 \u00f6hd\u0259liyini \u201cyaddan \u00e7\u0131xard\u0131\u201d v\u0259 Mayot adas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sini saxlayaraq ayr\u0131lmas\u0131na imkan verm\u0259di.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Referendumdan sonra 1975-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qil Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 Respublikas\u0131 yarand\u0131 v\u0259 t\u0259rkibind\u0259ki 4 ada il\u0259 (Mayot da daxil olmaqla) BMT-nin tamh\u00fcquqlu \u00fczv\u00fc oldu. Ke\u00e7irilmi\u015f referendumun n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, BMT Ba\u015f M\u0259clisi b\u00fct\u00fcn 4 ada \u00fcz\u0259rind\u0259 (Qrand-Komor, Anjuan, Moxeli v\u0259 Mayot) Q\u0259m\u0259r Adalar\u0131 Respublikas\u0131n\u0131n suverenliyini tan\u0131d\u0131 v\u0259 Fransan\u0131 h\u0259min adalar\u0131 t\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Lakin Fransa BMT-nin t\u0259l\u0259bin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymad\u0131.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">1976-c\u0131 ild\u0259 Q\u0259m\u0259r adalar\u0131 h\u00f6kum\u0259ti yenid\u0259n BMT-d\u0259n d\u00f6vl\u0259tin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259sini t\u0259l\u0259b etdi. Bu d\u0259f\u0259 Fransa BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n daimi \u00fczv\u00fc olmas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k q\u0259tnam\u0259y\u0259 veto qoydu. BMT Ba\u015f M\u0259clisi 12 dekabr 1979-cu il 34\/69 q\u0259tnam\u0259si il\u0259 yenid\u0259n Q\u0259m\u0259r adalar\u0131n\u0131n Mayot adas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00fcquqlar\u0131 tan\u0131nd\u0131 v\u0259 Fransadan m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisini t\u0259rk etm\u0259sini bir daha t\u0259l\u0259b etdi.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, Fransa Q\u0259m\u0259r adalar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa t\u00fcp\u00fcr\u0259r\u0259k i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i oldu\u011funu bir daha ortaya qoyur.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Eyni zamanda, Fransan\u0131n XXI \u0259sr olmas\u0131na baxmayaraq, h\u0259l\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259ti faktiki olaraq m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 hal\u0131na sald\u0131\u011f\u0131 da Parisin nec\u0259 iyr\u0259nc siyas\u0259t apard\u0131\u011f\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Bu g\u00fcn Benin, Burkina-Faso, \u00c7ad, Ekvatorial Qvineya, Qabon, Qvineya, Fildi\u015fi Sahili, Kamerun, Komor adalar\u0131, Konqo, Mali, Niger, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131, Seneqal, Toqo v\u0259 Yuxar\u0131 Voltada Fransa h\u00f6kum\u0259tinin apard\u0131\u011f\u0131 siyas\u0259t beyn\u0259lxalq h\u00fcququn pozulmas\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259r say\u0131lan bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 q\u0259sddir. Fransa h\u0259l\u0259 d\u0259 Cibuti, Seneqal, Qabon, \u00c7ad, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131 v\u0259 Fildi\u015fi Sahilind\u0259 6 h\u0259rbi baza saxlayaraq Afrikada n\u00fcfuzunu davam etdirir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, Fransa ke\u00e7mi\u015f m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259si olan 14 Afrika \u00f6lk\u0259sind\u0259n 60 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, h\u0259r il x\u0259rac al\u0131r. \u018fg\u0259r bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n hans\u0131ndasa siyasi hakimiyy\u0259td\u0259ki liderl\u0259r \u201cvergi\u201dni Fransaya verm\u0259kd\u0259n imtina edirs\u0259, d\u0259rhal ona qar\u015f\u0131 ya sui-q\u0259sd t\u0259\u015fkil edilir, ya da inqilab yolu il\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara XXI \u0259srd\u0259 rast g\u0259lm\u0259k utanverici, eyni zamanda t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">2020-ci il noyabr\u0131n 10-da Az\u0259rbaycan Prezidenti, Rusiya Prezidenti v\u0259 Erm\u0259nistan ba\u015f nazirinin imzalad\u0131\u011f\u0131 birg\u0259 b\u0259yanatla Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda h\u0259rbi eskalasiyaya son qoyulub v\u0259 regionda s\u00fclh\u00fcn b\u0259rq\u0259rar olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 praktiki i\u015fl\u0259r\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b. 30 ild\u0259n sonra regionda n\u0259hay\u0259t ki, s\u00fclh\u00fcn \u0259ld\u0259 edilm\u0259sind\u0259n sonra Makron v\u0259 onun partiyas\u0131n\u0131n C\u0259nubi Qafqazla ba\u011fl\u0131 t\u0259xribat dolu siyas\u0259tinin yegan\u0259 m\u0259qs\u0259di \u0259ld\u0259 edilmi\u015f raz\u0131l\u0131qlara x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259kdir.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">\u0130stisna deyil ki, Fransan\u0131n ard\u0131ndan m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r Hollandiya, Kanada, Bel\u00e7ika, Avstraliya, Uruqvay, Argentina kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 spekulyasiyaya yol versinl\u0259r. M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r regionda T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Rusiya anla\u015fmas\u0131ndan narahatd\u0131r v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flanmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131rlar.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">M\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin parlamentl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 siyasi t\u0259zyiql\u0259rin i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131nda Q\u0259rbd\u0259ki erm\u0259ni diasporunun da x\u00fcsusi rolu var. Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r ciddi geosiyasi m\u00fcbariz\u0259 getm\u0259kd\u0259dir. Q\u0259rbd\u0259ki erm\u0259ni diasporu Pa\u015finyan\u0131n Putinin ayaqlar\u0131na y\u0131x\u0131lmas\u0131na imkan verm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">H\u0259r bir halda Fransa Senat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n q\u0259rar bu d\u00f6vl\u0259tin ad\u0131na l\u0259k\u0259dir v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259tnam\u0259nin ka\u011f\u0131z par\u00e7as\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131 ayd\u0131nd\u0131r. Lakin bu q\u0259rar\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 Fransa C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 b\u00fct\u00fcn iqtisadi maraqlar\u0131n\u0131 itirmi\u015f olacaq. G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur k\u0131, siyas\u0259td\u0259 \u201ckal\u201d olan Makron v\u0259 onun komandas\u0131 erm\u0259ni \u015f\u0259rab\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda say\u0131qlamalar\u0131yla Fransan\u0131n n\u00fcfuzuna v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki maraqlar\u0131na ciddi z\u0259rb\u0259 vurdu\u011funun f\u0259rqind\u0259 deyil.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><b><strong><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">Prezident yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n ba\u015f m\u00fc\u0259llimi, Bak\u0131 Politoloqlar Klubunun s\u0259dri Zaur M\u0259mm\u0259dov<\/span><\/strong><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fransa Senat\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti\u201d adl\u0131 q\u0259tnam\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tin d\u00fcnyada nec\u0259 iyr\u0259nc siyas\u0259t apard\u0131\u011f\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":156172,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,7,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/156171"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=156171"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/156171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":156173,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/156171\/revisions\/156173"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/156172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=156171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=156171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=156171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}