{"id":187235,"date":"2025-03-12T17:21:12","date_gmt":"2025-03-12T13:21:12","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=187235"},"modified":"2025-03-12T17:21:14","modified_gmt":"2025-03-12T13:21:14","slug":"aliml%c9%99r-sud-yolunun-m%c9%99rk%c9%99zind%c9%99-q%c9%99rib%c9%99-kimy%c9%99vi-aktivlik-musahid%c9%99-olunur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=187235","title":{"rendered":"Aliml\u0259r: S\u00fcd Yolunun m\u0259rk\u0259zind\u0259 q\u0259rib\u0259 kimy\u0259vi aktivlik m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-vivid-red-color has-text-color has-medium-font-size\"><strong><em>Aliml\u0259r S\u00fcd Yolu qalaktikas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 q\u0259rib\u0259 kimy\u0259vi aktivlik a\u015fkar edibl\u0259r ki, bu da qaranl\u0131q madd\u0259nin nam\u0259lum n\u00f6v\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcudlu\u011fundan x\u0259b\u0259r ver\u0259 bil\u0259r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>AZ\u018fRTAC\u00a0\u201cPhysical Review Letters\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc edil\u0259n ara\u015fd\u0131rmaya istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, sirli enerjili prosesl\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n daha y\u00fcng\u00fcl olan qaranl\u0131q madd\u0259 hiss\u0259cikl\u0259rinin toqqu\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259yi bildirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaranl\u0131q madd\u0259 Kainat\u0131n \u0259sas sirl\u0259rind\u0259n biridir. O, g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259zdir, adi madd\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmir, amma kosmosun \u00fcmumi k\u00fctl\u0259sinin 85 faizini t\u0259\u015fkil etdiyi t\u0259xmin edilir. Aliml\u0259r \u00e7oxdand\u0131r ki, onun k\u00fctl\u0259vi hiss\u0259cikl\u0259rd\u0259n (WIMP) ibar\u0259t oldu\u011funa inan\u0131rd\u0131lar, lakin yeni m\u0259lumatlar bir-biri il\u0259 toqqu\u015fan v\u0259 y\u00fckl\u00fc hiss\u0259cikl\u0259rin ax\u0131nlar\u0131n\u0131 yaradan i\u015f\u0131q hiss\u0259cikl\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011funa i\u015far\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 astronomlar uzun m\u00fcdd\u0259tdir m\u00fcsb\u0259t y\u00fckl\u00fc hidrogen buludlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r. Onlar bu anomaliyan\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 izah ed\u0259 bilmirl\u0259r. Hidrogen normal olaraq neytrald\u0131r, lakin hans\u0131sa bir element elektronlar\u0131 ondan \u00e7\u0131xar\u0131r. T\u0259hlil g\u00f6st\u0259rir ki, bir n\u00f6v enerji m\u0259nb\u0259yi buludda daim aktivdir v\u0259 ionla\u015fma prosesini d\u0259st\u0259kl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r aliml\u0259r bunun s\u0259b\u0259binin kosmik \u015f\u00fcalar &#8211; Kainata n\u00fcfuz ed\u0259n s\u00fcr\u0259tli v\u0259 enerjili hiss\u0259cikl\u0259r ola bil\u0259c\u0259yi versiyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bununla bel\u0259, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar indi bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, enerji m\u0259nb\u0259yi kosmik \u015f\u00fcalardan daha yava\u015f h\u0259r\u0259k\u0259t edir v\u0259 indiy\u0259d\u0259k \u015f\u00fcbh\u0259li bilin\u0259n qaranl\u0131q madd\u0259 hiss\u0259cikl\u0259rind\u0259n daha az k\u00fctl\u0259y\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Aliml\u0259r hidrogenin qeyri-adi ionla\u015fmas\u0131 prosesind\u0259n \u0259lav\u0259 qeyd edirl\u0259r ki, yeni f\u0259rziyy\u0259 qalaktikan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259ki dig\u0259r sirli hadis\u0259l\u0259ri izah ed\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 511 keV enerjili x\u00fcsusi \u015f\u00fcalanma uzun m\u00fcdd\u0259tdir qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b, amma onun m\u0259n\u015f\u0259yi h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar hesab edirl\u0259r ki, S\u00fcd Yolunun m\u0259rk\u0259zind\u0259ki kimy\u0259vi prosesl\u0259rin t\u0259dqiqi qaranl\u0131q madd\u0259nin axtar\u0131\u015f\u0131nda yeni yol a\u00e7a bil\u0259r. Nadir hiss\u0259cikl\u0259rin toqqu\u015fmalar\u0131n\u0131 tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Yer \u0259sasl\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, qalaktikan\u0131n M\u0259rk\u0259zi Molekulyar Zonas\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri biz\u0259 real vaxt rejimind\u0259 qaranl\u0131q madd\u0259nin m\u00fcmk\u00fcn \u0259lam\u0259tl\u0259rini g\u00f6rm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r S\u00fcd Yolu qalaktikas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 q\u0259rib\u0259 kimy\u0259vi aktivlik a\u015fkar edibl\u0259r ki, bu da qaranl\u0131q madd\u0259nin nam\u0259lum n\u00f6v\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcudlu\u011fundan x\u0259b\u0259r ver\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":187236,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187235"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=187235"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":187237,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187235\/revisions\/187237"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/187236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=187235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=187235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=187235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}