{"id":192555,"date":"2025-11-04T18:20:41","date_gmt":"2025-11-04T14:20:41","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=192555"},"modified":"2025-11-04T18:20:42","modified_gmt":"2025-11-04T14:20:42","slug":"astronomlar-ulduzlari-udan-qara-d%c9%99liyin-%c9%99n-guclu-partlayisini-qeyd%c9%99-aliblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=192555","title":{"rendered":"Astronomlar ulduzlar\u0131 udan qara d\u0259liyin \u0259n g\u00fccl\u00fc partlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 qeyd\u0259 al\u0131blar"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-white-color has-vivid-red-background-color has-text-color has-background has-medium-font-size\"><strong><em>Astronomlar supern\u0259h\u0259ng qara d\u0259likd\u0259n qaynaqlanan \u0259n b\u00f6y\u00fck partlay\u0131\u015f\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu enerjili par\u0131lt\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edirl\u0259r. Bu par\u0131lt\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi onun \u00e7ox yax\u0131n m\u0259saf\u0259d\u0259 olan n\u0259h\u0259ng bir ulduzu par\u00e7alay\u0131b udmas\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>&nbsp;\u201cReuters\u201d agentliyin\u0259 istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar par\u0131lt\u0131n\u0131n pik n\u00f6qt\u0259sind\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n 10 trilyon d\u0259f\u0259 daha parlaq i\u015f\u0131q oldu\u011funu bildiribl\u0259r. O, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 11 milyard i\u015f\u0131q ili uzaqda olan uzaq bir qalaktikan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 300 milyon d\u0259f\u0259 \u00e7ox olan qara d\u0259lik t\u0259r\u0259find\u0259n burax\u0131l\u0131b. \u0130\u015f\u0131q ili i\u015f\u0131\u011f\u0131n bir ild\u0259 q\u0259t etdiyi m\u0259saf\u0259dir (9,5 trilyon km).<\/p>\n\n\n\n<p>Qara d\u0259likl\u0259rin cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fcd\u00fcr ki, onlar h\u0259tta i\u015f\u0131\u011f\u0131n bel\u0259 qa\u00e7a bilm\u0259y\u0259c\u0259yi f\u00f6vq\u0259lad\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u0131x cisiml\u0259rdir. \u018fks\u0259r qalaktikalar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 bir d\u0259liyin oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Bu t\u0259dqiqatdak\u0131 qara d\u0259lik olduqca b\u00f6y\u00fckd\u00fcr &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, S\u00fcd Yolunun m\u0259rk\u0259zind\u0259ki v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin t\u0259xmin\u0259n 4 milyon d\u0259f\u0259 k\u00fctl\u0259sin\u0259 malik olan d\u0259likd\u0259n daha b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bildiribl\u0259r ki, par\u0131lt\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7ox ehtimal olunan izah\u0131 qara d\u0259liyin uddu\u011fu b\u00f6y\u00fck bir ulduzdur. Ulduzdan g\u0259l\u0259n material i\u00e7\u0259ri d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259 v\u0259 qara d\u0259liyin geri d\u00f6nm\u0259 n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131qda, enerji par\u0131lt\u0131s\u0131 yaran\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Astronomlar hesab edirl\u0259r ki, h\u0259min ulduz G\u00fcn\u0259\u015fin k\u00fctl\u0259sind\u0259n 200 d\u0259f\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Onlar bildiribl\u0259r ki, o, qara d\u0259liyin \u0259traf\u0131nda f\u0131rlanan ulduz populyasiyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si ola bil\u0259r v\u0259 qon\u015fuluqdak\u0131 ba\u015fqa bir obyektl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7ox yax\u0131na g\u00f6nd\u0259rilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOnun orijinal orbitind\u0259 superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259liyin \u0259traf\u0131nda daha b\u00f6y\u00fck bir cisiml\u0259 toqqu\u015fmas\u0131 a\u011flabatan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 bu da onu \u0259slind\u0259 m\u0259hv edir\u201d, &#8211; dey\u0259 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 \u201cNature Astronomy\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f t\u0259dqiqat\u0131n apar\u0131c\u0131 m\u00fc\u0259llifi, Kaliforniya Texnologiya Universitetinin astronomu Metyu Qrem bildirib. O \u0259lav\u0259 edib ki, ulduz daha elliptik orbit\u0259 yerl\u0259\u015fdirilib v\u0259 bu da onu \u0259n yax\u0131n ke\u00e7idd\u0259 superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259liy\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259likl\u0259r ulduzlar\u0131 cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si il\u0259 i\u00e7\u0259ri \u00e7\u0259k\u0259n qaz v\u0259 toz diski il\u0259 \u0259hat\u0259 olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cB\u00fct\u00fcn hallarda ulduz superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259liy\u0259 o q\u0259d\u0259r yax\u0131nla\u015f\u0131b ki, \u201cspagetti\u201d kimi olub &#8211; y\u0259ni, cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si ona \u00e7ox yax\u0131nla\u015fd\u0131qca, uzun v\u0259 nazik hala g\u0259lib. Daha sonra h\u0259min material superk\u00fctl\u0259li qara d\u0259liyin \u0259traf\u0131na d\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n spiral \u015f\u0259klind\u0259 f\u0131rlan\u0131b\u201d, &#8211; dey\u0259 Nyu-York \u015e\u0259h\u0259r Universitetinin Manhetten \u0130cma Kollecinin astronomu v\u0259 t\u0259dqiqat\u0131n h\u0259mm\u00fc\u0259llifi Saavik Ford bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar qara d\u0259liyin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda orbitd\u0259 f\u0131rlanan ulduzlar\u0131n b\u0259zi materiallar\u0131 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k k\u00fctl\u0259l\u0259rini art\u0131ra bil\u0259c\u0259yind\u0259n v\u0259 onlar\u0131 qeyri-adi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck hala g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259yind\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar partlay\u0131\u015f\u0131 Kaliforniya, Arizona v\u0259 Havaydak\u0131 teleskoplar vasit\u0259sil\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edibl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar supern\u0259h\u0259ng qara d\u0259likd\u0259n qaynaqlanan \u0259n b\u00f6y\u00fck partlay\u0131\u015f\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu enerjili par\u0131lt\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 edirl\u0259r. Bu par\u0131lt\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi onun \u00e7ox yax\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":192556,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192555"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=192555"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":192557,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192555\/revisions\/192557"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/192556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=192555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=192555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=192555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}