{"id":164284,"date":"2021-08-17T00:45:26","date_gmt":"2021-08-16T20:45:26","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=164284"},"modified":"2021-08-17T00:47:16","modified_gmt":"2021-08-16T20:47:16","slug":"talibanin-20-il-%c9%99vv%c9%99lki-hakimiyy%c9%99ti-olk%c9%99d%c9%99-n%c9%99l%c9%99r-qadagan-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=164284","title":{"rendered":"Taliban\u0131n 20 il \u0259vv\u0259lki hakimiyy\u0259ti&#8230; &#8211; \u00d6lk\u0259d\u0259 n\u0259l\u0259r qada\u011fan idi?"},"content":{"rendered":"<p>Bildiyimiz kimi, Taliban\u0131n \u018ffqan\u0131standa hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259tind\u0259dir.<\/p>\n<p>Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r fonunda BBC-nin redaktoru Con Simpson \u018ffqan\u0131stanla ba\u011fl\u0131 xatir\u0259l\u0259rini v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. H\u0259min yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>\u201c14 noyabr 2001-ci ild\u0259 co\u015fqun izdiham\u0131 yar\u0131b jurnalist dostlar\u0131mla Kabil\u0259 gir\u0259nd\u0259 \u201cAllaha \u00e7ox \u015f\u00fck\u00fcr, g\u0259ldiniz\u201d dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ya\u015fl\u0131 bir adam.<\/p>\n<p>\u018ffqan\u0131standa AB\u015e-\u0131n v\u0259 Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin d\u0259st\u0259kl\u0259diyi Talibana qar\u015f\u0131 olan \u015eimal \u0130ttifaq\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rin \u0259traf\u0131n\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alm\u0131\u015f, Talibana \u0259ng\u0259l olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Be\u015f il davam ed\u0259n v\u0259 son zamanlar\u0131n \u0259n radikal dindar diktatorlu\u011fu olan idar\u0259\u00e7ilik ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Taliban idar\u0259\u00e7iliyi alt\u0131nda \u018ffqan\u0131stan h\u0259r c\u00fcr radikall\u0131\u011f\u0131n h\u00f6km s\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259yi bir qara d\u0259lik hal\u0131na g\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Usame Bin Laden v\u0259 \u018fl-Qaid\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131, AB\u015e-\u0131n Nyu-York v\u0259 Va\u015finqton \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259ki 11 sentyabr h\u00fccumlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n sad\u0259c\u0259 iki ay ke\u00e7mi\u015fdi. O zamanlar Taliban\u0131n yenid\u0259n bir g\u00fcc olaca\u011f\u0131 he\u00e7 a\u011fl\u0131ma g\u0259lm\u0259zdi.<\/p>\n<p>\u0130ndi d\u0259 h\u0259r k\u0259s bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rini anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Amma s\u0259b\u0259b tapmaq \u00e7\u0259tin deyil.<\/p>\n<p>Taliban 1996-2001-ci ill\u0259rd\u0259 \u018ffqan\u0131stan\u0131 idar\u0259 etmi\u015fdi. Ard\u0131nca g\u0259l\u0259n H\u0259mid Q\u0259rzai v\u0259 \u018f\u015fr\u0259f Qani h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri demokratik se\u00e7kil\u0259rl\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r, amma he\u00e7 g\u00fccl\u00fc administrasiya ola bilm\u0259dil\u0259r. Korrupsiya \u0259n yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n sistem oldu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/qafqazinfo.az\/uploads\/images\/_119945165_008615462.jpg\" alt=\"\" width=\"395\" height=\"222\" \/><\/p>\n<p>Ancaq Donald Tramp AB\u015e-da 2020-ci il se\u00e7kil\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l ikinci d\u00f6n\u0259m se\u00e7ilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xarici siyas\u0259td\u0259 u\u011furlu bir add\u0131m atmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini v\u0259 \u018ffqan\u0131standak\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcharib\u0259y\u0259 son qoyma\u011f\u0131n bunu t\u0259min ed\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, AB\u015e h\u0259rb\u00e7il\u0259rini geri \u00e7\u0259km\u0259 q\u0259rar\u0131 verm\u0259mi\u015f olsayd\u0131, bu g\u00fcn \u018f\u015fr\u0259f Qani h\u0259l\u0259 d\u0259 saray\u0131nda v\u0259 Q\u0259rbd\u0259n g\u0259lmi\u015f bahal\u0131 ma\u015f\u0131n\u0131 il\u0259 g\u0259zm\u0259kd\u0259 olacaqd\u0131.<\/p>\n<p>Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m bir \u00e7ox \u0259fqan siyas\u0259t\u00e7i v\u0259 jurnalist AB\u015e-\u0131n 2020-ci ilin fevral\u0131nda Q\u0259t\u0259rin paytaxt\u0131 Dohada Taliban\u0131n siyasi liderl\u0259ri il\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xan n\u0259tic\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Yeni Prezident Co Baydenin d\u0259 orada al\u0131nan q\u0259rarlara sadiq olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlamas\u0131 bu \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131\u011f\u0131 daha da art\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Dohada Taliban liderl\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fclayim v\u0259 s\u00fclhsev\u0259r g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, n\u0259 v\u0259dl\u0259r vers\u0259 d\u0259, Taliban yaraql\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcqavil\u0259nin t\u0259f\u0259rr\u00fcat olaraq g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri qaydalar\u0131na sadiq qalmayacaqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar edilmi\u015fdi. El\u0259 d\u0259 oldu.<\/p>\n<p>AB\u015e, \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 dig\u0259r Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259ri h\u0259rb\u00e7il\u0259rini \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qdan sonra \u018ffqan\u0131stan miqyas\u0131nda Taliban yaraql\u0131lar\u0131 iqtidara oynad\u0131. M\u0259hkumlar\u0131n edam edilm\u0259si x\u0259b\u0259rl\u0259ri bir \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n dig\u0259rin\u0259 yay\u0131ld\u0131 v\u0259 t\u0259la\u015fa yol a\u00e7d\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 paytaxt Kabil d\u0259 buna t\u0259slim oldu. R\u0259smil\u0259r v\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 ya \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hava liman\u0131na y\u0131\u011f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Taliban, b\u0259lk\u0259 d\u0259, polis, h\u0259rb\u00e7i v\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259d\u0259 qalmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etdiyi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara, he\u00e7 kimd\u0259n intiqam al\u0131nmayaca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 sakitl\u0259\u015fdirici v\u0259dl\u0259rin\u0259 sadiq qalacaq.<\/p>\n<p>Yenid\u0259n Q\u0259rbin m\u00fcdaxil\u0259sin\u0259 r\u0259vac ver\u0259c\u0259k bir \u015fey etm\u0259m\u0259yin daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259c\u0259k, b\u0259lk\u0259.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/qafqazinfo.az\/uploads\/images\/_119941238_gettyimages-1233648150.jpg\" alt=\"\" width=\"371\" height=\"209\" \/><\/p>\n<p><strong>B\u0259s Taliban\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259ki bir \u018ffqan\u0131stan bu d\u0259f\u0259 nec\u0259 bir \u00f6lk\u0259 olacaq?<\/strong><\/p>\n<p>Buna dair \u0259limizd\u0259ki t\u0259k d\u0259lil Taliban\u0131n 1996-c\u0131 ild\u0259 (yen\u0259 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn i\u00e7ind\u0259 \u2013 \u018ffqan\u0131standa i\u015fl\u0259r bel\u0259 gedir) \u018fhm\u0259d \u015eah M\u0259sud liderliyind\u0259ki m\u00fclayim m\u00fccahidl\u0259rin idar\u0259\u00e7iliyini devirib iqtidar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 v\u0259 be\u015f il \u0259rzind\u0259 \u0259lind\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u0259m\u0259 aiddir.<\/p>\n<p>Taliban\u0131n iqtidarda oldu\u011fu d\u00f6n\u0259md\u0259 \u018ffqan\u0131standa xeyli zaman ke\u00e7irdim v\u0259 olduqca qorxunc oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n<p>H\u0259r yerd\u0259 \u0259n qat\u0131 \u015f\u0259ri\u0259t qaydalar\u0131 ke\u00e7\u0259rli idi: h\u0259r k\u0259sin ortas\u0131nda insanlar\u0131n edam edilm\u0259si k\u00fctl\u0259vi hal alm\u0131\u015fd\u0131, insanlar da\u015flan\u0131rd\u0131, q\u0131rbaclan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>K\u00fc\u00e7\u0259 k\u0259narlar\u0131nda toplanan v\u0259 \u0259traf\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259yi \u00f6zl\u0259rin\u0259 v\u0259zif\u0259 hesab ed\u0259n qruplar az-\u00e7ox Q\u0259rb t\u0259rzind\u0259 geyin\u0259n insanlara, ayaq bil\u0259kl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u0259n ki\u015fil\u0259r\u0259 h\u00fccum edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Qad\u0131nlar ancaq ki\u015fil\u0259rd\u0259n yaz\u0131l\u0131 icaz\u0259 al\u0131blarsa v\u0259 t\u0259bii ki, niqabla k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xa bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>Bir d\u0259f\u0259 Taliban s\u0259hiyy\u0259 naziri Molla Balu\u00e7 o\u011frular\u0131n \u0259lini v\u0259 aya\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlara c\u0259rrah verm\u0259m\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Beyn\u0259lxalq Q\u0131rm\u0131z\u0131 Xa\u00e7 T\u0259\u015fkilat\u0131ndan \u015fikay\u0259tl\u0259nmi\u015f, bu i\u015fi \u00f6z\u00fcn\u00fcn etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131 m\u0259n\u0259 v\u0259 bundan z\u00f6vq ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Televiziyada i\u015fl\u0259m\u0259k kabus kimi idi; h\u0259r hans\u0131 bir canl\u0131n\u0131n \u015f\u0259klini \u00e7\u0259km\u0259k dini s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n yasaqlanm\u0131\u015fd\u0131; \u015f\u0259killi kitab satan kitab\u00e7\u0131lar h\u00fccuma m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bacara bil\u0259nl\u0259r \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n qa\u00e7m\u0131\u015f v\u0259 bir \u00e7ox ma\u011fazalar ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Taliban\u0131n neft idxal ed\u0259c\u0259k pulu olmad\u0131\u011f\u0131ndan gec\u0259 g\u00f6r\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz \u0259n parlaq i\u015f\u0131q p\u0259nc\u0259r\u0259 \u00f6nl\u0259rind\u0259ki \u015famlar, e\u015fid\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259s t\u0259rk edilmi\u015f itl\u0259rin h\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259si idi.<\/p>\n<p>M\u00fcxt\u0259lif \u0259fqan h\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n Q\u0259rbli d\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rinin u\u011fursuzluqlar\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, Taliban\u0131n \u00e7\u00f6km\u0259sind\u0259n sonra Kabil v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ticar\u0259t canland\u0131.<\/p>\n<p>Ya\u015fay\u0131\u015f s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259ldi. Bir zamanlar bo\u015f olan k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r ma\u015f\u0131nlarla doldu. X\u00fcsusil\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n getm\u0259si il\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r canl\u0131l\u0131q qazand\u0131; \u00e7\u00fcnki Taliban d\u00f6n\u0259mind\u0259 q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsil almas\u0131 qada\u011fan idi. Yen\u0259 Taliban d\u00f6n\u0259mind\u0259 yasaq olan musiqi d\u0259 h\u0259r yerd\u0259 e\u015fidilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>D\u00f6rd bir t\u0259r\u0259fd\u0259 yeni binalar in\u015fa edildi. Kabil\u0259 \u0259n son ged\u0259nd\u0259 \u2013 2001-ci ild\u0259 BBC-d\u0259n dostlar\u0131mla qald\u0131\u011f\u0131m yeri bel\u0259 tapa bilm\u0259dim. B\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259 yenid\u0259n tikilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox \u0259fqan Taliban\u0131n iqtidar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sini \u00f6zl\u0259ri v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259lak\u0259t olaraq g\u00f6r\u0259c\u0259k. \u0130ndi \u0259sas sual budur: Taliban instinktiv olaraq \u018ffqan\u0131stan\u0131 20 il \u0259vv\u0259l etdiyi kimi, radikal bir \u015f\u0259kild\u0259 ke\u00e7mi\u015f\u0259 qaytaracaq, yoxsa ke\u00e7mi\u015fd\u0259n d\u0259rs ald\u0131m\u0131?\u201d \/Qafqazinfo.az<\/p>\n<p><strong>&#8220;HAK\u0130M\u0130YYET.com&#8221;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bildiyimiz kimi, Taliban\u0131n \u018ffqan\u0131standa hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259tind\u0259dir. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r fonunda BBC-nin redaktoru Con Simpson \u018ffqan\u0131stanla&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":164285,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,7,19,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164284"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=164284"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":164288,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164284\/revisions\/164288"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/164285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=164284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=164284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=164284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}