{"id":183490,"date":"2024-05-18T23:14:36","date_gmt":"2024-05-18T19:14:36","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=183490"},"modified":"2024-05-18T23:14:37","modified_gmt":"2024-05-18T19:14:37","slug":"professor-m%c9%99sud-mahmudov-yazili-tarixi-abid%c9%99l%c9%99rin-dili-v%c9%99-klassikl%c9%99rin-%c9%99s%c9%99rl%c9%99ri-il%c9%99-bagli-konkordanslarin-hazirlanmasi-n%c9%99z%c9%99rd%c9%99-tutulur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=183490","title":{"rendered":"Professor M\u0259sud Mahmudov: Yaz\u0131l\u0131 tarixi abid\u0259l\u0259rin dili v\u0259 klassikl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 konkordanslar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-vivid-cyan-blue-color has-text-color has-medium-font-size\"><strong><em>AMEA N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun Komp\u00fcter dil\u00e7iliyi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 2013-c\u00fc il 9 aprel tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201dnda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f \u201c6.4.1. Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi \u00fcmumi informasiya bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131\u201d v\u0259 istifad\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 azerbaycandili.az v\u0259 korpus.azerbaycandili.az saytlar\u0131na yeni materiallar\u0131n daxil edilm\u0259si, onlar\u0131n t\u0259hlili, yoxlanmas\u0131, t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si, z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 saytlara texniki qulluqla ba\u011fl\u0131 z\u0259ruri i\u015fl\u0259r yerin\u0259 yetirilib.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6b\u0259d\u0259 korpus.azerbaycandili.az sayt\u0131nda t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b, ora konkordanslar b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0259lav\u0259 edilib. H\u0259min b\u00f6l\u00fcm\u0259 ilin sonuna kimi Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin v\u0259 H\u00fcseyn Cavidin \u0259s\u0259rl\u0259rinin konkordans\u0131n\u0131n yeni t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015f variant\u0131n\u0131n v\u0259 \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastanlar\u0131n\u0131n yeni t\u0259rtib edilmi\u015f konkordans\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a a\u00e7\u0131lamas\u0131nda AMEA N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun Komp\u00fcter dil\u00e7iliyi \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri filologiya elml\u0259ri doktoru, professor M\u0259sud Mahmudov bildirib. O qeyd edib ki, d\u00fcnya elmind\u0259 ilk olaraq m\u00fcq\u0259dd\u0259s dini kitablar &#8211; \u201cBibliya\u201d v\u0259 \u201cQuran\u201d m\u0259tnl\u0259ri \u0259sas\u0131nda konkordanslar haz\u0131rlan\u0131b. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 ilk konkordans\u0131n XIII \u0259srd\u0259 H\u00fcqo de Sent-\u015eer t\u0259r\u0259find\u0259n 500 rahibin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. XIX \u0259srd\u0259 Fl\u00fcgel t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s Quran\u0131n konkordans\u0131n\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 1842-ci ild\u0259 Leypsiqd\u0259 n\u0259\u015fr olundu\u011fu m\u0259lumdur. M\u00fcq\u0259dd\u0259s Quran\u0131n tam konkordans\u0131 Sankt-Peterburq Universitetinin professoru Mirz\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n 1859-cu ild\u0259 t\u0259rtib olunub. Haz\u0131rda komp\u00fcter texnologiyas\u0131n\u0131n m\u00fcasir inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq V.Sekspirin, M.Lomonosovun, A.Pu\u015fkinin, F.Dostoyevskinin, A.\u00c7exovun, Q.Derjavinin, A.Axmatovan\u0131n v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259sas\u0131nda konkordanslar haz\u0131rlan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, konkordans ingilisc\u0259 Concordance \u2013 \u201craz\u0131l\u0131q\u201d, \u201cuy\u011funluq\u201d; lat\u0131nca Concordare \u2013 \u201craz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lm\u0259k\u201d, \u201craz\u0131la\u015fd\u0131rmaq\u201d m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259nir. Dil\u00e7ilikd\u0259 konkordans \u2013 \u201ckontekst s\u00f6z g\u00f6st\u0259ricisi\u201d, \u201ckontekstl\u0259r siyah\u0131s\u0131\u201d, \u201dm\u0259nb\u0259y\u0259 istinad verilm\u0259kl\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259tnd\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f b\u00fct\u00fcn dil vahidl\u0259rinin (s\u00f6z-formalar\u0131n) i\u015fl\u0259nm\u0259 siyah\u0131s\u0131\u201d anlam\u0131nda q\u0259bul edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cana\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn axtar\u0131\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olur ki, h\u0259min s\u00f6z \u201c Kitabi D\u0259d\u0259-Qorqud\u201dda 141, H\u00fcseyn Cavidin se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 197, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 is\u0259 120 d\u0259f\u0259 i\u015fl\u0259nib. \u201cBizim t\u0259rtib etdiyimiz konkordansda h\u0259min s\u00f6z t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu c\u00fcml\u0259l\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 siyah\u0131 \u015f\u0259klind\u0259, i\u015fl\u0259ndiyi cild v\u0259 s\u0259hif\u0259 g\u00f6st\u0259rilm\u0259kl\u0259 istifad\u0259\u00e7iy\u0259 t\u0259qdim olunur. Konkordanslar h\u0259r hans\u0131 s\u00f6z\u00fcn semantik m\u0259nalar\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259na \u00e7alarlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u0130st\u0259r n\u0259z\u0259ri dil\u00e7ilikd\u0259 s\u00f6z\u00fcn semantik t\u0259bi\u0259tinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rin t\u0259rtibi prosesind\u0259 konkordanslardan m\u0259nb\u0259 kimi istifad\u0259 oluna bil\u0259r. M\u0259nim r\u0259hb\u0259rliyim v\u0259 t\u0259rtib\u00e7i kimi i\u015ftirak\u0131m il\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f konkordanslar\u0131n t\u0259rtibind\u0259 \u015f\u00f6b\u0259nin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 filologiya elml\u0259ri doktoru, dosent N\u0259rmin \u018fliyeva, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent K\u00f6n\u00fcl H\u0259bibova, elmi i\u015f\u00e7i Nigar V\u0259lizad\u0259 v\u0259 proqramla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Vasif H\u0259\u015fimov i\u015ftirak edibl\u0259r\u201d, &#8211; dey\u0259 M\u0259sud Mahmudov \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Professor bildirib ki, konkordans material\u0131n\u0131n t\u0259hlili n\u0259tic\u0259sind\u0259 H\u00fcseyn Cavidin se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rinin be\u015fcildliyind\u0259 \u00fcmumi s\u00f6z say\u0131n\u0131n 186864 (I cild \u2013 30356, II cild &#8211; 44284, III cild \u2013 42 558, IV cild \u2013 19680, V cild \u2013 49986), Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 77106, \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastanlar\u0131nda is\u0259 31902 oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan dil\u00e7iliyind\u0259 ilk olan konkordanslar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 prosesind\u0259 toplanm\u0131\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259 \u0259sas\u0131nda yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259rin davam etdirilm\u0259si, yaz\u0131l\u0131 tarixi abid\u0259l\u0259rin dilini v\u0259 klassikl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n konkordanslar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bunlardan \u0259lav\u0259, Komp\u00fcter dil\u00e7iliyi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin s\u00f6z bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 linqvistik i\u015far\u0259l\u0259ndirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r\u201d, &#8211; dey\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri fikrini yekunla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun Komp\u00fcter dil\u00e7iliyi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 2013-c\u00fc il 9 aprel tarixli&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":183491,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,8,12,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183490"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=183490"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183490\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":183492,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/183490\/revisions\/183492"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/183491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=183490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=183490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=183490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}