{"id":175748,"date":"2023-02-10T11:22:29","date_gmt":"2023-02-10T07:22:29","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=175748"},"modified":"2023-02-10T11:24:10","modified_gmt":"2023-02-10T07:24:10","slug":"iqtisadi-inkisafin-heyd%c9%99r-%c9%99liyev-modeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=175748","title":{"rendered":"\u0130qtisadi inki\u015faf\u0131n Heyd\u0259r \u018fliyev modeli"},"content":{"rendered":"\n<p>SSR\u0130-nin s\u00fcqutu onun \u0259razisind\u0259, eyni zamanda, 15 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131na v\u0259 vahid iqtisadi m\u0259kan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlar aras\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f ticar\u0259t-iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 \u0259razisind\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t rubl m\u0259kan\u0131n\u0131n saxlanmas\u0131, sonralar m\u00fcst\u0259qil respublikalarda milli valyutan\u0131n t\u0259tbiqi, iqtisadi v\u0259 h\u00fcquqi mane\u0259l\u0259rin h\u0259llinin d\u0259f edilm\u0259sinin uzanmas\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda bank \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 iqtisadiyyat\u0131 iflic v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 sald\u0131. Istehsal amill\u0259rind\u0259n istifad\u0259nin s\u0259viyy\u0259si s\u00fcr\u0259tl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, k\u00fctl\u0259vi i\u015fsizlik ba\u015f verdi. Bununla yana\u015f\u0131, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemi fonunda hakimiyy\u0259tsizlik, hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259l\u0259r, silahl\u0131 qrupla\u015fmalar v\u0259 qar\u015f\u0131durmalar m\u00fcst\u0259qilliyini yenic\u0259 elan etmi\u015f Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sini xarakteriz\u0259 edirdi. \u00c7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 \u00e7\u0259tin, qeyri-sabit siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ikinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 ictimai -siyasi sabitlik b\u0259rpa olundu. B\u0259zi respublikalardan f\u0259rqli olaraq (Pribaltika respublikalar\u0131, \u00d6zb\u0259kistan, Belarus), Az\u0259rbaycanda o d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bin\u0259 uy\u011fun olaraq, eyni zamanda, h\u0259m siyasi sistemin, h\u0259m d\u0259 iqtisadiyyat\u0131n idar\u0259 edilm\u0259sinin demokratikl\u0259\u015fdirilm\u0259si prosesi h\u0259yata ke\u00e7irildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 d\u00fczg\u00fcn olaraq iqtisadi inki\u015faf modelinin \u0259sas istiqam\u0259ti inflyasiya il\u0259 ciddi m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lmas\u0131, milli valyuta kursunun sabitl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 iqtisadiyyata xarici investisiyalar\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si oldu. Yarad\u0131c\u0131s\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev olan neft strategiyas\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Burada qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, d\u00fcnyada Amerika, \u0130sve\u00e7, Almaniya, Yaponiya v\u0259 C\u0259nubi Koreya modell\u0259ri \u0259n \u00e7ox \u00f6yr\u0259nil\u0259n v\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n modell\u0259rdir. \u0130qtisadi inki\u015faf modell\u0259rini f\u0259rql\u0259ndir\u0259n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri iqtisadiyyat\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259tin i\u015ftirak s\u0259viyy\u0259si oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin bir k\u0259lam\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim. O demi\u015fdir: <strong><em>&#8220;Biz iqtisadiyyat\u0131 vergil\u0259r vasit\u0259si il\u0259 idar\u0259 edirik&#8221;<\/em><\/strong>. Bu k\u0259lam o d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259tin iqtisadiyyat\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n konsepsiya olmu\u015fdur. Bel\u0259likl\u0259, iqtisadi inki\u015faf\u0131n Heyd\u0259r \u018fliyev modeli formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"800\" height=\"538\" src=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/heyder-modeli1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-175750\" srcset=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/heyder-modeli1.jpg?v=1676013745 800w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/heyder-modeli1-300x202.jpg?v=1676013745 300w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/heyder-modeli1-768x516.jpg?v=1676013745 768w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>2002-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir: <strong><em>&#8220;Bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id uzun prosesdir&#8230;. Yaln\u0131z bu prosesi ard\u0131c\u0131l sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadiyyat\u0131n\u0131 daha \u00e7ox inki\u015faf etdir\u0259 v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n rifah hal\u0131n\u0131 daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131ra bil\u0259rik&#8230;. Eyni zamanda, bu, n\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sini siz &#8211; bizim m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r, aliml\u0259r, bu sah\u0259nin m\u00fcvafiq i\u015f\u00e7il\u0259ri toplamal\u0131s\u0131n\u0131z. N\u0259z\u0259riyy\u0259ni &#8211; yeni n\u0259z\u0259riyy\u0259 icad etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur &#8211; \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259k, bizim iqtisadiyyat\u0131m\u0131za uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq sizin v\u0259zif\u0259nizdir&#8230; \u0130qtisad\u00e7\u0131lar g\u0259r\u0259k apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z islahatlar\u0131n h\u0259r birinin h\u0259m h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259 prosesini, h\u0259m d\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259rini t\u0259hlil etsinl\u0259r<\/em><\/strong><strong><em>&#8230;\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 respublika iqtisadiyyat\u0131nda ciddi keyfiyy\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin\u0259 nail olmaqla Az\u0259rbaycan\u0131 xammal istehsal\u00e7\u0131s\u0131ndan qabaqc\u0131l, m\u00fcasir texnika v\u0259 texnologiya il\u0259 t\u0259chiz olunmu\u015f s\u0259naye bazas\u0131na \u00e7evir\u0259 bildi. Ke\u00e7mi\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vl\u0259tin z\u0259ngin iqtisadi potensial\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k respublikan\u0131 t\u0259r\u0259qqi yoluna \u00e7\u0131xaran Heyd\u0259r \u018fliyev yeni v\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi s\u0259naye sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. \u0130stehsalla bilavasit\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi-t\u0259dqiqat sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 kompleks t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc&#8230; Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 yenid\u0259n qay\u0131dandan sonra is\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin yeni d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi, bu sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259rin h\u0259lli yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da unutmaq olmaz ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rliyi bir-birind\u0259n ciddi sur\u0259td\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n iki m\u00fcxt\u0259lif sistem\u0259 &#8211; sosializm v\u0259 demokratik c\u0259miyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. H\u0259r iki sistemd\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 uzun ill\u0259r r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f dahi Heyd\u0259r \u018fliyev ist\u0259r sosializm, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 bazar iqtisadiyyat\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131 a\u011f\u0131r b\u00f6hran v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir. Eyni zamanda, h\u0259r iki sistemd\u0259 tezlikl\u0259 b\u00f6hran aradan qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 s\u00fcr\u0259tli t\u0259r\u0259qqiy\u0259 nail olunmu\u015fdur. B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 bel\u0259 bir haql\u0131 sual do\u011furur: bu u\u011furlar\u0131 \u00f6lk\u0259miz\u0259 b\u0259x\u015f ed\u0259n hans\u0131 amill\u0259r v\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259rdir? T\u0259bii ki, bu suala m\u00fcxt\u0259lif cavablar veril\u0259 bil\u0259r, amma \u00f6lk\u0259y\u0259 u\u011fur g\u0259tir\u0259n ba\u015fl\u0131ca amilin \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin islahat\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259har\u0259ti v\u0259 y\u00fcks\u0259k idar\u0259\u00e7ilik keyfiyy\u0259tl\u0259ri olmas\u0131 dan\u0131lmazd\u0131r. T\u0259k birc\u0259 fakt\u0131 qeyd etm\u0259k kifay\u0259tdir ki, c\u0259nab Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vr\u00fcn 1970-1980-c\u0131 ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n on ili \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ondan \u0259vv\u0259lki yar\u0131m \u0259sr \u0259rzind\u0259, y\u0259ni 1920-1970 ill\u0259rd\u0259 c\u0259lb edildiyind\u0259n daha \u00e7ox s\u0259rmay\u0259 qoyulmu\u015fdur. Bu is\u0259 haz\u0131rda da s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda dinamik inki\u015faf\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f, h\u0259l\u0259 o zaman Az\u0259rbaycan\u0131 dig\u0259r m\u00fctt\u0259fiq respublikalardan \u00f6n\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun siyas\u0259ti n\u0259inki iqtisadiyyat\u0131n, h\u0259m d\u0259 sosial, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 etmi\u015f v\u0259 burada o bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 bir irs qoymu\u015fdur. Bel\u0259 sah\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hsulun, i\u015fin keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si u\u011frunda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259dbirl\u0259rdir. M\u0259lumdur ki, m\u0259hsulun keyfiyy\u0259ti il\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri aras\u0131nda s\u0131x \u0259laq\u0259 var. M\u0259hsulun keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si maya d\u0259y\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r, m\u0259hsulun sat\u0131\u015f v\u0259 \u0259halinin t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k imkan\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirir, r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tini art\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 m\u0259nf\u0259\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259rini art\u0131r\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259mi\u015f\u0259 aktual olmu\u015fdur v\u0259 Az\u0259rbaycan \u015f\u0259raitind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 aktuald\u0131r. \u0130ndi Az\u0259rbaycan s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u00fcnyaya inteqrasiya olunur, \u00dcmumd\u00fcnya Ticar\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131, qeyri-neft sektorunun s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf\u0131 daha \u00e7ox r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tli m\u0259hsul istehsal v\u0259 ixrac etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sinin v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin o zamank\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin nec\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etdiyi \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 ayd\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ham\u0131m\u0131za yax\u015f\u0131 b\u0259llidir ki, 1969-cu ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan KP MK-n\u0131n birinci katibi t\u0259yin edildiyi vaxt respublikam\u0131z\u0131n iqtisadiyyat\u0131 dur\u011funluq v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 idi. \u0130st\u0259r istehsal\u0131n art\u0131m s\u00fcr\u0259tin\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 keyfiyy\u0259t v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259lilik g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan ke\u00e7mi\u015f m\u00fctt\u0259fiq respublikalar aras\u0131nda sonuncu yeri tuturdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin 90 faizinin \u0130ttifaq \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmas\u0131na baxmayaraq, onlar\u0131n buraxd\u0131\u011f\u0131 m\u0259hsulun keyfiyy\u0259ti \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 idi. M\u0259hsulun bir faizind\u0259n az\u0131 keyfiyy\u0259t ni\u015fan\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fctt\u0259fiq respublikalar aras\u0131nda ax\u0131r\u0131nc\u0131 yeri tuturdu. \u0130ttifaq bazar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259 layiqli yer tapmayan bu m\u0259hsullar qiym\u0259td\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcr, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin m\u0259nf\u0259\u0259ti azal\u0131rd\u0131. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyini, x\u00fcsusil\u0259, o zaman d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259rind\u0259 \u0259sas yer tutan m\u0259nf\u0259\u0259t vergisinin miqdar\u0131n\u0131 k\u0259skin sur\u0259td\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 respublikada yaranm\u0131\u015f sosial v\u0259 iqtisadi durum h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259hlil olundu, geriliyin s\u0259b\u0259bl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu, onlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq v\u0259 ir\u0259liy\u0259 do\u011fru inki\u015faf\u0131 t\u0259min etm\u0259yin proqram\u0131 haz\u0131rland\u0131. Burada texniki t\u0259rr\u0259qi, istehsal\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyini v\u0259 m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k \u00f6n plana \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. H\u0259l\u0259 1974-c\u00fc ilin dekabr ay\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan KP MK-nin plenumu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131. Plenum m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tini m\u00fczakir\u0259 ed\u0259r\u0259k bu sah\u0259d\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, m\u00fcxt\u0259lif m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259t proqramlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1976-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131nda yaranm\u0131\u015f probleml\u0259r v\u0259 onlar\u0131n h\u0259lli yollar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Sov.\u0130KP MK-ya t\u0259klifl\u0259rl\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi. &#8220;1976-1980-ci ill\u0259rd\u0259 v\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda s\u0259nayenin ayr\u0131-ayr\u0131 sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan KP MK-n\u0131n t\u0259klifl\u0259rinin n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si barad\u0259&#8221; Sov. \u0130KP MK-n\u0131n v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin q\u0259rar\u0131n\u0131n yerin\u0259 yetirilm\u0259si t\u0259dbirl\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunan 1976-c\u0131 il oktyabr plenumunda m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini b\u00fct\u00fcn k\u0259skinliyi il\u0259 qar\u015f\u0131ya qoydu. Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn elmi ictimaiyy\u0259tin, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin, partiya v\u0259 sovet orqanlar\u0131n\u0131n diqq\u0259tini keyfiyy\u0259tin v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyin y\u00fcks\u0259lm\u0259si probleminin h\u0259llin\u0259 c\u0259lb etmi\u015f, yeni texnikan\u0131n, texnologiyalar\u0131n, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131nda apar\u0131lan elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259rinin istehsalata t\u0259tbiqini vacib v\u0259zif\u0259 kimi qar\u015f\u0131ya qoymu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>O \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qeyd etmi\u015fdir ki, bir m\u00fc\u0259ssis\u0259, ba\u015f idar\u0259 v\u0259 nazirlik \u0259slind\u0259 texniki t\u0259r\u0259qqinin m\u00fcbariz q\u0259rargah\u0131na \u00e7evrilm\u0259li, istehsal\u0131n texniki s\u0259viyy\u0259si v\u0259 m\u0259hsulun keyfiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn tam m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyevin b\u00f6y\u00fck t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q i\u015fi, t\u0259l\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 tezlikl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u0259hr\u0259l\u0259rini verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bel\u0259 bir fakt\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k kifay\u0259tdir ki, 1970-1982-ci ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda 581 adda yeni tipli ma\u015f\u0131n, avadanl\u0131q, cihaz v\u0259 aparat n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015f, 1056 adda m\u00fch\u00fcm s\u0259naye m\u0259hsulunun k\u00fctl\u0259vi istehsal\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015f, 310 avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f x\u0259tt, 1300 kompleks mexanikl\u0259\u015fdirilmi\u015f x\u0259tt v\u0259 avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259, sex v\u0259 istehsal sah\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bunun da \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si Ab\u015ferondan k\u0259nar iqtisadi rayonlar\u0131n, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 G\u0259nc\u0259, Nax\u00e7\u0131van, Ming\u0259\u00e7evir, Xank\u0259ndi, \u018fli Bayraml\u0131 (indiki \u015eirvan) v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan ali m\u0259kt\u0259bl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, SSR\u0130-nin qabaqc\u0131l ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ali t\u0259hsil alma\u011fa g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. 1969-cu ild\u0259 SSR\u0130-nin ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 c\u0259mi 47 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ali t\u0259hsil al\u0131rd\u0131 v\u0259 bunun da \u00e7ox hiss\u0259si ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri idi. 1981-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin qabaqc\u0131l ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 3600 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 244 ixtisas \u00fczr\u0259 ali t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131. 1970-1985-ci ill\u0259rd\u0259 bel\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin \u00fcmumi say\u0131 15 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmu\u015fdur. Bunlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131b xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar respublikada istehsal olunan m\u0259hsullar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n x\u0131rda v\u0259 orta \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 istehsal olunan s\u0259naye m\u0259hsullar\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tini \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 oldu\u011funa nisb\u0259t\u0259n m\u00fcqayis\u0259 olunmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259ldirdi. Keyfiyy\u0259t ni\u015fanl\u0131 m\u0259hsulun x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi 1969-cu ild\u0259 bir faizd\u0259n az, 1975-ci ild\u0259 2,2 faiz oldu\u011fu halda bu g\u00f6st\u0259rici 1980-c\u0131 ild\u0259 30,3 faiz, 1985-ci ild\u0259 46,9 faiz olmu\u015fdur. Keyfiyy\u0259t ni\u015fanl\u0131 m\u0259hsullar\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan SSR\u0130-nin orta g\u00f6st\u0259ricisind\u0259n (m\u00fcvafiq olaraq 29,8 v\u0259 44,7 faiz) v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n xeyli ir\u0259li ke\u00e7mi\u015fdi. \u018fn ba\u015fl\u0131ca c\u0259h\u0259t ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 keyfiyy\u0259t ni\u015fanl\u0131 m\u0259hsullar\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1986-c\u0131 ild\u0259 keyfiyy\u0259t ni\u015fanl\u0131 m\u0259hsulun x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisi respublikam\u0131zda 43,8 faiz, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 46,9 faiz oldu\u011fu halda, bu g\u00f6st\u0259rici Nax\u00e7\u0131van MR-d\u0259 56,8 faiz, G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 86,9 faiz, Ming\u0259\u00e7evird\u0259 59,2 faiz idi. B\u00fct\u00fcn bunlar h\u0259m qeyri-neft sektorunda istehsal\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin, h\u0259m d\u0259 bunun hesab\u0131na d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259rinin artmas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, h\u0259l\u0259 70-80-ci ill\u0259rd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7oxc\u0259h\u0259tli t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, m\u0259hsulun keyfiyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k sah\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck b\u0259hr\u0259l\u0259rini verdi. Biz\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259hsulun texniki s\u0259viyy\u0259sini v\u0259 keyfiyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k haqq\u0131nda bu geni\u015f f\u0259aliyy\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si qeyri -neft sektorunu s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdirib ixrac y\u00f6n\u00fcml\u00fc r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tli m\u0259hsul istehsal\u0131n\u0131 art\u0131rmaq ist\u0259diyimiz haz\u0131rk\u0131 vaxtda x\u00fcsusi aktuall\u0131q k\u0259sb edir.<\/p>\n\n\n\n<p>2003-c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi inki\u015faf\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flad\u0131. 2003-2005-ci ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc &#8220;tarazl\u0131 iqtisadi inki\u015faf&#8221;, &#8220;idxal\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n iqtisadi siyas\u0259t&#8221;, &#8220;neftd\u0259n v\u0259 neftin qiym\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan iqtisadiyyat&#8221;, &#8220;insanlar\u0131n iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n azad olmas\u0131&#8221;, &#8220;xarici amill\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131&#8221; konsepsiyalar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi inki\u015faf modelind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n prinsipial d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyasi-iqtisadi sabitliy\u0259 nail olmaq v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq qar\u015f\u0131da duran \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f nailiyy\u0259tl\u0259r \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 milli birliyin t\u0259min olunmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 aras\u0131nda h\u0259mr\u0259yliyin g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, \u00fcmummilli lider m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 daha da ruhland\u0131raraq onlar\u0131n \u00f6lk\u0259mizin milli maraqlar\u0131 \u0259traf\u0131nda s\u0131x birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259bii ki, xaricd\u0259 ya\u015fayan h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin bir ideya \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu g\u00fcn m\u00f6ht\u0259r\u0259m prezidentimizin apard\u0131\u011f\u0131 xarici v\u0259 daxili siyas\u0259t Heyd\u0259r \u018fliyev ideyalar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259n etibarl\u0131, n\u00fcmun\u0259vi taktik yoldur. M\u0259hz bu amild\u0259n d\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n haras\u0131nda ya\u015famalar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq Az\u0259rbaycanla f\u0259xr edir, onun u\u011furlar\u0131ndan q\u00fcrur duyur v\u0259 f\u0259r\u0259h hissi ke\u00e7ir\u0131rl\u0259r. El\u0259 bu milli birliy\u0259 v\u0259 d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyin\u0259 nail oldu\u011fumuza g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 v\u0259 davam\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev\u0259 borcluyuq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>F\u0259rmay\u0131l V\u0259liyev,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ab\u015feron Su Kanal \u0130dar\u0259sinin r\u0259isi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SSR\u0130-nin s\u00fcqutu onun \u0259razisind\u0259, eyni zamanda, 15 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131na v\u0259 vahid iqtisadi m\u0259kan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":175749,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,60,6,58,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175748"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=175748"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":175751,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175748\/revisions\/175751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/175749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=175748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=175748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=175748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}