{"id":183128,"date":"2024-04-16T10:48:50","date_gmt":"2024-04-16T06:48:50","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=183128"},"modified":"2024-04-16T10:52:57","modified_gmt":"2024-04-16T06:52:57","slug":"neriman-nerimanovun-xidmetleri-danilmazdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=183128","title":{"rendered":"N\u018fR\u0130MAN N\u018fR\u0130MANOVUN X\u0130DM\u018fTL\u018fR\u0130 DANILMAZDIR"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-vivid-red-color has-text-color has-medium-font-size\"><strong><em>1870\u2013ci il aprelin 14-d\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015f N\u0259riman N\u0259c\u0259f o\u011flu N\u0259rimanovun Az\u0259rbaycan\u0131n talehind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Do\u011fuldu\u011fu v\u0259 g\u0259nclik ill\u0259rini ke\u00e7irdiyi Tiflis m\u00fchiti onun \u0259qli v\u0259 m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, onun haqq\u0131nda \u00e7ox vaxt haqs\u0131z ittihamlar ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br>Uzun ill\u0259r SSR\u0130-y\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n, h\u0259tta yaltaqlanan onlarla ictimai, m\u0259d\u0259ni, siyasi xadim ad\u0131 \u00e7\u0259km\u0259k olar ki, bu g\u00fcn onlar \u00f6p\u00fcl\u00fcb g\u00f6z \u00fcst\u00fcnd\u0259 saxlan\u0131r, amma Stalinl\u0259, Leninl\u0259 k\u0259ll\u0259-k\u0259ll\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycan namin\u0259 onlara x\u0259b\u0259rdaredici m\u0259ktublar yazacaq c\u0259sar\u0259t sahibi olan, el\u0259 bu c\u0259sar\u0259ti s\u0259b\u0259bi il\u0259 d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n N\u0259rimanovu q\u0131nay\u0131rlar.<br>Az\u0259rbaycanda toplumun N\u0259rimanova birm\u0259nal\u0131 m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259sinin iki \u0259sas s\u0259b\u0259bi var:<br>1) Onun haqq\u0131nda konteksd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131\u015flarla t\u0259qdim olunan v\u0259 t\u0259hrif olunan tarixi informasiyalar.<br>2) Toplumun a\u011f\u0131ll\u0131 yox, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259y\u0259r verm\u0259si.<br>Birinci bar\u0259d\u0259 \u00e7ox dan\u0131\u015fmaq olar: M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin N\u0259rimanov haqda fikirl\u0259ri, Nax\u00e7\u0131van, Z\u0259ng\u0259zur m\u0259s\u0259l\u0259si v\u0259 s.<br>Lakin d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 deyil\u0259n v\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmayan bir m\u0259qam var: XX \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri XXI \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda m\u00fczakir\u0259 ed\u0259r\u0259k\u0259n, h\u0259m\u0259n saf-\u00e7\u00fcr\u00fck etm\u0259liyik, tarixi bilgil\u0259rimiz kompleksdirmi?<br>\u00c7ar Rusiyas\u0131 tarixi v\u0259 h\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisi, ad\u0131 n\u00fcfuzu bar\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r bilgimiz var?<br>\u018fg\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 XX yox, XXI \u0259sr reall\u0131\u011f\u0131nda bax\u0131r\u0131qsa, N\u0259rimanovu Z\u0259ng\u0259zura g\u00f6r\u0259 q\u0131nay\u0131r\u0131qsa, onda c\u00fcmhuriyy\u0259tin ilk Ba\u015f naziri F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubdan bir sitat g\u0259tirm\u0259k kifay\u0259t ed\u0259r ki, onun da portretini t\u0259rsin\u0259 asaq:<br>&#8220;Biz \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdik&#8221;.<br>T\u0259bii ki, biz Xoyskini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck. \u00c7\u00fcnki Qaqfqaz \u0259l boyda yerdi, i\u00e7ind\u0259 onlarla xalq. K\u0259nar\u0131nda iki-\u00fc\u00e7 \u0259jdaha. H\u0259r biri Qafqaz\u0131 udma\u011fa haz\u0131r. Bu reall\u0131qda Qafqazda xalq\u0131n\u0131n bir-birini q\u0131rmas\u0131 o dem\u0259kdir ki, yaranan tarixi \u015f\u0259rait bo\u015fa gedir. \u018fn ac\u0131 reall\u0131q is\u0259 budur ki, bu f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 olunmasa, y\u0259qin ki, Az\u0259rbaycan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t yer \u00fcz\u0259rind\u0259 bir daha he\u00e7 vaxt qurulmayacaq.<br>H\u0259min q\u0131r\u011f\u0131na son verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ortaya bir tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u00e7\u0131xmal\u0131, ill\u0259r sonra q\u0131nan\u0131lsa, h\u0259tta t\u0259hqir olunsa bel\u0259, ziyal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na s\u0131\u011f\u0131naraq q\u0259rar verm\u0259li idi. Xoyski \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 verm\u0259kl\u0259, h\u0259m d\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131 bir daha m\u00fcst\u0259qil etdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259min zaman Az\u0259rbaycan\u0131n, dem\u0259k olar h\u0259r rayonunda erm\u0259ni ya\u015fay\u0131rd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n da bu tarixi \u015f\u0259raitd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yi b\u0259lli idi, onlar da respublika quracaqd\u0131. X\u00fclas\u0259, \u0130r\u0259van qurban idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"273\" height=\"413\" src=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/nerimanov2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-183129\" style=\"aspect-ratio:0.6610169491525424;width:395px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/nerimanov2.jpg 273w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/nerimanov2-198x300.jpg 198w\" sizes=\"(max-width: 273px) 100vw, 273px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Biz Xoyskinin h\u0259min q\u0259rar\u0131n\u0131 tarixin t\u0259l\u0259bi kimi qiym\u0259tl\u0259ndirirks\u0259, N\u0259rimanovun bu kimi t\u0259klifini niy\u0259 q\u0259bul ed\u0259 bilmirik?<br>\u00c7\u00fcnki biz \u00e7\u0131l\u011f\u0131n, a\u011fz\u0131 k\u00f6p\u00fckl\u0259n\u0259n, onun bunun qaras\u0131nca dan\u0131\u015fan, \u00f6ld\u00fcr\u0259n, \u00f6l\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259ri q\u0259hr\u0259man etm\u0259y\u0259 \u00f6yr\u0259\u015fmi\u015fik.<br>Biz q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda d\u0259bilq\u0259, \u0259lind\u0259 q\u0131l\u0131nc olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirik.&nbsp;<br>\u018fynind\u0259 b\u0259yaz xalat, g\u00f6z\u00fcnd\u0259 s\u0259bir, qula\u011f\u0131nda fonendoskop, \u0259lind\u0259 q\u0259l\u0259m olan, xalq\u0131n n\u0259bzini, ruhunu duyan, onun diaqnozunu ka\u011f\u0131za yox, kitaba yazan bir ziyal\u0131n\u0131 q\u0259hr\u0259man ed\u0259 bilm\u0259rik. Xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259r t\u00f6k\u0259n yox, g\u00f6z ya\u015f\u0131, qan t\u00f6k\u0259nl\u0259rin abid\u0259sini ucaltma\u011fa v\u0259rdi\u015f etmi\u015fik.<br>Guya N\u0259rimanov olmasayd\u0131, Sovet ordusu Az\u0259rbaycana girm\u0259y\u0259c\u0259kdi?<br>Gir\u0259c\u0259kdi, h\u0259m d\u0259 ba\u015f\u0131nda erm\u0259ni siyasi xadim.<br>T\u0259s\u0259vv\u00fcr edirsiniz, s\u0131rf N\u0259riman N\u0259rimanova g\u00f6r\u0259 Stalin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Lenin Az\u0259rbaycana n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olub?<br>1924-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131 N\u0259rimanovun qazand\u0131\u011f\u0131 n\u00fcfuz v\u0259 N\u0259rimanovun portreti idi.<br>O, sosializm bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u0259l\u0259n Rusiyan\u0131n Qafqaz\u0131 \u0259l\u0259 alaca\u011f\u0131ndan \u0259min idi.<br>Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan h\u0259m\u0259n sonra bu i\u015fi g\u00f6r\u0259n, Bak\u0131n\u0131n \u0259sl simas\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n qoruyan, onu bir m\u00fcs\u0259lman, \u015e\u0259rq \u015f\u0259h\u0259ri kimi saxlayan N\u0259riman N\u0259rimanov oldu.<br>N\u0259rimanov Stalin\u0259 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131 ki, Bak\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259k plan\u0131 var v\u0259 bunun qurucusu m\u0259hz Mikoyand\u0131r:<br>\u201cM\u0259n bildirir\u0259m ki, bu, a\u011f\u0131lla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 d\u00fczg\u00fcn hesablanm\u0131\u015f b\u00fct\u00f6v bir pland\u0131r. Lakin el\u0259 i\u015fimin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n a\u00e7\u0131q deyir\u0259m: bir \u00e7ox m\u00fclahiz\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259l\u0259lik erm\u0259ni yolda\u015flar\u0131n g\u00f6rk\u0259mli, m\u0259sul v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259yin edilm\u0259sini dayand\u0131rmaq vacibdir. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n ke\u00e7mi\u015fi, x\u00fcsusil\u0259 18-ci ild\u0259 Bak\u0131dak\u0131 v\u0259ziyy\u0259t bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir\u201d.<br>N\u0259riman N\u0259rimanov Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk roman olan &#8220;Bahad\u0131r v\u0259 Sona&#8221;n\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. B\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti boyu Bak\u0131n\u0131n simas\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na, \u015f\u0259h\u0259rin erm\u0259ni r\u0259hb\u0259rl\u0259rd\u0259n ar\u0131nmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan bir \u015f\u0259xs roman\u0131nda, y\u0259ni daha y\u00fcks\u0259k m\u00fcst\u0259vid\u0259 erm\u0259ni q\u0131z v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 o\u011flan\u0131n sevgisind\u0259n yaz\u0131b, bu m\u00fcnasib\u0259td\u0259 sevgini b\u00fct\u00fcn maraqlardan y\u00fcks\u0259kd\u0259 saxlama\u011f\u0131 bacar\u0131b.<br>N.N\u0259rimanov &#8211; Az\u0259rbaycan dilinin qrammatikas\u0131 haqq\u0131nda ilk kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifidir.<br>N.N\u0259rimanov &#8211; ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycandilli, az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn rusdilli d\u0259rslikl\u0259rinin ilk m\u00fc\u0259llifidir.<br>\u015e\u0259rqd\u0259 ilk abid\u0259 1922-ci ild\u0259 N.N\u0259rimanovun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u015fair M.\u018f.Sabirin \u0259ziz xatir\u0259sin\u0259 ucald\u0131l\u0131b.<br>\u2026\u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 N. N\u0259rimanovun xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259, d\u00f6vl\u0259tin\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259tl\u0259r daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 hiss olunur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"615\" height=\"717\" src=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/muellif-neriman.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-183130\" style=\"aspect-ratio:0.8577405857740585;width:308px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/muellif-neriman.jpg 615w, https:\/\/hakimiyyet.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/muellif-neriman-257x300.jpg 257w\" sizes=\"(max-width: 615px) 100vw, 615px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>Ramiz H\u0259s\u0259nov,<br><\/em>&#8220;Bor\u00e7al\u0131 C\u0259miyy\u0259ti&#8221; \u0130B-nin s\u0259dri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1870\u2013ci il aprelin 14-d\u0259 Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015f N\u0259riman N\u0259c\u0259f o\u011flu N\u0259rimanovun Az\u0259rbaycan\u0131n talehind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Do\u011fuldu\u011fu v\u0259 g\u0259nclik&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":183135,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,58,12,7,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183128"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=183128"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":183133,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183128\/revisions\/183133"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/183135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=183128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=183128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=183128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}