{"id":161251,"date":"2021-04-09T00:18:02","date_gmt":"2021-04-08T20:18:02","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=161251"},"modified":"2021-04-09T00:18:02","modified_gmt":"2021-04-08T20:18:02","slug":"mondeafrique-saytinin-jurnalisti-qarabagdaki-m%c9%99d%c9%99ni-dagintilar-bar%c9%99d%c9%99-icmal-hazirlayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=161251","title":{"rendered":"&#8220;MondeAfrique&#8221; sayt\u0131n\u0131n jurnalisti Qaraba\u011fdak\u0131 m\u0259d\u0259ni da\u011f\u0131nt\u0131lar bar\u0259d\u0259 icmal haz\u0131rlay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;MondeAfrique&#8221; sayt\u0131n\u0131n jurnalisti Fransua Furkadi Erm\u0259nistan\u0131n iyirmi yeddi il \u0259rzind\u0259 &#8211; 1992-ci ild\u0259n b\u0259ri Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus m\u0259d\u0259ni da\u011f\u0131nt\u0131lar haqq\u0131nda icmal (x\u00fclas\u0259) haz\u0131rlay\u0131b. &#8220;<a href=\"https:\/\/www.lagazetteaz.fr\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">lagazetteaz.fr<\/a>&#8221; onlayn frans\u0131z q\u0259zetind\u0259 bu icmalla \u0259laq\u0259dar m\u0259qal\u0259 d\u0259rc edilib:<\/p>\n<p>&#8220;10 Noyabr 2020-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan n\u0259hay\u0259t ki, 30 il\u0259 yax\u0131n erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131na son qoydu v\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra h\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin (Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan) m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra \u0130r\u0259van\u0131n qanunsuz olaraq m\u0259nims\u0259diyi \u0259razid\u0259 \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etdi.<\/p>\n<p>\u0130\u015f\u011fal zaman\u0131 b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razinin resurslar\u0131ndan geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 fayda g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 t\u0259rk edilmi\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qoyaraq, yaln\u0131z h\u0259rbi i\u015f\u011fal m\u0259qs\u0259dil\u0259 istifad\u0259 edir. Erm\u0259nistan\u0131n Qaraba\u011f\u0131 27 illik i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu ssenari ba\u015f verdi: bu \u0259razil\u0259rin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri, t\u0259bi\u0259ti, m\u0259d\u0259ni v\u0259 tarixi obyektl\u0259ri Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131laraq, talan edildi. B\u00f6lg\u0259ni inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn konkret olaraq he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u0259yib v\u0259 he\u00e7 bir \u015fey bu i\u015f\u011fal say\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n C\u0259nubi Qafqazda iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n inki\u015faf etdirm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>A\u011fdam, Ruhlar \u015f\u0259h\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>Onillikl\u0259r boyu, 1918-ci ild\u0259 ilk M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n elan edilm\u0259sind\u0259n v\u0259 Avropadan az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fchacirl\u0259rin g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259dric\u0259n b\u00f6lg\u0259nin m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi, burada Avropada oldu\u011fu kimi teatrlar, opera evl\u0259ri, kitabxanalar v\u0259 kinoteatrlar t\u0259sis edildi.<\/p>\n<p>\u0130\u015f\u011faldan sonra A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri &#8220;ruhlar \u015f\u0259h\u0259rin\u0259&#8221; \u00e7evrildi. 5200-d\u0259n \u00e7ox ev v\u0259 bina erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. \u015e\u0259h\u0259rin tarixi irsind\u0259n he\u00e7 bir \u015fey qorunub saxlan\u0131lmay\u0131b. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu, b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011fa \u015famil olunas\u0131 ac\u0131nacaql\u0131 bir v\u0259ziyy\u0259tdir.<br \/>\n\u0130\u015f\u011faldan \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259ki m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri v\u0259 obyektl\u0259rinin siyah\u0131yaal\u0131nmas\u0131 zaman\u0131 286 kitabxana, 237 m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi v\u0259 klubu, 19 muzey, 24 u\u015faq musiqi m\u0259kt\u0259bi, 1 kinoteatr, 2 teatr v\u0259 2 qalereya da daxil olmaqla \u00fcmumilikd\u0259 571 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. Dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn bu m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f haldad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Salamat qalan bir m\u0259scid<\/strong><\/p>\n<p>Apar\u0131lm\u0131\u015f inventarlara \u0259sas\u0259n, burada 67 m\u0259scid olub, amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra yaln\u0131z biri bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r saxlan\u0131l\u0131b v\u0259 hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259. Bu A\u011fdam m\u0259scidi, \u0259sas\u0259n b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 postu rolunu oynayan yer olub. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 strateji s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n idi. Qalanlar\u0131 tamamil\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b: m\u0259scidl\u0259r, m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r (Quran m\u0259kt\u0259bl\u0259ri), bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki k\u00f6rp\u00fcl\u0259r v\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ft ibad\u0259tgahlar\u0131. Bu m\u0259scidl\u0259r\u0259 F\u00fczuli b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Hac\u0131 \u018fl\u0259kb\u0259r m\u0259scidi, D\u0259d\u0259li, Merdinli, Gejeg\u00f6zl\u00fc, Yuxar\u0131 Veys\u0259lli k\u0259ndl\u0259rind\u0259ki m\u0259scidl\u0259r, Horadiz k\u0259ndind\u0259ki iki m\u0259scid, C\u0259bray\u0131l b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki S\u00fcleymanl\u0131 v\u0259 Papi k\u0259ndl\u0259rind\u0259ki m\u0259scidl\u0259r, Qubadl\u0131 b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Mamer v\u0259 Yusifb\u0259yli k\u0259ndl\u0259rind\u0259ki m\u0259scidl\u0259r v\u0259 Z\u0259ngilan q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259ki m\u0259scid aiddir. A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki P\u0259nah\u0259li xan\u0131n (19-cu \u0259sr) v\u0259 Mehdiqulu xan\u0131n t\u00fcrb\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b, abid\u0259l\u0259r erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcb. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259, \u0130brahimx\u0259lil Xan\u0131n t\u00fcrb\u0259si (19-cu \u0259sr) tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, \u0130slam v\u0259 onun m\u0259d\u0259ni irsinin Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259d\u0259f al\u0131nmas\u0131m d\u00fcnya irsi \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u0259hl\u00fck\u0259 idi. \u018fn pisi is\u0259 o idi ki, Xocav\u0259nd b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Az\u0131x ma\u011faras\u0131 v\u0259 A\u011fdam b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki \u015eahbulaq qalas\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r c\u0259lb edilm\u0259kl\u0259, saxta arxeoloji qanunsuz qaz\u0131nt\u0131lar t\u0259\u015fkil edilib. Eyni zamanda, K\u0259lb\u0259c\u0259r b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Xudav\u0259ng v\u0259 G\u0259nc\u0259s\u0259r monast\u0131rlar\u0131 da daxil olmaqla Qafqaz Albaniyas\u0131na aid bir \u00e7ox m\u0259b\u0259d da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f ortodoks kils\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Dig\u0259r bir n\u00fcmun\u0259 olaraq, Xocav\u0259nd b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki 127 illik Rus Pravoslav Kils\u0259si bel\u0259, Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, F\u00fczuli b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki M\u0259h\u0259mm\u0259d Fuzulinin heyk\u0259li, La\u00e7\u0131n b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndind\u0259ki Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n xatir\u0259 muzeyi, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki Molla P\u0259nah Vaqifin b\u00fcst\u00fc v\u0259 \u015fair\u0259 Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259si a\u00e7\u0131q-a\u015fkar viran edilib. Qaraba\u011f xan\u0131 v\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin qurucusunun P\u0259nah \u018fli Xan Cavan\u015fir xan\u0131n saray\u0131 1992-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b. YUNESKO h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n (Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan) b\u00fct\u00fcn bu da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259v\u0259t al\u0131b v\u0259 bu s\u0259f\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn texniki reglamentl\u0259r hal haz\u0131rda m\u00fczakir\u0259 olunur. Beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259ni \u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 ciddiy\u0259 almas\u0131 vacibdir.<br \/>\nErm\u0259nistan\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki \u0259sas m\u0259d\u0259ni irs sah\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi bu vandalizm, \u201cSilahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zaman\u0131 m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rin qorunmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d 1954-c\u00fc il tarixli Haaqa Konvensiyas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 Arxeoloji irsin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 Avropa Konvensiyas\u0131 v\u0259 dig\u0259r bu kimi beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259rin m\u00fcdd\u0259alar\u0131n\u0131 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozur. Az\u0259rbaycan\u0131n me\u015f\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 ehtiyatlar\u0131 m\u0259hv edilib v\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st q\u00fcvv\u0259l\u0259r 54 min hektar me\u015f\u0259ni q\u0131raraq yarars\u0131z hala sal\u0131blar.<\/p>\n<p><strong>Son d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 t\u0259rk edil\u0259rk\u0259n, yand\u0131r\u0131lan evl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu kimi da\u011f\u0131nt\u0131lar son d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r [V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si] zaman\u0131 da davam etdi. 20 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan t\u0259bi\u0259tin\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rin\u0259 maksimum ziyan vurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar. Evl\u0259r yand\u0131r\u0131laraq, talan edildi, a\u011faclar k\u0259sildi. Az\u0259rbaycan art\u0131q azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin b\u0259rpas\u0131na ba\u015flay\u0131b. Yenid\u0259nqurma proqram\u0131 art\u0131q h\u0259yata ke\u00e7irilir. M\u0259hv edilmi\u015f \u0259razi \u00fcmumilikd\u0259 10.000 kvadrat kilometrd\u0259n \u00e7oxdur. Art\u0131q azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \u00fc\u00e7 hava liman\u0131 v\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 kilometr d\u0259mir yolu in\u015fa olunur. Tezlikl\u0259, bir milyon insan\u0131n Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k b\u00fct\u00fcn infrastruktur t\u0259min edilm\u0259lidir. Bu, yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259r, x\u0259st\u0259xanalar, idman m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259ri dem\u0259kdir. B\u00fct\u00fcn bunlar Qaraba\u011f\u0131n yenid\u0259n ya\u015fay\u0131\u015fa uy\u011fun v\u0259 c\u0259lbedici bir \u0259raziy\u0259 \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn planla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131, t\u0259\u015fkil edilm\u0259li v\u0259 yenid\u0259n qurulmal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Hakimiyyet.com&#8221;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;MondeAfrique&#8221; sayt\u0131n\u0131n jurnalisti Fransua Furkadi Erm\u0259nistan\u0131n iyirmi yeddi il \u0259rzind\u0259 &#8211; 1992-ci ild\u0259n b\u0259ri Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus m\u0259d\u0259ni da\u011f\u0131nt\u0131lar haqq\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":161252,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,12,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161251"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=161251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":161253,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/161251\/revisions\/161253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/161252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=161251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=161251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=161251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}