{"id":176217,"date":"2023-03-03T17:07:53","date_gmt":"2023-03-03T13:07:53","guid":{"rendered":"http:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=176217"},"modified":"2023-03-03T17:07:55","modified_gmt":"2023-03-03T13:07:55","slug":"heyd%c9%99r-%c9%99liyevin-qayidisi-az%c9%99rbaycanin-xilasi-g%c9%99l%c9%99c%c9%99yimizin-quruculugu-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=176217","title":{"rendered":"HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV\u0130N QAYIDI\u015eI AZ\u018fRBAYCANIN X\u0130LASI, G\u018fL\u018fC\u018fY\u0130M\u0130Z\u0130N QURUCULU\u011eU \u0130D\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-vivid-purple-color has-text-color\"><strong><em>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini uzun ill\u0259r itirmi\u015f Az\u0259rbaycan\u0131n XX \u0259srin sonlar\u0131nda istiqlal\u0131na qovu\u015fduqdan sonra milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini b\u0259rpa ed\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tini yaratmaq missiyas\u0131n\u0131 tarixin h\u00f6km\u00fc il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev yerin\u0259 yetirm\u0259li oldu. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n indiki n\u0259sill\u0259ri m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan m\u00fcst\u0259sna u\u011furlara g\u00f6r\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 minn\u0259tdar oldu\u011funu gizl\u0259tmir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259lbind\u0259 \u0259srl\u0259r boyu ya\u015fam\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qillik ideyalar\u0131 il\u0259 qovu\u015fmas\u0131 XX \u0259srin son onillikl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli y\u00fcks\u0259li\u015fi kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 vermi\u015fdir. Sovet rejiminin \u0259n s\u0259rt \u00e7a\u011flar\u0131nda Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin milli ruhun inki\u015faf\u0131na t\u0259kan ver\u0259n c\u0259sar\u0259ti, ona xas olan m\u00fcdriklikl\u0259 siyasi m\u00fcst\u0259qillikd\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f xalq\u0131n milli ruhunu dir\u00e7\u0259ltm\u0259yin \u0259n etibarl\u0131 yolu onun iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131ndan ke\u00e7ir. Heyd\u0259r \u018fliyev bilirdi ki, m\u0259hz bunun say\u0259sind\u0259 xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 inam\u0131 arta bil\u0259r. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 milli ruhu y\u00fcks\u0259ltm\u0259k, milli oyan\u0131\u015f\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fc ifad\u0259 etm\u0259k arzusunu daha d\u0259rind\u0259n alovland\u0131rmaq q\u00fcdr\u0259tin\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Unudulmamal\u0131d\u0131r ki, Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana birinci r\u0259hb\u0259rliyi ill\u0259rind\u0259 respublikan\u0131n inki\u015faf\u0131 universal s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131m\u0131\u015f, y\u00fcks\u0259li\u015f h\u0259yat\u0131n he\u00e7 bir sah\u0259sind\u0259n yan ke\u00e7m\u0259mi\u015fdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, iqtisadi inki\u015fafla yana\u015f\u0131, milli ruhu y\u00fcks\u0259ltm\u0259y\u0259 birba\u015fa t\u0259kan ver\u0259n m\u0259d\u0259ni v\u0259 m\u0259n\u0259vi intibah meyill\u0259ri d\u0259 ayd\u0131nca m\u00fc\u015fahid\u0259 edilmi\u015fdir ki, bu da at\u0131lan add\u0131mlar\u0131n milli &#8211; m\u0259fkur\u0259 m\u0259na tutumuna malik oldu\u011funa he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 yeri qoymur. \u0130qtisadi inki\u015faf\u0131n formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u0259inam hissl\u0259ri m\u0259d\u0259ni-m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015fin yaratd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ist\u0259kl\u0259ri il\u0259 tamamlanaraq \u0259slind\u0259 m\u00fcst\u0259qillik m\u0259fkur\u0259sinin g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n n\u00fcv\u0259sini \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirirdi. 1977-ci ilin Konstitusiyas\u0131nda SSR\u0130-nin \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan Az\u0259rbaycanda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259si yuxar\u0131da ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n tezisi t\u0259sdiql\u0259m\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 ola bil\u0259c\u0259k \u00e7oxsayl\u0131 d\u0259lill\u0259rin \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259si say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin 1982-ci ild\u0259 SSR\u0130 kimi n\u0259h\u0259ng d\u00f6vl\u0259tin ali r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 t\u0259msil olunmas\u0131n\u0131n milli q\u00fcrur v\u0259 iftixar hissi yaradan amil kimi milli m\u0259fkur\u0259vi rol oynamas\u0131n\u0131 da diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda saxlamaq d\u00fczg\u00fcn olmazd\u0131. Xalq\u0131n liderinin onun h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda tan\u0131nmas\u0131 v\u0259 etiraf olunmas\u0131 q\u0259d\u0259r m\u0259fkur\u0259y\u0259 v\u0259 milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 emosional s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n dig\u0259r amil t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u00fcnyan\u0131n iki super d\u00f6vl\u0259tind\u0259n birinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n olmas\u0131 ger\u00e7\u0259kliyini d\u0259rk etm\u0259k \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 milli-birl\u0259\u015fdirici amil kimi m\u0259fkur\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 rolunu yerin\u0259 yetirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev fenomenin\u0259 ehtiyac Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc elan etdikd\u0259n sonra ilk aylarda daha ayd\u0131n hiss olunmaqda idi. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda ya\u015fanan siyasi qeyri-sabitlik, tez-tez t\u0259krarlanan hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si, xaos v\u0259 anarxiyan\u0131n idar\u0259\u00e7ilik sistemini b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 iflic etm\u0259si, yaranm\u0131\u015f daxili b\u00f6hrandan faydalanan erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn getdikc\u0259 daha \u00e7ox Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259si, \u00f6lk\u0259nin xaricd\u0259n t\u0259crid olunmas\u0131 v\u0259 \u0259slind\u0259, t\u0259kl\u0259nm\u0259si Heyd\u0259r \u018fliyev fenomenin\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 qa\u00e7\u0131lmaz edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 dem\u0259k olar ki, XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rinin ba\u015fl\u0131ca siyasi ger\u00e7\u0259kliyi olan bu h\u0259qiq\u0259tin d\u0259rk edilm\u0259si \u00e7a\u011fda\u015f tariximiz\u0259 \u0259slind\u0259 m\u00fcst\u0259qillik m\u0259fkur\u0259sind\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t fenomeninin t\u0259nt\u0259n\u0259si, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda, Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f v\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyevin tarixi qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259linin qoyulmas\u0131 kimi daxil olub. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik m\u0259fkur\u0259sini \u015f\u0259xsiyy\u0259t fenomeni il\u0259 tamamlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 qay\u0131d\u0131\u015fa, qazan\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qilliyi geriy\u0259d\u00f6nm\u0259z milli s\u0259rv\u0259t\u0259 &#8211; m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131na m\u00f6htac idi. M\u00fcst\u0259qilliyin b\u0259rpas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 v\u0259 ilk ill\u0259rind\u0259 ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum olmas\u0131, son h\u0259dd\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f siyasi qeyri-sabitlik, s\u00fcr\u0259tli iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcl, erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn co\u011frafiyas\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n qa\u00e7\u0131lmaz n\u0259tic\u0259si kimi \u0259halini b\u00fcr\u00fcy\u0259n b\u0259dbinlik hissl\u0259rinin getdikc\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259si c\u0259miyy\u0259tin d\u00f6vl\u0259t qurucusu anlam\u0131nda ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259n g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 ehtiyac\u0131n\u0131 art\u0131ran \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m arqumentl\u0259r idi. \u00d6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rinin ictimai ovqat\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t qurucusu olan g\u00fccl\u00fc lider ideyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6kl\u0259ndiyini s\u00fcbuta yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259lill\u0259rin g\u0259tirilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fcdrik, t\u0259cr\u00fcb\u0259li v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmadan \u00f6lk\u0259ni \u0259hat\u0259 etmi\u015f total b\u00f6hran\u0131n aradan qald\u0131r\u0131la bil\u0259c\u0259yin\u0259 he\u00e7 kimd\u0259 \u00fcmid qalmam\u0131\u015fd\u0131. Bir n\u00f6v, g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n nicat\u0131 kimi qavran\u0131l\u0131rd\u0131 v\u0259 bu m\u0259nada q\u00fcdr\u0259tli lider ideyas\u0131 o d\u00f6vr\u00fcn siyasi ger\u00e7\u0259kliyinin \u0259sas apar\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir tarixinin \u0259n b\u00f6hranl\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259si hesab edil\u0259n XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 g\u00fccl\u00fc lider ideyas\u0131n\u0131n birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsiyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si o d\u00f6vr\u00fcn ger\u00e7\u0259kliyinin dig\u0259r, yuxar\u0131da qeyd olunan m\u0259fkur\u0259 prinsipind\u0259n daha populyar ideyas\u0131 olaraq qavran\u0131l\u0131rd\u0131. Ba\u015fqa c\u00fcr ifad\u0259 etm\u0259li olsaq, etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259t ideyas\u0131 \u0259slind\u0259 \u00fcmidl\u0259rin Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 ba\u011flanmas\u0131na ideoloji baza yaratmaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc. \u018fn ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 bu, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 c\u0259miyy\u0259ti, onun h\u0259r bir t\u0259b\u0259q\u0259sini h\u0259m \u0259hat\u0259 ed\u0259n, h\u0259m d\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n m\u0259fkur\u0259 rolunu oynay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m tarixi qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 z\u0259rur\u0259tinin n\u0259z\u0259ri-ideoloji \u0259sas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn ifad\u0259sini m\u0259hz yuxar\u0131da haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259t ideyas\u0131nda tap\u0131r. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, Az\u0259rbaycan\u0131n XX \u0259sr tarixinin \u0259n ecazkar hadis\u0259l\u0259rind\u0259n olan m\u0259\u015fhur tarixi qay\u0131d\u0131\u015f \u00fcmummilli ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259rk edil\u0259n z\u0259rur\u0259t oldu\u011fundan, Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 xilaskarl\u0131q missiyas\u0131 il\u0259 y\u00fckl\u0259nmi\u015fdir. Xalq Heyd\u0259r \u018fliyevin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131na xilaskarl\u0131q missiyas\u0131 kimi yana\u015fd\u0131\u011f\u0131ndan, Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 d\u0259 xilaskar kimi bax\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131\u015f Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n xilas\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259yi, parlaq inki\u015faf\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Asif M\u0259cidov<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Protez-Ortopedik \u0130stehsalat v\u0259 Reabilitasiya m\u0259rk\u0259zinin direktoru<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini uzun ill\u0259r itirmi\u015f Az\u0259rbaycan\u0131n XX \u0259srin sonlar\u0131nda istiqlal\u0131na qovu\u015fduqdan sonra milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini b\u0259rpa ed\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tini yaratmaq missiyas\u0131n\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":176218,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,47,60,58,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176217"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=176217"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":176219,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/176217\/revisions\/176219"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/176218"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=176217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=176217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=176217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}