{"id":189687,"date":"2025-05-09T10:57:28","date_gmt":"2025-05-09T06:57:28","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=189687"},"modified":"2025-05-09T10:57:30","modified_gmt":"2025-05-09T06:57:30","slug":"reinkarnasiya-ruhun-t%c9%99callasi-logman-r%c9%99sidzad%c9%99-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=189687","title":{"rendered":"Reinkarnasiya &#8211;\u00a0ruhun t\u0259callas\u0131 &#8211;\u00a0Lo\u011fman R\u0259\u015fidzad\u0259 yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading has-vivid-purple-color has-text-color\"><em>YAXUD \u00d6L\u00dcMD\u018fN SONRAKI H\u018fYAT<\/em><\/h3>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-vivid-purple-color has-text-color\"><strong><em>(Kamal Abdullan\u0131n &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; roman\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r)<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><strong>&#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; \u0259s\u0259ri ruhu, b\u0259dii-f\u0259ls\u0259fi pafosu il\u0259 Kamal Abdullan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olan m\u0259hr\u0259m duy\u011fularla s\u00fcsl\u0259nmi\u015fdir. \u00d6l\u00fcm v\u0259 olum bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r, \u00f6l\u00fcmd\u0259n sonrak\u0131 h\u0259yat\u0131n simptomplar\u0131, cizgil\u0259ri, sirl\u0259ri, insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259b\u0259diliyi, yaxud f\u0259nal\u0131\u011f\u0131, paralel d\u00fcnyalar, reinkarnasiya kimi mistik-f\u0259ls\u0259fi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r bu romanda da \u0259sas leytmotivdir. Lakin qeyd ed\u0259k ki, bu \u0259s\u0259r istedadl\u0131 nasirin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda x\u00fcsusi, parlaq bir yer tutur. Mistik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rl\u0259 real vaqi\u0259l\u0259rin cul\u011fala\u015fmas\u0131 fonunda, uzaq-yax\u0131n hadis\u0259l\u0259rin qovu\u015fu\u011funda insan h\u0259yat\u0131n\u0131n v\u0259 taleyinin \u0259l\u0259k-f\u0259l\u0259k edilm\u0259si kimi dinamik v\u0259 rasional n\u0259tic\u0259l\u0259r romanda \u00e7ox obrazl\u0131, b\u0259dii m\u00fck\u0259mm\u0259llik, f\u0259ls\u0259fi d\u0259rinlikl\u0259 h\u0259llini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Kamal Abdulla bu romanda \u00f6l\u00fcm\u00fcn sirri v\u0259 fani d\u00fcnya bar\u0259d\u0259 s\u00f6z a\u00e7\u0131r. Ruhun \u0259b\u0259diliyin\u0259 v\u0259 ilahi t\u0259yinatlara toxunur. Roman Allahaxtar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ciddi add\u0131m\u0131d\u0131r. N.F.Q\u0131sak\u00fcr\u0259k s\u0259n\u0259tin m\u0259qs\u0259dini Allah\u0131 aramaqda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Bu m\u0259nada Kamal Abdulla Allah\u0131 axtar\u0131r v\u0259 tap\u0131r. Allaha tap\u0131nmaq is\u0259 roman\u0131n h\u0259r s\u0259trind\u0259 \u00fcr\u0259k ritmi kimi d\u00f6y\u00fcn\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Roman\u0131 oxuyark\u0259n ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onun janr\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan. Magik realizm bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n, fantastik v\u0259 utopik \u00fcslub haqq\u0131nda fikirl\u0259\u015firs\u0259n, realist l\u00f6vh\u0259l\u0259r, t\u0259bii insan hissl\u0259ri v\u0259 duy\u011fular\u0131 s\u0259ni realizm f\u0259ls\u0259f\u0259si t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0259kir. \u018fs\u0259rd\u0259 bu janrlar\u0131n h\u0259r birinin elementl\u0259ri, cizgil\u0259ri, \u015ftrixl\u0259ri m\u00f6vcuddur. \u018fsas odur ki, bu olaylar t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 bir-birin\u0259 kip oturdulmu\u015fdur. H\u0259r \u015fey t\u0259bii ax\u0131nla, real stixiyada c\u0259r\u0259yan edir. \u018fs\u0259rd\u0259 zaman ke\u00e7idl\u0259ri &#8211; ke\u00e7mi\u015f v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr, o d\u00fcnya, bu d\u00fcnya \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri, paralel d\u00fcnyalar, bir-birind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz, yana\u015f\u0131 m\u00f6vcud olan v\u0259 bir-birini tamamlayan m\u0259kanlar z\u0259ncir halqalar\u0131 kimi o q\u0259d\u0259r t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 h\u00f6r\u00fcl\u00fcb ki, onlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 assosiativ duy\u011fular s\u0259n\u0259 bu al\u0259ml\u0259ri b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 q\u0259bul edib qavramaqdan ba\u015fqa yol qoymur. B\u00fct\u00fcn bunlar Kamal Abdulla t\u0259r\u0259find\u0259n dahiyan\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla bir-birin\u0259 hopdurulub, vahid d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 duy\u011fuda qovu\u015fdurulub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259r virtual hissl\u0259r, qeyri-adi duy\u011fular, fantastik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r t\u0259lqin edir. Virtual konturlar\u0131n \u0259sas\u0131nda reinkarnasiya &#8211; yenid\u0259n do\u011fulma, yenid\u0259n yaranma, yenid\u0259n d\u00fcnyayag\u0259lm\u0259 dayan\u0131r. \u0130nsan \u00f6lm\u00fcr, ruh\u0259n ya\u015fay\u0131r v\u0259 ruhun t\u0259callas\u0131 il\u0259 yenid\u0259n d\u00fcnyaya qay\u0131d\u0131r. Bu fikir v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin lap ilk \u00e7a\u011flar\u0131ndan insan inam\u0131 v\u0259 \u00fcmidi kimi yaran\u0131b. Bu ideya kelt v\u0259 Skandinaviya xalqlar\u0131nda, Mayya v\u0259 Astek q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259, Qrenlandiya eksimoslar\u0131nda h\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan bir inanc kimi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta, bu inanc\u0131n izl\u0259ri daha d\u0259rinl\u0259r\u0259, ibtidai insanlara gedib \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eksimoslar insan\u0131n \u00fc\u00e7l\u00fckd\u0259n &#8211; v\u00fccud, ruh v\u0259 addan ibar\u0259t oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar inan\u0131rd\u0131lar ki, insan \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra v\u00fccud \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcb yox olsa da, ruh ba\u015fqa b\u0259d\u0259nd\u0259 yenid\u0259n d\u00fcnyaya qay\u0131da bil\u0259r. H\u0259min insan\u0131n ad\u0131n\u0131 yeni d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n k\u00f6rp\u0259y\u0259 qoyduqda is\u0259, onun ad\u0131 da dirilmi\u015f olur. Hinduizm inanc\u0131na g\u00f6r\u0259, kastalar yarad\u0131c\u0131 tanr\u0131 Brahman\u0131n insan \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edil\u0259n v\u00fccudunun m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan ba\u015fqa, h\u0259yatda Karma qanunu h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr. Bu, bir s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 qanunudur. Y\u0259ni insan ke\u00e7mi\u015fd\u0259 n\u0259 etmi\u015fs\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 onunla rastla\u015facaqd\u0131r. Buddizmd\u0259 bu, t\u0259nas\u00fchl\u0259 izah olunur. T\u0259nas\u00fch qurtarmaq bilm\u0259y\u0259n bir yenid\u0259n do\u011fu\u015f silsil\u0259sidir v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259zab-\u0259ziyy\u0259t mahiyy\u0259ti da\u015f\u0131y\u0131r. \u0130slamda is\u0259 bu, v\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud-panteizm \u015f\u0259klind\u0259 (pan &#8211; b\u00fct\u00fcn, teos &#8211; Tanr\u0131 dem\u0259kdir) &#8220;h\u0259r \u015fey Tanr\u0131d\u0131r&#8221; m\u0259nas\u0131nda al\u0131n\u0131r. \u0130nsan Tanr\u0131n\u0131n yer \u00fcz\u00fcn\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f z\u0259rr\u0259l\u0259ridir, son anda ruh Tanr\u0131ya qovu\u015fur, onda \u0259riyib yox olur. Bunu sufil\u0259r f\u0259na-fillah adland\u0131r\u0131r. Sufiliy\u0259 meyl g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0130bn S\u0259bin\u0259 (XIII \u0259sr) adl\u0131 bir \u0259r\u0259b filosofunun verdiyi m\u0259nal\u0131 t\u0259rif\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0259dim filosoflar \u00f6zl\u0259rini Allaha b\u0259nz\u0259tm\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri halda, sufil\u0259r Allaha qovu\u015fmaq ist\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu ibtidai insan t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri v\u0259 dini g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r sonradan elmi t\u0259liml\u0259rd\u0259 d\u0259 yer ald\u0131, y\u0259ni ruhun varl\u0131\u011f\u0131, \u00f6lm\u0259zliyi, bir \u015f\u0259kild\u0259n ba\u015fqa \u015f\u0259kl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini elm d\u0259 t\u0259sdiq etdi. Ruh haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t elml\u0259 fantaziyan\u0131n qovu\u015fu\u011funa ba\u015f vurmaq, fantastik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin elmi ara\u015fd\u0131r\u0131lmalarla t\u0259sdiqin\u0259 varmaq dem\u0259kdir. Kamal Abdulla &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; roman\u0131nda bu n\u0259h\u0259ng b\u0259\u015f\u0259ri probleml\u0259rin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcb konsepsiya \u015f\u0259kilind\u0259 (h\u0259m elmi, h\u0259m d\u0259 t\u0259x\u0259yy\u00fcl formas\u0131nda) h\u0259llinin b\u0259dii m\u00fcst\u0259vid\u0259 \u015f\u0259rhind\u0259, \u00f6z\u00fc d\u0259 fundamental \u015f\u0259rhind\u0259 bir s\u0131ra d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 subyektl\u0259rini qabaqlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin dili son d\u0259r\u0259c\u0259 poetik v\u0259 t\u0259sirlidir. Do\u011frudan da bu \u0259s\u0259ri Kamal m\u00fc\u0259llim &#8220;Az\u0259rbaycan dilinin potensial\u0131nda&#8221; yaz\u0131b. Dil m\u0259tnin ruhudur. Roman\u0131n dili m\u0259tnin i\u00e7ind\u0259 hopub qalm\u0131\u015f gizli sirl\u0259r\u0259 aparan etibarl\u0131 b\u0259l\u0259d\u00e7idir. Bu, ruh dilidir, ruhun dilidir, gizli m\u0259tl\u0259bl\u0259r\u0259 qovu\u015fduran sehrli yoldur. \u018fs\u0259r ba\u015fdan-ba\u015fa zikri xat\u0131rlad\u0131r. H\u0259r ifad\u0259, h\u0259r s\u00f6z, h\u0259r l\u0259fz, h\u0259r c\u00fcml\u0259 zikr intonasiyas\u0131 il\u0259 gizli, sirli hal\u0259tl\u0259r p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131r, insan ruhunun v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n \u015f\u0259klini \u00e7\u0259kir. \u0130nsanlar dan\u0131\u015fm\u0131r, hissl\u0259rini bir ah, bir n\u0259f\u0259s kimi \u00e7\u0259kirl\u0259r, sirl\u0259rini i\u00e7-i\u00e7\u0259, n\u0259f\u0259s-n\u0259f\u0259s\u0259 virtual bir p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 kimi b\u0259yan edirl\u0259r. Dialoqlar, dinl\u0259m\u0259l\u0259r, h\u0259sb-hallar p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 kimi mistik bir sehr libas\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcb. \u00c7\u0131lpaq ifad\u0259, yalxi deyim, quru t\u0259svir tapmazsan. H\u0259r \u015fey b\u0259dii ilm\u0259l\u0259rl\u0259 sehrl\u0259nmi\u015fdir. Romandak\u0131 dialoqlar d\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, z\u0259ngin m\u00fcnd\u0259ric\u0259lidir, h\u0259dis t\u0259fsirl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r. S\u00f6zl\u0259r, ifad\u0259l\u0259r il\u011f\u0131m kimi q\u0131vr\u0131l\u0131r. Bu s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259l\u0259rin, dolu c\u00fcml\u0259l\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 b\u0259dii m\u0259nz\u0259r\u0259, nominativ v\u0259 m\u0259cazi m\u0259nalar reall\u0131qdan uzaq virtual al\u0259min g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z konturlar\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259, real t\u0259\u0259ss\u00fcrat kimi t\u0259qdim edir. Bu dil mistik \u00f6z\u0259llikl\u0259r\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f ba\u015fdan-aya\u011fa poeziya dilidir. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 birn\u0259f\u0259s\u0259 oxunan roman ah\u0259ng v\u0259 ritmi il\u0259 bir \u015feir par\u00e7as\u0131 kimi ruhuna hopur. D\u00fcnya, zaman, insan taleyi, ruhun t\u0259callas\u0131 bar\u0259d\u0259 olan bu t\u0259fsirl\u0259r adam\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b mistik bir al\u0259md\u0259 q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131r. \u0130nsan bu yerd\u0259yi\u015fimini t\u0259kc\u0259 ruh\u0259n, duy\u011fusal al\u0259md\u0259 deyil, fiziki m\u0259nada da ya\u015fay\u0131r. Bu, t\u0259lqin deyil, t\u0259b\u0259dd\u00fclat deyil, bu, qarabasma da, t\u0259x\u0259yy\u00fcl d\u0259 deyil, bu, \u0259sl, real ya\u015fant\u0131d\u0131r. Bu d\u00fcnya Kamal Abdullan\u0131n intelekti v\u0259 fitri istedad\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f virtual al\u0259min fizik\u0259l g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ridir. Bu al\u0259md\u0259 Kamal Abdulla sir dolu bir ruh adam\u0131 kimi, m\u00fcxt\u0259lif paralel d\u00fcnyalar\u0131n sirrin\u0259 vaqif bir d\u0259rvi\u015f kimi s\u0259n\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7ilik edir, yol g\u00f6st\u0259rir, \u00e7a\u015fm\u0131\u015f \u0259hval\u0131n\u0131 sahmana sal\u0131r, qaranl\u0131qdan i\u015f\u0131\u011fa \u00e7\u0131xar\u0131r, s\u0259n\u0259 fikir ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 safl\u0131\u011f\u0131 b\u0259x\u015f edir. Kamal Abdullan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 bu al\u0259m \u00f6z sir da\u011farc\u0131\u011f\u0131, g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z v\u0259 d\u0259rkolunmaz mistikas\u0131 il\u0259 s\u0259n\u0259 \u00e7ox do\u011fma g\u0259lir, s\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc bu sirli al\u0259md\u0259 azad v\u0259 asud\u0259 hiss edirs\u0259n. Durulursan, t\u0259mizl\u0259nirs\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131d\u0131rsan, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 d\u0259rk edirs\u0259n, daha do\u011frusu, daha d\u0259rind\u0259n hiss edir, duyursan. \u00c7\u00fcnki Kamal Abdulla ham\u0131n\u0131n taleyind\u0259n yaz\u0131r: s\u0259nin, m\u0259nim, onun, bir s\u00f6zl\u0259, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n. Odur ki, bu insanc\u0131ll\u0131q, bu b\u0259\u015f\u0259ri duy\u011fusall\u0131q onu ham\u0131n\u0131n do\u011fma yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evirir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/525.az\/img\/pics\/large\/2025-04\/349479_zaw1m30ao8.png\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; hissl\u0259r v\u0259 duy\u011fular, insan v\u0259 insanl\u0131q, inanc v\u0259 etiqad haqq\u0131nda poetik bir b\u0259y\u0259nnam\u0259dir. Oxuduqca, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131 unudursan, ba\u015fqa d\u00fcnyalara la\u011f\u0131m at\u0131rsan, \u00f6z\u00fc g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n, sirri bilinm\u0259y\u0259n\u0259 al\u0259ml\u0259r i\u00e7ind\u0259 sayr\u0131\u015f\u0131rsan. Bu hissl\u0259ri, duy\u011fular\u0131 Kamal Abdulla bir d\u0259rvi\u015f t\u0259lqinil\u0259 poetik avazla s\u0259nin v\u00fccuduna yerl\u0259\u015fdirir, s\u0259nin q\u0259lbini, \u015f\u00fcurunu mistik duy\u011fularla k\u00f6kl\u0259yib \u015f\u0259xsiyy\u0259tini z\u0259nginl\u0259\u015fdirir, s\u0259ni z\u0259rr\u0259l\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcb kainat\u0131n sirli gu\u015f\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259yir. Bir idin, min olursan, h\u0259r z\u0259rr\u0259n bir m\u00f6c\u00fcz\u0259li al\u0259min v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131na \u00e7evrilir. S\u0259n, bel\u0259c\u0259, ya\u015fay\u0131rsan &#8211; d\u0259rvi\u015fl\u0259r al\u0259mind\u0259, ruhlar s\u0259lt\u0259n\u0259tind\u0259, sirl\u0259r i\u00e7ind\u0259&#8230; Bu roman s\u0131rf t\u0259s\u0259vv\u00fcf yadda\u015f\u0131d\u0131r, sufi t\u0259callas\u0131d\u0131r, k\u00f6n\u00fcl d\u00fcnyas\u0131ndan soraq ver\u0259n q\u0259lbnam\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Roman dilinin ba\u015fqa bir keyfiyy\u0259ti onun ritmik olmas\u0131d\u0131r. Bulud qat\u0131ndan s\u0131yr\u0131lan G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 kimi bu dil s\u0259ni ah\u0259ngr\u00fcba kimi b\u00fcr\u00fcy\u00fcr, \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259l\u0259yib ruhlar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n il\u011f\u0131m dolu al\u0259min\u0259 qovu\u015fdurur. M\u0259hz, bu dil, bu leksik ah\u0259ng, bu d\u0259rvi\u015f virdini xat\u0131rladan yum\u015faq, \u00e7e\u015fidli v\u0259 lirik l\u0259fz ruhlar al\u0259minin mistikas\u0131n\u0131, \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fc bir-bir a\u00e7\u0131b bu d\u00fcnyan\u0131n m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rini x\u0131r\u0131d el\u0259yir. Bu dilsiz, bu ifad\u0259 qayna\u011f\u0131 olan na\u011f\u0131lvari t\u0259hkiy\u0259siz ruhlar d\u00fcnyas\u0131na ged\u0259n yolda b\u0259l\u0259d\u00e7i tapa bilm\u0259zs\u0259n. M\u0259hz, bu dil, bu intonasiya, bu duan\u0131 xat\u0131rladan t\u0259hkiy\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu m\u0259qs\u0259d\u0259 do\u011fru aparan yegan\u0259 vasit\u0259dir. Bu t\u00fcrl\u00fc t\u0259hkiy\u0259 olmasa, K.Abdullan\u0131n oxucuya t\u0259lqin el\u0259diyi ruhlar al\u0259mi v\u0259 mistik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi \u015fifr\u0259siz qalar, q\u0131f\u0131l s\u0131nd\u0131r\u0131la bilm\u0259z. B\u0259zi misallara n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;&#8230;Karvan l\u0259hl\u0259y\u0259-l\u0259hl\u0259y\u0259 gec\u0259nin s\u0259ssizliyin\u0259 bat\u0131rd\u0131&#8230; uzaqdan ya k\u00f6p\u0259k, ya qurd s\u0259si idi &#8211; q\u0259rib-q\u0259rib g\u0259lib d\u00fcrt\u00fcrd\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fc adam\u0131n qulaqlar\u0131na. D\u0259v\u0259l\u0259r yer\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcb, bir-birin\u0259 q\u0131s\u0131l\u0131b \u00fcst\u00fcn\u00fc mam\u0131r basm\u0131\u015f da\u015f kimi h\u0259r\u0259k\u0259tsiz qalm\u0131\u015fd\u0131&#8230;&#8221; &#8220;&#8230;M\u0259ml\u0259k\u0259t torpa\u011f\u0131na ki, yeti\u015f\u0259ckdil\u0259r, in\u015fallah, daha qa\u00e7aq-quldur qorxusu da qalmayacaqd\u0131. \u0130ndi az da olsa \u00e7\u00f6ld\u0259 t\u0259nha c\u0259s\u0259d kimi \u00e7\u00fcr\u00fcy\u0259n bu qorxu h\u0259l\u0259 var idi\u2026&#8221; &#8220;&#8230;Bu vaxt\u0131n ad\u0131na t\u0259kc\u0259n\u0259lik vaxt\u0131 deyil\u0259rdi&#8230; H\u0259r bir sehrbaz \u00f6z sehrini soyunurmu\u015f bu vaxt\u0131n i\u00e7ind\u0259. Sonra da u\u015faq kimi g\u00fccs\u00fcz, heysiz qal\u0131rm\u0131\u015f&#8230;&#8221; &#8220;&#8230;Xac\u0259 \u0130brahim a\u011fan\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 s\u0259rinlik suyu bir da\u011f \u015f\u0259lal\u0259sind\u0259n s\u00fcz\u00fcl\u0259n kimi s\u00fcz\u00fcl\u00fcb t\u00f6k\u00fcld\u00fc&#8230;&#8221; &#8220;&#8230;Bu ota\u011f\u0131n h\u0259r bir k\u00fcnc\u00fcnd\u0259n il\u0131q v\u0259 tan\u0131\u015f bir yuxunun m\u0259stedici qoxusu g\u0259lirdi&#8230;&#8221; \u0130lahi, bu n\u0259 obrazl\u0131 m\u00fckalim\u0259l\u0259rdir, bu n\u0259 b\u0259dii b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259rdir, bu n\u0259 s\u00f6z butas\u0131d\u0131r?.. \u018fs\u0259r ba\u015fdan-ba\u015fa bel\u0259 obrazl\u0131 deyiml\u0259r, b\u0259dii-poetik ibar\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. M\u00fck\u0259mm\u0259ldir, \u015fedevrdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi Kamal Abdulla adi h\u0259yat hadis\u0259l\u0259rind\u0259n yazm\u0131r: o d\u00fcnyadan, bu d\u00fcnyadan x\u0259b\u0259r verir, ba\u015fqa, bizim bilm\u0259diyimiz, agah olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z al\u0259ml\u0259rin sirl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, yerl\u0259-g\u00f6y aras\u0131nda \u0259ndi\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131r, oxucunu seyri-s\u00fcl\u00fck\u0259 apar\u0131r. &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; bu mistik hadis\u0259l\u0259r v\u0259 ovqat \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Roman g\u00f6r\u00fcnm\u0259zl\u0259r, bilinm\u0259zl\u0259r, sirr i\u00e7ind\u0259 sirl\u0259r haqda bilgi ver\u0259n hekay\u0259tdir. Bilinm\u0259y\u0259n, duyulan, g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n, hiss edil\u0259n n\u0259sn\u0259l\u0259r dastan\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n sirli, sirr dolu olaylar\u0131 insan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin\u0259 hopur v\u0259 son anda insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 sirr dolu al\u0259m\u0259 \u00e7evirir. Oxudu\u011fun \u0259hvalatlar, \u015fahidi oldu\u011fun hadis\u0259l\u0259r s\u0259n\u0259 sonad\u0259k sirr i\u00e7ind\u0259 qal\u0131r, a\u00e7\u0131l\u0131b-g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, d\u0259rk olunmur. Sirl\u0259r al\u0259mind\u0259 x\u0259yala gedirs\u0259n. Bu x\u0259yallar s\u0259ni haralara aparm\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc-\u00f6z\u00fcnd\u0259n al\u0131b g\u00f6r\u00fcnm\u0259z al\u0259ml\u0259r\u0259 s\u0259yah\u0259t\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. H\u0259yat\u0131n qaranl\u0131q, g\u00f6r\u00fckm\u0259y\u0259n, bilinm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rinin gizli, nam\u0259lum ist\u0259kl\u0259rinin simvolu olan sirr da\u011farc\u0131\u011f\u0131 &#8220;G\u00f6r\u00fcnm\u0259z t\u0259p\u0259&#8221;y\u0259 seyr\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rsan, A\u011f d\u0259rvi\u015fin mac\u0259ra dolu h\u0259yat\u0131na enirs\u0259n, Sehrbazlar d\u0259r\u0259sin\u0259 varid olub bu c\u0259nn\u0259t gu\u015f\u0259nin \u00f6zvay\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olursan, c\u0259llad M\u0259mm\u0259dqulunun h\u0259yat yoluna n\u0259z\u0259r sal\u0131rsan. Amma \u00e7ifayda, x\u0259b\u0259rsiz, m\u0259lumats\u0131z, sirr i\u00e7ind\u0259 sirl\u0259r\u0259 vaqif ola bilmirs\u0259n. Sirr dolu al\u0259m sonad\u0259k s\u0259n\u0259 qaranl\u0131q qal\u0131r. B\u00fct\u00fcn deyil\u0259nl\u0259ri, yaz\u0131lanlar\u0131, t\u0259svir edil\u0259nl\u0259ri sonad\u0259k d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Kamal Abdulla d\u00fcnyas\u0131na girm\u0259lis\u0259n, onun intellektin\u0259 b\u0259l\u0259d olmal\u0131san, onun ruh al\u0259min\u0259 qovu\u015fmal\u0131san. Hadis\u0259l\u0259rin i\u00e7in\u0259 hopub t\u0259svir edil\u0259nl\u0259r\u0259 yol yolda\u015f\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Kamal Abdulla duy\u011fular\u0131na k\u00f6kl\u0259nm\u0259lis\u0259n, bir s\u00f6zl\u0259, onun m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 qalxmal\u0131san. Bu da \u00e7\u0259tin m\u0259s\u0259l\u0259dir. Kamal Abdulla g\u00f6r\u00fcnm\u0259zlikl\u0259rini g\u00f6rm\u0259k, hiss olunmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 hiss etm\u0259k, duyulmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 duymaq, \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7irdikl\u0259rin\u0259 k\u00f6kl\u0259nm\u0259k, \u015f\u00fcurunda ya\u015fatd\u0131qlar\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun al\u0259min\u0259, sirr dolu, t\u0259k\u00e7\u0259n\u0259lik ya\u015fadan \u00fcr\u0259yin\u0259 girm\u0259lis\u0259n. Bu da zor i\u015fdir, h\u0259r oxucunun bacarmad\u0131\u011f\u0131 bir olayd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin obrazlar\u0131, q\u0259hr\u0259manlar\u0131 da sirr dolu bir h\u0259yat ya\u015fay\u0131rlar. \u018fslind\u0259, \u0259s\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 ruhdur, virtual al\u0259md\u0259 &#8220;t\u0259k\u00e7\u0259n\u0259lik vaxt\u0131nda&#8221; ya\u015fayan, \u0259b\u0259dilik simvoluna \u00e7evrilmi\u015f, il\u011f\u0131mla\u015fm\u0131\u015f x\u0259yal\u0131 varl\u0131qd\u0131r. Bu varl\u0131q n\u0259 o d\u00fcnyadad\u0131r, n\u0259 bu d\u00fcnyada, yerl\u0259 g\u00f6y aras\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcn olar-olmazl\u0131\u011f\u0131, varl\u0131\u011f\u0131-yoxlu\u011fu il\u0259 m\u00fccadil\u0259d\u0259 olan, insan\u0131n ger\u00e7\u0259k inam\u0131n\u0131 ya\u015fadan x\u0259yali anla\u015f\u0131lmazl\u0131qd\u0131r. D\u00fcnya bu x\u0259yal\u0131 v\u00fccudda t\u0259c\u0259lla edir, dal\u011fa-dal\u011fa, aram-aram gah g\u00f6r\u00fcn\u00fcr gah da qeyb olur, bir avaz, bir ah, bir n\u0259f\u0259s kimi gah g\u0259lir, gah \u00e7\u0259kilir. Roman\u0131n b\u0259dii ritmi d\u0259 bu ah\u0259ng \u00fcstd\u0259 qurulur. V\u0259 \u0259s\u0259r insan q\u0259lbinin, ruhunun m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n daxili enerjisinin heroqlifl\u0259ri, mozaikas\u0131 t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259r ilahi \u0259dal\u0259t\u0259 inam t\u0259lqin ed\u0259n q\u0259lbnam\u0259dir des\u0259k, s\u0259hv etm\u0259rik. M\u00fc\u0259llif hadis\u0259l\u0259ri bir irfan a\u015fiqi kimi t\u0259svir edir, q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259rin, axir\u0259t sevdas\u0131n\u0131n d\u0259rin h\u0259yati, vacib \u00e7alarlar\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259k insan taleyinin qaranl\u0131q v\u0259 mistik hekay\u0259ti qovu\u015fu\u011funda yarad\u0131r. Bu irfan\u0131 duy\u011fular\u0131n mayas\u0131nda e\u015fq dayan\u0131r, b\u0259\u015f\u0259ri, ilahi e\u015fq! \u015e\u0259rqd\u0259 mistik hissl\u0259r poeziya vasit\u0259sil\u0259, \u015feirl\u0259 b\u0259yan edilmi\u015fdir. Sevgi v\u0259 sevm\u0259k hissi Allaha m\u0259xsusdur. H\u0259r bir \u0259\u015fyaya m\u0259h\u0259bb\u0259td\u0259 Allaha sevgi ya\u015fay\u0131r. Kamal Abdulla da bu roman\u0131nda e\u015fqi qabard\u0131r, h\u0259r s\u00f6z\u00fc, h\u0259r c\u00fcml\u0259si, h\u0259r l\u0259fzi il\u0259 insanlar\u0131n q\u0259lbind\u0259 Allah sevgisi oyad\u0131r. \u0130bn \u0259l-\u018fr\u0259bi deyirdi: &#8220;Allah\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 (zin\u0259t \u0259l-lah) bu d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi (zin\u0259t \u0259l-h\u0259yat \u0259d-d\u00fcnya) aras\u0131nda bir f\u0259rq var: m\u0259qs\u0259d (q\u0259sd) v\u0259 niyy\u0259t (niyy\u0259) f\u0259rqi. G\u00f6z\u0259lliyin \u00f6z\u00fc is\u0259 h\u0259mindir (\u0259yn \u0259z-zina), ayr\u0131 birisi deyil&#8221;. Bu, h\u0259yatda h\u0259r bir g\u00f6z\u0259lliyin Allaha m\u0259xsus olmas\u0131 dem\u0259kdir. Allaha sevgi d\u0259 burdan qaynaqlan\u0131r. \u0130bn \u0259l-\u018fr\u0259bi &#8220;T\u0259rc\u00fcman&#8221; divan\u0131nda &#8220;m\u0259nim dinim sevgidir&#8221; l\u0259fzini qabard\u0131r v\u0259 bu ideyan\u0131n &#8220;Quran&#8221; \u0259sas\u0131nda \u015f\u0259rhini verir. \u0130bn \u0259l-\u018fr\u0259biy\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259qiqi h\u0259r \u015feyi \u0259hat\u0259 ed\u0259n sevgi, insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc r\u0259dd edir v\u0259 onu Allah\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda \u0259ridir. \u0130bn Teymiyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259: &#8220;X\u0259lq edilmi\u015f \u015feyl\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131 xaliqin varl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fqa bir \u015fey deyildir, h\u0259r \u015fey ilahi v\u00fccuddan x\u0259lq olur ki, \u0259n n\u0259hay\u0259t, bu v\u00fccuda qay\u0131ts\u0131n&#8221;. Bizim \u0259d\u0259biyyat\u0131n bel s\u00fctunlar\u0131 say\u0131lan Nizami, F\u00fczuli yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da bel\u0259dir. N\u0259imi, N\u0259simi \u015feirl\u0259rind\u0259 bu meyl daha qabar\u0131qd\u0131r. Kamal Abdullan\u0131n &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; \u0259s\u0259rinin ideyas\u0131 da bu klassik ideologiyadan n\u0259\u015f\u0259t tap\u0131r, ba\u015fdan-ba\u015fa Allaha sevgi v\u0259 ona qovu\u015fub \u0259rim\u0259k, onda itm\u0259k arzusuna s\u00f6yk\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamal m\u00fc\u0259llim\u0259 g\u00f6r\u0259 e\u015fq insan\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n, daxili al\u0259minin, duy\u011fu v\u0259 hissl\u0259rinin t\u0259rbiy\u0259\u00e7isidir. Bu e\u015fq sentimental deyil, ruhanidir, irfani v\u0259 sakrald\u0131r. \u0130nsani d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259n, onu ruhi-irfan\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259lliy\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran, e\u015fqdir. Bu e\u015fqd\u0259 insanlar\u0131n bir-birin\u0259 tu\u015flanm\u0131\u015f saf duy\u011fular\u0131 son anda Allaha y\u00f6n\u0259lir v\u0259 bu qovu\u015fuqda aram tap\u0131r. Qan iyind\u0259n bihu\u015f olan c\u0259llad M\u0259mm\u0259dqulu e\u015fq u\u011frunda yolunu d\u0259yi\u015fib f\u0259da olmad\u0131m\u0131? Oldu! Bu yol onu g\u00f6z\u0259l P\u0259rnis\u0259 il\u0259 \u015eahver\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259dimi? Birl\u0259\u015fdirdi! \u015eaha \u00fcsyana qald\u0131rmad\u0131m\u0131? Qald\u0131rd\u0131! B\u00fct\u00fcn bunlar Allaha y\u00f6n\u0259lik hissl\u0259r deyilmi? El\u0259dir! Bundan ba\u015fqa, A\u011f d\u0259rvi\u015fin yolunda can\u0131n\u0131 f\u0259da ed\u0259n m\u00fcridl\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259ti Allaha y\u00f6n\u0259lm\u0259yibmi? Y\u00f6n\u0259lib! Zahir\u0259n S\u0259yyah sehrbaz\u0131 q\u0131nayan, daxild\u0259 ona m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n Seyid Sar\u0131nin bu sevgisi a\u015fikar deyildimi? A\u015fikar idi! Xac\u0259 \u0130brahim a\u011fan\u0131n Karvanba\u015f\u0131ya olan sevgisi h\u0259qiqi deyildimi? H\u0259qiqi idi! B\u00fct\u00fcn bunlar gizli, sirli bir \u015f\u0259kild\u0259ydi, hicab alt\u0131nda gizl\u0259nmi\u015f sif\u0259t kimi idi. Bunu yaln\u0131z h\u0259ssasl\u0131qla duymaq, daxili bax\u0131\u015flarla g\u00f6rm\u0259k olard\u0131. Nec\u0259 ki, S\u0259yyah sehrbaz Xac\u0259 \u0130brahim a\u011fan\u0131n sirrini bel\u0259c\u0259 a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;- Bu yor\u011funluq bir ba\u015fqa \u015feydir. S\u0259n gec\u0259 yat\u0131b dinc\u0259l\u0259nd\u0259n sonra da sabah-sabah yuxudan yor\u011funluq i\u00e7ind\u0259 durursan. El\u0259 bil d\u00f6y\u00fcbl\u0259r s\u0259ni yuxunda. Bu, bir ba\u015fqa yor\u011funluqdu. E\u015fq, m\u0259h\u0259bb\u0259t yor\u011funlu\u011fudu bu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; S\u0259yyah, m\u0259n bir Xac\u0259y\u0259m. S\u0259n hans\u0131 e\u015fqd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rsan?!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259yyah, Xac\u0259 \u0130brahim a\u011fan\u0131n \u00f6z ba\u015f\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fcy\u00fc Karvanba\u015f\u0131na olan irfani m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Nec\u0259 ki, \u0259vv\u0259lki t\u0259\u0259cc\u00fcb\u00fcn\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, \u0259s\u0259rin sonunda Xac\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 bunu etiraf edir: &#8220;Nec\u0259 do\u011fru s\u00f6yl\u0259di S\u0259yyah sehrbaz D\u00fcz\u0259ngah yolunda ki, s\u0259ninki bir ba\u015fqa e\u015fqdir. M\u0259n indi buna bir \u015fey olsa, n\u0259 c\u00fcr\u0259 ya\u015fayacam?&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin ba\u015fl\u0131ca m\u0259ram\u0131 c\u0259llad M\u0259mm\u0259dqulunun ruhuyla s\u00f6hb\u0259td\u0259 \u00e7\u00f6z\u0259l\u0259nir. Ruh\u00e7a\u011f\u0131rma s\u0259hn\u0259si mistik pafosuyla misilsizdir, \u015fedevrdir. \u018fvv\u0259la, ruhu \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6y\u00fcn r\u0259nginin m\u00fcnasib olmas\u0131, ideyas\u0131&#8230; N\u0259dir bu m\u00fcnasiblik? Mavidirmi, qarad\u0131rm\u0131, boz-bulan\u0131qd\u0131m\u0131, yaxud q\u0131rm\u0131z\u0131-nar\u0131nc\u0131m\u0131d\u0131? N\u0259 o, n\u0259 d\u0259 bu. He\u00e7 biri. \u018fs\u0259rd\u0259 bu r\u0259ngd\u0259n soraq verilmir. \u018fslind\u0259, bu r\u0259ng, ruh r\u0259ngidir. Burada da mistika ya\u015fay\u0131r, h\u0259qiq\u0259t sirli, s\u00f6z oyunu, fikir p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda gizl\u0259nir. Bu da yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yeni mistisizmi, gizli hissi-emosional oyunu, virtual versiyas\u0131d\u0131r. Romanda h\u0259r \u015fey sirr i\u00e7ind\u0259 oldu\u011fu kimi, bu m\u0259qam da gizli v\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc qal\u0131r, ruhun \u00f6z\u00fc q\u0259d\u0259r anla\u015f\u0131lmaz bir dona b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Ruh\u00e7a\u011f\u0131rma prosesind\u0259 s\u00f6zl\u0259r, ifad\u0259l\u0259r, onlar\u0131n b\u00fcr\u00fcnd\u00fcy\u00fc ah\u0259ng bir ah m\u00fcst\u0259visind\u0259, yan\u0131ql\u0131 nida \u015f\u0259klind\u0259, p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131 avaz\u0131nda g\u00f6y\u0259rir. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131\u015f poetik dill\u0259 s\u0259sl\u0259nir, son d\u0259r\u0259c\u0259 z\u0259rif v\u0259 n\u0259vazi\u015f dolu ifad\u0259l\u0259rd\u0259n qurulur, vahim\u0259li p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r: &#8220;- G\u00f6zl\u0259rim\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259, g\u0259l. A\u011flam\u0131\u015fam, dir\u0259nm\u0259 g\u0259l. S\u0259n \u00f6lm\u00fcs\u0259n, \u0259rinm\u0259, g\u0259l. G\u0259l&#8230; g\u0259l&#8230; g\u0259l&#8230; g\u0259l&#8230;&#8221; P\u0131\u00e7\u0131lt\u0131n\u0131 xat\u0131rladan n\u0259zak\u0259tli avaz\u0131 hiss el\u0259yirsinizmi? Son anda: &#8220;Bird\u0259n S\u0259yyah sehrbaz t\u0259r\u0259fd\u0259n ota\u011f\u0131n ortas\u0131 il\u0259 ikic\u0259 k\u0259lm\u0259 s\u00f6z f\u0131rlana-f\u0131rlana g\u0259lib \u00f6z\u00fcn\u00fc sald\u0131 Karvanba\u015f\u0131n\u0131n heyr\u0259td\u0259n \u015f\u0259kl\u0259nmi\u015f qulaqlar\u0131na&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, f\u0131rlana-f\u0131rlana m\u0259ntiqin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259k. Kamal m\u00fc\u0259llimin b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu dair\u0259vi h\u0259r\u0259k\u0259t, bu f\u0131rlanma mexaniki bir anlay\u0131\u015f kimi q\u0259bul edilmir. Bu \u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259y\u0259 tu\u015flan\u0131r, insanlar\u0131n f\u0131rlana-f\u0131rlana yerim\u0259si, dair\u0259vi h\u0259r\u0259k\u0259t, d\u00fcnyan\u0131n g\u0259rdi\u015fin\u0259 i\u015far\u0259dir. Yerin, G\u00fcn\u0259\u015fin, ulduzlar\u0131n d\u00f6vrl\u0259m\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259ti &#8211; h\u0259m fiziki, h\u0259m d\u0259 metafiziki qanunlarla t\u0259sbit edilir. Biz ir\u0259li do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edirik. \u018fslind\u0259 bu, zahiri t\u0259\u0259ss\u00fcratd\u0131r. Fiziki m\u0259nada ir\u0259li h\u0259r\u0259k\u0259t dair\u0259vi xarakterd\u0259dir (Avtomobilin, araban\u0131n t\u0259k\u0259tl\u0259rinin f\u0131rlanaraq ir\u0259li h\u0259r\u0259k\u0259tini xat\u0131rlayaq). Yer k\u00fcr\u0259si f\u0131rlan\u0131r, biz d\u0259 bu f\u0131rf\u0131ran\u0131n irad\u0259sin\u0259 tabe oluruq. Kamal m\u00fc\u0259llim buna, h\u0259m d\u0259 \u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k, tale, q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259r xarakteri verir. Yaz\u0131\u00e7\u0131ya g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya \u00e7evr\u0259 \u015f\u0259klind\u0259dir. H\u0259r \u015fey d\u0259 bu \u00e7evr\u0259 m\u00fcst\u0259visind\u0259 ba\u015f verir, h\u0259r\u0259k\u0259t, ya\u015fay\u0131\u015f, \u00f6m\u00fcr yolu, ham\u0131s\u0131 dair\u0259vidir. Tale d\u0259, q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259r d\u0259, \u00f6m\u00fcr yaz\u0131s\u0131 da k\u00fcr\u0259vidir. N\u0259 \u0259m\u0259l sahibis\u0259ns\u0259, ya\u015fam boyunca d\u00fcnya h\u0259rl\u0259nib-f\u0131rlan\u0131b s\u0259ni ona tu\u015f g\u0259tir\u0259c\u0259k. Yaxud onu s\u0259n\u0259 yenid\u0259n calayacaq. Bundan qa\u00e7maq olmaz. Q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259r\u0259 tabe olmal\u0131san. H\u0259r \u015fey bumeranqd\u0131r. H\u0259yatda n\u0259 etdiyin, n\u0259 fikirl\u0259\u015fdiyin, h\u0259tta d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin, \u00fcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259r bumeranq olub \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131d\u0131r (Karma qanunu). \u0130ntiqam hissi d\u0259. Qay\u0131d\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 c\u0259za kimi. Bunu M\u0259mm\u0259dqulunun ruhu s\u00f6yl\u0259yir, t\u00f6vsiy\u0259, n\u0259sih\u0259t kimi:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Karvanba\u015f\u0131 bu s\u00f6zl\u0259ri qulaqard\u0131na vurdu:<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>&#8211; S\u0259n b\u0259s \u00f6z a\u011fan\u0131n intiqam\u0131n\u0131 almad\u0131n? Ald\u0131n ax\u0131&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>&#8211; El\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcm bo\u015funa getdi: &#8211; Ruh asta-asta cavab verdi. &#8211; \u0130ntiqam deyib ya\u015famaq olmaz. G\u00fcc\u00fcn yetm\u0259z ya\u015fama\u011fa&#8221;.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu virdl\u0259 d\u0259 mifik ya\u015fam t\u0259rzin\u0259 i\u015far\u0259 vurur. Bu humanist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rl\u0259 bildirir ki, insan \u00f6mr\u00fc boyu \u00f6z h\u0259yat\u0131n\u0131 ya\u015famal\u0131d\u0131r. \u0130ntiqam hissi \u00f6zg\u0259 h\u0259yat\u0131 ya\u015famaq, \u00f6zg\u0259 duy\u011fular\u0131 c\u00fcc\u0259rtm\u0259k, olar-olmaz aras\u0131nda bir \u00f6mr\u00fc payimal etm\u0259kdir. \u0130ntiqam hissi s\u0259ni \u00f6z\u00fcnd\u0259n al\u0131b apar\u0131r, g\u00f6r\u00fcnm\u0259z, bilinm\u0259z duy\u011fular qoynunda tap\u0131b tapmad\u0131\u011f\u0131n n\u0259sn\u0259l\u0259r\u0259 qovu\u015fdurur. S\u0259n \u00f6z \u00f6mr\u00fcn\u00fc ya\u015fam\u0131rsan, s\u0259n \u00f6z duy\u011fular\u0131na, hissl\u0259rin\u0259, ruhi al\u0259min\u0259 k\u00f6kl\u0259nmirs\u0259n: \u00f6zg\u0259 h\u0259yat\u0131 ya\u015fay\u0131r, \u00f6zg\u0259 n\u0259f\u0259sil\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131r, \u00f6zg\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fcr, \u00f6zg\u0259 \u015f\u00fcuru il\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, \u00f6zg\u0259 q\u0259lbi il\u0259 hiss edirs\u0259n. Olmaz! N\u0259tic\u0259 n\u0259dir? N\u0259tic\u0259 Allah\u0131n i\u015fin\u0259 \u0259l aparmaq, Tanr\u0131 \u0259m\u0259lin\u0259 qar\u0131\u015fmaqd\u0131r. \u0130ntiqam Allaha m\u0259xsusdur. \u0130\u015f, onun i\u015fidir! \u00d6z\u00fc bil\u0259r. Haqq\u0131 bil\u0259n yaln\u0131z, odur! H\u00f6km onundur! Adil v\u0259 Qadir odur! N\u0259yi nec\u0259 etm\u0259k, n\u0259yi n\u0259 vaxt yerin\u0259 yetirm\u0259k yaln\u0131z ona m\u0259xsusdur. B\u0259nd\u0259nin i\u015fi yaln\u0131z ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b ya\u015famaq, \u00f6z \u00f6m\u00fcr pay\u0131n\u0131 Allah k\u00f6lg\u0259sind\u0259 ba\u015fa vurmaqd\u0131r. T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rm\u0259k, Allaha aid i\u015fl\u0259ri \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k, yasaqd\u0131r. Bel\u0259 olanda \u00f6m\u00fcr m\u0259\u015f\u0259qq\u0259t\u0259 \u00e7evrilir, ya\u015famaq \u0259zab-\u0259ziyy\u0259td\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey olmur. Bu, haradasa, mistika deyil, fanatik ruhi \u0259ndi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 i\u015far\u0259 deyil. Bu, real h\u0259yatd\u0131r. H\u0259r an, h\u0259r g\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k ger\u00e7\u0259klikl\u0259rdir. C\u0259llad\u0131n ruhu demi\u015fk\u0259n, bel\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcr bo\u015funa gedir. Karvanba\u015f\u0131n\u0131 \u015faha q\u0259sdd\u0259n \u00e7\u0259kindir\u0259c\u0259yinin zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n M\u0259mm\u0259dqulunun ruhu bir az da q\u0259z\u0259bl\u0259nir: &#8220;S\u0259n \u00f6zg\u0259sin\u0259 c\u0259za ver\u0259 bilm\u0259zs\u0259n, g\u0259d\u0259, c\u0259zan\u0131 Allah verir. Qoy kim\u0259 n\u0259 verir, qurban oldu\u011fum \u00f6z\u00fc versin. S\u0259n qar\u0131\u015fma Allah\u0131n i\u015fin\u0259, bala&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, c\u0259llad M\u0259mm\u0259dqulunun t\u0259hrikil\u0259 Karvanba\u015f\u0131 Allahver\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u0259nc\u0259rl\u0259yib h\u0259yat\u0131n\u0131 bitirir. Hadis\u0259l\u0259r sonu\u00e7lan\u0131r. Burda ruh\u00e7a\u011f\u0131rma, ruhla t\u0259mas q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259r, h\u0259yat\u0131n b\u0259d\u0259li kimi simvoliz\u0259 edilir. Bel\u0259likl\u0259, \u00e7evr\u0259 qapan\u0131r. Qapan\u0131rm\u0131? Xeyr! \u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k i\u015find\u0259dir, d\u00f6vr\u0259 vurur, f\u0131rf\u0131ra f\u0131rlan\u0131r. Karvanba\u015f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm s\u0259hn\u0259si roman\u0131n sonu da ola bil\u0259rdi. Lakin bu, yanl\u0131\u015f v\u0259 natamam g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi. H\u0259yat t\u0259sbeh d\u0259n\u0259l\u0259ri kimi bir-birin\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u00fcb davam el\u0259m\u0259liydi. Odur ki, S\u0259yyah sehrbaz Karvanba\u015f\u0131n\u0131n n\u0259slinin yegan\u0259 varisi olan u\u015fa\u011f\u0131 \u0259bas\u0131 alt\u0131nda k\u00f6ks\u00fcn\u0259 s\u0131xaraq xilas etm\u0259li, onu sehrbazlar d\u0259r\u0259sin\u0259 g\u0259tirm\u0259liydi. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n t\u0259miz, m\u00fcq\u0259dd\u0259s, qutsal bir m\u0259kan\u0131na. Bel\u0259 olmasayd\u0131, h\u0259yat dayanar, yar\u0131m\u00e7\u0131q k\u0259sil\u0259r, h\u0259r \u015fey donard\u0131. Karvanba\u015f\u0131n\u0131n sa\u011f qalm\u0131\u015f balaca o\u011flu b\u00f6y\u00fcm\u0259li, yeni intiqam h\u0259v\u0259sil\u0259 ya\u015famal\u0131 v\u0259 \u00f6lm\u0259liydi. Ondan yadigar qalacaq ba\u015fqa bir o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 da bu h\u0259v\u0259sl\u0259 &#8211; intiqam \u015f\u00f6vq\u00fc il\u0259 ya\u015famal\u0131 v\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259liydi. Yen\u0259 ondan qalan u\u015faq b\u00f6y\u00fcm\u0259li&#8230; v\u0259 n\u0259hay\u0259t \u00e7evr\u0259 dayanmadan f\u0131rlanmal\u0131yd\u0131. H\u0259yat \u00f6z yeni donunu bi\u00e7m\u0259li, yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u0259 davam etm\u0259liydi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, S\u0259yyah sehrbaz da u\u015faq \u00e7uxas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yolu \u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k t\u0259riqil\u0259, f\u0131rlan-f\u0131rlana gedirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; roman\u0131n\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n u\u011furu adland\u0131rmaq olar. Roman\u0131n h\u0259r s\u0259trind\u0259 il\u011f\u0131m dolu s\u00f6z havas\u0131 adam\u0131 m\u0259st edir. H\u0259r s\u00f6z\u00fcn arxas\u0131nda m\u0259hzun bir ruhani hal\u0259t, h\u0259r ifad\u0259nin i\u00e7ind\u0259 buxovsuz humanizm, insana m\u0259h\u0259bb\u0259t, ah kimi, f\u0259ryad kimi iztirab dolu simvollar, hissl\u0259r d\u00fcnyas\u0131na b\u0259l\u0259d\u00e7ilik ed\u0259n ovqat&#8230; Bu t\u0259hkiy\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcyl\u0259 h\u0259sb-hal\u0131na b\u0259nz\u0259yir, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rini \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u0259 dan\u0131\u015fan h\u0259ms\u00f6hb\u0259ti and\u0131r\u0131r. Bu dild\u0259 he\u00e7 bir pedantl\u0131q, \u015fitlik, quramal\u0131q yoxdur. \u018fksin\u0259, insan\u0131n daxili al\u0259mini \u0259l\u0259k-f\u0259l\u0259k ed\u0259n ruhani bir co\u015f\u011funluq vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-vivid-purple-color has-text-color\"><strong>P.S.\u00a0<em>Kamal Abdullan\u0131n &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; \u0259s\u0259ri Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131nda s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilib. \u018flb\u0259tt\u0259, s\u0259hn\u0259 v\u0259 ekran t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcnd\u0259 b\u0259dii m\u0259tn taml\u0131qla al\u0131nm\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, Q.Markes &#8220;Y\u00fcz il t\u0259nhal\u0131qda&#8221; \u0259s\u0259rinin ekranla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 verm\u0259yib, uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259r\u0259dd\u00fcd edib. M\u0259n tama\u015faya baxmam\u0131\u015fam. T\u0259bii ki, baxacam. Amma b\u0259ri ba\u015fdan deyim ki, \u0259s\u0259rin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b f\u0259ls\u0259f\u0259sinin s\u0259hn\u0259d\u0259 tam canland\u0131r\u0131lmas\u0131na da \u015f\u00fcbh\u0259m var&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YAXUD \u00d6L\u00dcMD\u018fN SONRAKI H\u018fYAT (Kamal Abdullan\u0131n &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; roman\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r) &#8220;Sehrbazlar d\u0259r\u0259si&#8221; \u0259s\u0259ri ruhu, b\u0259dii-f\u0259ls\u0259fi pafosu il\u0259 Kamal Abdullan\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":189688,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,47,58,12,4,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/189687"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=189687"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/189687\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":189689,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/189687\/revisions\/189689"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/189688"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=189687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=189687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=189687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}