{"id":192732,"date":"2025-11-24T14:26:34","date_gmt":"2025-11-24T10:26:34","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=192732"},"modified":"2025-11-25T14:41:25","modified_gmt":"2025-11-25T10:41:25","slug":"t%c9%99k-adam-t%c9%99nha-adam-kamal-abdullaya-ithaf-olunur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=192732","title":{"rendered":"LO\u011eMAN R\u018f\u00c7\u0130DZAD\u018f: T\u018fK ADAM-T\u018fNHA ADAM-Kamal Abdullaya ithaf olunur"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading has-vivid-cyan-blue-color has-text-color\"><strong><em>T\u0259nhal\u0131\u011f\u0131 sevm\u0259y\u0259nl\u0259r &#8211; azadl\u0131\u011f\u0131 sevm\u0259y\u0259nl\u0259rdir, \u00e7\u00fcnki yaln\u0131z t\u0259nhal\u0131qda azad olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"has-vivid-cyan-blue-color has-text-color\"><strong><em>Artur \u015eopenhauer<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Azadl\u0131q<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk, \u00f6z potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131 t\u0259hlil edib qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 z\u0259ngin m\u0259n\u0259viyyat v\u0259 azad d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n qaynaqlan\u0131r. \u0130nsan fitr\u0259t\u0259n, t\u0259bi\u0259tc\u0259, do\u011fulu\u015fdan azad h\u0259yata, azad t\u0259bi\u0259t\u0259, azad ya\u015fam t\u0259rzin\u0259 meyillidir. C\u0259miyy\u0259t n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z &#8220;qanunlar\u0131n\u0131&#8221; dikt\u0259 ets\u0259 d\u0259, insan\u0131n can\u0131n\u0131n, qan\u0131n\u0131n, h\u0259yat v\u0259 ya\u015fam f\u0259ls\u0259f\u0259s\u0259nin c\u00f6vh\u0259ri azadl\u0131qd\u0131r. Bunu c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 realla\u015fd\u0131ra bilm\u0259y\u0259n insan daxil\u0259n, hissl\u0259rinin v\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131n uzaq vadisind\u0259 azad s\u0259yyahd\u0131r. C\u0259miyy\u0259t onu s\u0131x\u0131r, r\u0259ngini v\u0259 t\u0259bi\u0259tini d\u0259yi\u015fir, arzu v\u0259 ideallar\u0131nda sxematiklik yarad\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn boz r\u0259ngini \u0259lav\u0259 edir. Lakin ruhuna toxuna bilmir. \u0130nsan\u0131n azadl\u0131q duy\u011fular\u0131n\u0131n a\u00e7ar\u0131 da bu ruhi dayan\u0131ql\u0131qdad\u0131r. Lev Tolstoyun q\u0131z\u0131 Aleksandra Tolstoya yaz\u0131rd\u0131: &#8220;H\u0259r \u015feyd\u0259n \u00e7ox azadl\u0131q ist\u0259yir\u0259m. Ac olum, susuz olum, t\u0259ki azad olum&#8221;. Bu hiss, bu ya\u015fant\u0131 az-\u00e7ox, a\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131 ham\u0131ya xasd\u0131r. Ham\u0131 azadl\u0131\u011fa t\u0259\u015fn\u0259dir. \u015e\u0259r\u0259fli v\u0259 rahat h\u0259yat insan azadl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan fitr\u0259t\u0259n, t\u0259bi\u0259t\u0259n t\u0259kdir. Do\u011fulu\u015fdan t\u0259k yaran\u0131r, h\u0259l\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 formala\u015fanda bioloji v\u0259 fizioloji parametrl\u0259ril\u0259, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus c\u0259h\u0259tl\u0259ril\u0259 se\u00e7ilir. B\u0259z\u0259n insanlar ekiz do\u011fulur, \u00fc\u00e7\u0259m, lap be\u015f\u0259m d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259nl\u0259r d\u0259 olur. Lakin onlar da b\u0259zi zahiri cizgil\u0259rinin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rtil\u0259, b\u00fct\u00fcn hallarda, genetik proqramlar\u0131, barmaq izl\u0259ri, \u00fcz-b\u0259d\u0259n cizgil\u0259ri, h\u0259tta qan qruplar\u0131 il\u0259 f\u0259rqli olur. Tur Xander demi\u015f: &#8220;Elm &#8220;al\u0131n yaz\u0131s\u0131n\u0131&#8221; q\u0259bul etm\u0259di, amma &#8220;genetik proqam&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda onu \u00f6z\u00fc k\u0259\u015ff etdi&#8221;. Odur ki, insan do\u011fulu\u015fdan f\u0259rdi genetik proqramla yaran\u0131r. Bu proqrama g\u00f6r\u0259 insan b\u00fct\u00fcn parametrl\u0259rl\u0259 t\u0259kdir, f\u0259rdi v\u0259 f\u0259rqlidir. Bu, onun al\u0131n yaz\u0131s\u0131d\u0131r, t\u0259bii koordinatlar\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar i\u00e7ind\u0259 o, \u00f6z potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131ra bilmir, \u0259riyib k\u00fctl\u0259y\u0259 qar\u0131\u015f\u0131r, \u00e7oxlu\u011fun donuq bir \u00fcns\u00fcr\u00fc kimi ax\u0131na qo\u015fulub itib-bat\u0131r. Lakin o, t\u0259klikd\u0259, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckd\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir, \u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u015f-ba\u015fa olanda \u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259\u015ff ed\u0259 bilir. Bel\u0259d\u0259 o, Nizami, F\u00fczuli, B\u0259hm\u0259niyar, \u015eah \u0130smay\u0131l, Eyn\u015fteyn, Platon, Aristotel, Balzak, H\u00fcqo, Tolstoy, Dostayevski olur, d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rind\u0259n d\u0259rk ed\u0259n, onun inki\u015faf meyll\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n s\u0259n\u0259t-elm f\u0259daisin\u0259 \u00e7evrilir. T\u0259nhal\u0131\u011f\u0131 sev\u0259 bilm\u0259y\u0259n h\u0259yat\u0131 da sev\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>Adam \u00f6z\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fcn qara\u00e7uxas\u0131d\u0131r. Yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da, pisliyi d\u0259 h\u0259r k\u0259s \u00f6z\u00fcn\u0259 edir. Do\u011fulu\u015fdan b\u00fct\u00fcn insanlar b\u0259rab\u0259r olur. A\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131, az-\u00e7ox f\u0259rqli duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r, elmi bilikl\u0259r, d\u00fcnyad\u0259rki v\u0259 \u0259traf al\u0259mi hiss etm\u0259 insanlarda b\u0259rab\u0259r payla\u015f\u0131l\u0131r. Qald\u0131, ondan istifad\u0259, onu realla\u015fd\u0131rmaq, praktik m\u00fcst\u0259vid\u0259 s\u0259rv\u0259t\u0259 \u00e7evirm\u0259k, bu, art\u0131q f\u0259rdi \u00e7aba, \u015f\u0259xsi m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcformala\u015fd\u0131rmaqla h\u0259yata ke\u00e7irilir. Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 istedad\u0131n f\u0259aliyy\u0259tsizliyi, laqeydliyi, t\u0259nb\u0259lliyi \u00fcz\u00fcnd\u0259n g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn qaba\u011f\u0131nda m\u0259hv olub getdiyinin azm\u0131 \u015fahidi olmu\u015fuq? \u0130nsan \u0259n \u00e7\u0259tin, \u0259n f\u0259lak\u0259tli an\u0131nda bel\u0259, s\u0131nmamal\u0131, m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259m\u0259li, bir an ruhdan d\u00fc\u015f\u00fcb ayaq geri qoymamal\u0131d\u0131r. \u0130nsan \u00f6mr\u00fcn h\u0259r an\u0131nda, h\u0259r ke\u00e7idind\u0259 \u00f6z\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fc yenid\u0259n, d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 yaratmal\u0131d\u0131r. H\u0259r bir insan \u00f6z k\u00fcl\u00fcnd\u0259n do\u011fulur. N\u0259 q\u0259d\u0259r yansan, bir o q\u0259d\u0259r b\u0259rkiy\u0259r, m\u00fcdrikl\u0259\u015f\u0259r, m\u0259tnl\u0259\u015f\u0259r, d\u00fcnyaya daha ay\u0131q-say\u0131q n\u0259z\u0259r yetir\u0259rs\u0259n. Budda: &#8220;\u0130ztirab-h\u0259qiq\u0259tdir&#8221;, &#8211; deyirdi. B\u0259li, h\u0259qiq\u0259t\u0259 m\u0259hz iztirabla, \u0259zab v\u0259 \u00e7abalar il\u0259 \u00e7atmaq olar. \u0130nsan simurq qu\u015fu timsall\u0131 \u00f6z k\u00fcl\u00fcnd\u0259n yenid\u0259n do\u011fulanda m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m olur. \u018fbu Turxan deyirdi: &#8220;K\u00f6m\u00fcr\u00fcn k\u00fcld\u0259n f\u0259rqi can\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 yanmaq potensial\u0131n\u0131n qalmas\u0131ndad\u0131r&#8221;. \u0130nsan da n\u0259 q\u0259d\u0259r yansa, k\u00fcl\u00fcnd\u0259 birc\u0259 qor olsa bel\u0259, qal\u0131r. O, h\u0259mi\u015f\u0259 bu sonuncu qordan (\u00fcmid i\u015f\u0131\u011f\u0131, arzu potensial\u0131, ya\u015famaq, yaratmaq h\u0259v\u0259si) al\u0131\u015f\u0131r, yenid\u0259n do\u011fulur, yeni n\u0259f\u0259sl\u0259, enerji v\u0259 g\u00fccl\u0259 h\u0259yata at\u0131l\u0131r, m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 davam edir. Bu enerji onun daxili imkanlar\u0131ndan, i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131ndan, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259lir. \u0130nsan \u00f6l\u0259n\u0259d\u0259k t\u00fck\u0259nmir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m &#8211; ya\u015fay\u0131ram<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xo\u015fb\u0259xtlik, he\u00e7 d\u0259 m\u00fcc\u0259rr\u0259d anlay\u0131\u015f deyil. O, bizim h\u0259yat\u0131m\u0131zda \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7\u0259n, m\u0259n\u0259n, duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizl\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z n\u0259sn\u0259dir. Bu, k\u0259nardan dikt\u0259 olunmur v\u0259 yaxud h\u0259yat\u0131m\u0131za qeyri-adi \u015f\u0259kild\u0259 daxil olmur. \u0130nsan h\u0259yat\u0131nda \u015f\u00fcursuz \u015f\u0259kild\u0259 dola\u015fan bir \u0259b\u0259diyy\u0259t c\u00f6vh\u0259ri d\u0259 var. Bunun ad\u0131 taledir. Lakin unutmaq olmaz ki, taleyimizi d\u0259 biz \u00e7ox vaxt \u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259rimizl\u0259 yaz\u0131r\u0131q. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimiz burada \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. Hissi oyan\u0131\u015f, \u00fcr\u0259y\u0259damma, ruhi t\u0259b\u0259dd\u00fclatlar son anda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimiz\u0259 \u00e7evrilir. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimiz h\u0259yat pilit\u0259l\u0259ri kimi ya\u015fam istiqam\u0259tl\u0259rimizi hamar yola \u00e7\u0131xar\u0131r. Mark Avreli nec\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u0259l deyib: &#8220;D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259riniz nec\u0259dirs\u0259, h\u0259yat\u0131n\u0131z da el\u0259dir. H\u0259yat\u0131n\u0131z\u0131n ged\u0259sini d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259yirsinizs\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinizi d\u0259yi\u015fin&#8221;. \u0130nsan t\u0259nhal\u0131qda xo\u015fb\u0259xtdir. C\u0259miyy\u0259t i\u00e7ind\u0259 o, d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc realla\u015fd\u0131ra bilmir, k\u00fctl\u0259vi psixozun s\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131nda \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, yolunu itirir. T\u0259klikd\u0259 o, \u00f6z\u00fcd\u00fcr v\u0259 Allahla ba\u015f-ba\u015fad\u0131r. Bu, v\u0259hy an\u0131d\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 m\u0259qam\u0131d\u0131r, \u015f\u00fcur akt\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259k momentidir. \u018fsl m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m q\u0259rarlar\u0131 insan \u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u015f-ba\u015fa olan anda verir. \u0130nsan \u00f6z\u00fc olanda, c\u0259miyy\u0259t x\u0131lt\u0131ndan t\u0259mizl\u0259n\u0259nd\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u0259yaq\u0259t fenomeni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yarad\u0131c\u0131 insanlar, dahi aliml\u0259r, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri, yaz\u0131\u00e7\u0131lar, feil\u0259n t\u0259kdir, t\u0259nha h\u0259yat ya\u015fay\u0131r, sanki c\u0259miyy\u0259td\u0259n t\u0259crid bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Onlar insanlar i\u00e7ind\u0259, k\u00fctl\u0259 aras\u0131nda bir s\u00f6zl\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6zl\u0259ri \u00f6z d\u00fcnyas\u0131nda dola\u015f\u0131r, \u00f6z ruhi v\u0259 \u015f\u00fcuri ampulas\u0131ndad\u0131r, c\u0259miyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 ayr\u0131ca bir c\u0259miyy\u0259tdir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259n, ruh\u0259n oyaq insanlar, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, yarad\u0131c\u0131 insanlar \u00f6zl\u0259ri hiss el\u0259m\u0259d\u0259n bel\u0259, daim \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131rlar. Onlar t\u0259kba\u015f\u0131na b\u00fct\u00f6v insan k\u00fctl\u0259sinin bacarmad\u0131\u011f\u0131 i\u015fl\u0259r\u0259 imza at\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, Eyn\u015fteynl\u0259 c\u0259miyy\u0259ti bir arada t\u0259s\u0259vv\u00fcr el\u0259m\u0259k olarm\u0131? B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc, \u015f\u00fcurlu h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259klikd\u0259, \u0259n n\u0259hay\u0259t t\u0259nhal\u0131qda ke\u00e7ir\u0259n bu insan c\u0259miyy\u0259t ad\u0131m\u0131 olsayd\u0131, bel\u0259 cahan\u015f\u00fcmul elmi k\u0259\u015ffl\u0259r\u0259 imza ata bil\u0259rdimi? Onun b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc, intellektual potensial\u0131 t\u0259kliyind\u0259n, t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131ndan, \u0259n n\u0259hay\u0259t, f\u0259rdi azadl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259lirdi. C\u0259miyy\u0259t i\u00e7ind\u0259 \u0259ris\u0259ydi, dost-tan\u0131\u015fa, qohum-\u0259qr\u0259baya vaxt ay\u0131rsayd\u0131, c\u0259miyy\u0259t\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b adi adama \u00e7evril\u0259c\u0259kdi. Onun b\u00f6y\u00fck elmi k\u0259\u015ffl\u0259ri t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131ndan qaynaqlan\u0131rd\u0131. \u00d6z i\u015fin\u0259, \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, elmi k\u0259\u015ffl\u0259rin\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 alud\u0259 olan Eyn\u015fteyn \u0259ynind\u0259ki paltarlar\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259yi bel\u0259, unudurmu\u015f. Bu, onun \u00f6z\u00fc, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 Allah qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t hissi idi. Onun\u00e7\u00fcn ya\u015fam \u018fbu Turxan demi\u015fk\u0259n: &#8220;Ancaq yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259qamlar\u0131 s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda h\u0259yatd\u0131r&#8221;, &#8211; s\u00f6zl\u0259ril\u0259 ifad\u0259 oluna bil\u0259r. Bel\u0259 insanlar c\u0259miyy\u0259td\u0259 nadir rast g\u0259lin\u0259n personalard\u0131r &#8211; \u00fc\u00e7-be\u015f faiz. Lakin c\u0259miyy\u0259t bel\u0259l\u0259rinin \u00e7iynind\u0259 q\u0259rar tutur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s.) deyirdi: &#8220;\u018fn b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 insan\u0131n \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259dir&#8221;. Yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insan \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ala v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z yerini tapa bil\u0259r. \u00d6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk s\u0259nin h\u0259yata y\u00f6n\u0259lik irad\u0259 v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rini t\u0259yin edir. \u0130rad\u0259li insan h\u0259r \u015fey\u0259 qadir olur. \u015e\u00fcur aktlar\u0131 da iradi g\u00fcc\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, \u00f6z\u00fc, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131ndan yaran\u0131r. L\u0259yaq\u0259tli insan \u00f6z t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131yla m\u00fctl\u0259qdir. Ab\u0131r-h\u0259ya, \u0259xlaq, sevgi, h\u00f6rm\u0259t &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar l\u0259yaq\u0259tin simptomplar\u0131d\u0131r. Bu, fitr\u0259t\u0259n ham\u0131da m\u00f6vcuddur. Onu qorumaq, daim var etm\u0259k, cilalamaq v\u0259 son anda xarakter\u0259 \u00e7evirm\u0259k ya\u015fam eleksiridir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259klik, h\u0259tta, anatomik c\u0259h\u0259td\u0259n d\u00fcnyan\u0131 v\u0259 insanlar\u0131 daha d\u0259rind\u0259n d\u0259rk etm\u0259 simptomplar\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insan c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z yerini daha d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. C\u0259miyy\u0259tin k\u00fctl\u0259vi psixozdan xilas\u0131 da ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259n insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u018fbu Turxan yaz\u0131r: &#8220;Ancaq \u00f6z\u00fcn\u00fc tapan adam h\u0259yat\u0131n\u0131 ist\u0259diyi kimi idar\u0259 ed\u0259 bil\u0259r&#8221;. T\u0259kc\u0259 \u00f6z h\u0259yat\u0131n\u0131m\u0131? \u00d6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insan t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 deyil m\u0259n\u0259viyyat\u0131, l\u0259yaq\u0259ti, intellektual imkanlar\u0131yla b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259t\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Unutmaq hissi &#8211; xilas vasit\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Unutmaq, insan o\u011flunun genetik v\u0259 ictimai yadda\u015f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm qat\u0131d\u0131r. Unutmaq, ya\u015famaq vasit\u0259sidir. Unutmaq, \u015f\u00fcurumuzu laz\u0131ms\u0131z y\u00fckd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259n\u0259vi t\u0259cridd\u0259n qurtarmaq v\u0259 ya\u015fama\u011fa mane olan hissl\u0259rd\u0259n, ya\u015fant\u0131lardan silkinm\u0259kdir. Yadda\u015f insan o\u011flunun h\u0259m xilas\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u0259hkumlu\u011fudur. Yadda\u015f, b\u0259z\u0259n bizim ya\u015fama\u011f\u0131m\u0131za, h\u0259yatda yeni perspektivl\u0259r\u0259 mane olur, \u0259zab verir, bioloji v\u0259 ictimai d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 k\u00f6lg\u0259 sal\u0131r. C\u0259miyy\u0259t yadda\u015f\u0131 y\u00fckl\u0259yir: laz\u0131ml\u0131-laz\u0131ms\u0131z hadis\u0259l\u0259r, olaylar yadda\u015fda a\u011f\u0131rl\u0131q yarad\u0131r. D\u00fczd\u00fcr, insan beyninin imkanlar\u0131 geni\u015fdir. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, biz yadda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n c\u0259mi 10 faizind\u0259n istifad\u0259 edirik (Qeyd ed\u0259k ki, beynin imkanlar\u0131ndan \u0259n \u00e7ox istifad\u0259 ed\u0259n canl\u0131 delfinl\u0259rdir &#8211; 20 faiz. Onlar \u0259n uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259rd\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 reaksiya ver\u0259 bilirl\u0259r. Bu \u0259laq\u0259 ulturas\u0259s vasit\u0259sil\u0259 ba\u015f tutur). Odur ki, informasiya ax\u0131n\u0131ndan qaynaqlanan h\u0259dsiz y\u00fckl\u0259m\u0259l\u0259r xaosu beyind\u0259 d\u0259 qarmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olur, yadda\u015f \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131\u011f\u0131 t\u00f6r\u0259dir, son anda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizin effektini z\u0259ifl\u0259dir, q\u0259rarverm\u0259 \u0259msal\u0131nda \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q yarad\u0131r. \u0130nsan, t\u0259klikd\u0259 daha d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, daha d\u0259qiq q\u0259rarlar verir, n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 h\u0259yatda ya\u015fam normalar\u0131n\u0131 daha s\u0259lis m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Unutmaq hissi f\u0259rdi azadl\u0131\u011f\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 ya\u015fant\u0131d\u0131r. \u00d6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insan unutma\u011fa daim meyilli olur. \u00c7\u00fcnki: &#8220;Unutmaq &#8211; insan\u0131n \u0259sas bacar\u0131\u011f\u0131d\u0131r&#8221; (A.Kamyu). Ya\u015famaq, duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini realla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131ms\u0131z informasiyalardan, bilikl\u0259rd\u0259n, xatir\u0259l\u0259rd\u0259n, bir s\u00f6zl\u0259, y\u00fck\u0259 donmu\u015f ya\u015fant\u0131lardan xilas olmaq laz\u0131m g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar, ad\u0259t\u0259n iki qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: ekstravert (ham\u0131ya a\u00e7\u0131q olan) v\u0259 intravert (qapal\u0131) adam. Ekstravert adam c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn, he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 maraql\u0131 olmur. A\u00e7\u0131q adam topluma m\u0259nas\u0131z v\u0259 maraqs\u0131z t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flayan oxunmu\u015f kitab kimidir. \u0130ntravert adam is\u0259 qapal\u0131l\u0131\u011f\u0131, sirli v\u0259 m\u0259nal\u0131 m\u00fcbh\u0259mliyi il\u0259 ham\u0131n\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259dir. Onu k\u0259\u015ff etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 can at\u0131rlar, duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. \u0130\u015f\u0131\u011f\u0131n parlaql\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qaranl\u0131\u011f\u0131n daha da qat\u0131la\u015fmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Qapal\u0131 insan\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ind\u0259dir, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox gizlind\u0259 qalsa, i\u015f\u0131\u011f\u0131 o q\u0259d\u0259r d\u0259 parlaqla\u015far. \u0130nsan \u00f6z i\u00e7ind\u0259 s\u0259mimi v\u0259 azadd\u0131r, \u00f6z i\u00e7ind\u0259 m\u00fcbh\u0259mliyi il\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir. Oskar Uayld bu m\u0259nada deyir: &#8220;\u0130nsan\u0131n \u0259n az s\u0259mimiliyi \u00f6z ad\u0131ndan dan\u0131\u015fanda olur. S\u0259n ona maska ver, h\u0259qiq\u0259ti desin&#8221;. B\u0259li, insan i\u00e7ind\u0259, t\u0259klikd\u0259, g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259nd\u0259 daha azad v\u0259 s\u0259mimidir. C\u0259miyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 ham\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc gizl\u0259dir, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u00fcurun t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 tabe olur. Bu, b\u0259z\u0259n \u0259ks-n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Mehmet Akif \u018frsoy bu m\u0259nada deyir: &#8220;Avropal\u0131lar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 bizim dinimiz, dinl\u0259ri is\u0259 bizim ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z kimidir&#8221;. B\u0259li, \u00e7ox vaxt bel\u0259 olur, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi bir-birin\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. Naraz\u0131l\u0131qlar, ictimai etirazlar, k\u00fctl\u0259vi i\u011ftisa\u015flar, inqilablar bu zaman qa\u00e7\u0131lmaz olur. Odur ki, Qoca \u015e\u0259rq daim \u00e7alxalan\u0131b, bu g\u00fcn d\u0259 \u00e7alxalan\u0131r. \u00c7\u00fcnki ideyalarla, m\u0259n\u0259vi konsepsiyalarla, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 aktlar\u0131 il\u0259 ya\u015fam t\u0259rzi uy\u011fun g\u0259lmir. Bel\u0259d\u0259 d\u0259 \u0259n \u00e7ox \u0259zab \u00e7\u0259k\u0259n, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r ya\u015fayan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sahibl\u0259ri, t\u0259nha adamlar, aliml\u0259r, m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r, yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r olur. \u00c7\u00fcnki onlarla c\u0259miyy\u0259t aras\u0131nda bu zaman u\u00e7urumlar, yar\u011fanlar, daha da d\u0259rinl\u0259\u015fir. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, k\u00fctl\u0259vi i\u011ftisa\u015flar, inqilablar bu fikir sahibl\u0259rinin irad\u0259si, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si \u0259leyhin\u0259 ba\u015f verir. Bu is\u0259 onlar\u0131 yeni m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 sal\u0131r. Onlar azadl\u0131q axtard\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 c\u0259h\u0259nn\u0259m qaranl\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r, daha \u00e7ox \u0259zab \u00e7\u0259kirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki: &#8220;M\u0259n\u0259vi t\u0259r\u0259qqi ancaq f\u0259rdi azadl\u0131\u011f\u0131n i\u015fi ola bil\u0259r, h\u00fcququn \u0259n ali t\u0259yinat\u0131 is\u0259 bu yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259yin etm\u0259kdir&#8221; (\u0130.A.Pakrovski, rus h\u00fcquq\u015f\u00fcnas\u0131). Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 bu paradoks reall\u0131qd\u0131r. Burada insan\u0131n f\u0259rdi azadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si bir-birin\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259 insan\u0131n f\u0259rdi azadl\u0131\u011f\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u00fcurda q\u0259bul olunmur. Odur ki, ictimai probleml\u0259r zaman-zaman t\u0259bii ah\u0259ng\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>F\u0259rdin \u00fcsyan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259miyy\u0259t zaman-zaman azad v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li insanlara qar\u015f\u0131 olub v\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 adekvat reaksiya g\u00f6r\u00fcb. H\u0259mi\u015f\u0259 interavert (sxematik), idar\u0259 olunan, ip\u0259-sapa yatan, tabe edil\u0259 bil\u0259n, normalardan k\u0259nara \u00e7\u0131xmayan adamlar q\u0259bul edilib. C\u0259miyy\u0259t ruhunu ona t\u0259slim ed\u0259nl\u0259ri sevir. Odur ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n, f\u0259rqli ya\u015fant\u0131l\u0131 insanlar c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yad element say\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1864-c\u00fc ild\u0259 katolik kils\u0259si Viktor H\u00fcqonun romanlar\u0131n\u0131 inancl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rli hesab ed\u0259r\u0259k yasaql\u0131 kitablar siyah\u0131s\u0131na sald\u0131. Yasa\u011f\u0131n mahiyy\u0259ti ayd\u0131n idi. V.H\u00fcqo insanin \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi m\u00fcst\u0259qil d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, \u00f6z\u0259l \u0259xlaq v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edirdi. Bu da kils\u0259nin ekspansion siyas\u0259til\u0259 uy\u011fun g\u0259lmir, onu qane etmirdi. Kils\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u00fcuru v\u0259 \u00fcmumi d\u0259rketm\u0259ni, b\u0259sit d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, boz, eyni, r\u0259ngsiz (birr\u0259ngli) \u015f\u00fcuru q\u0259bul edirdi. F\u0259rdi azad d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n insan\u0131 ram etm\u0259k, idar\u0259 etm\u0259k m\u00fc\u015fk\u00fcld\u00fcr. \u0130nsan k\u00fctl\u0259 i\u00e7ind\u0259 ram olur, sakit v\u0259 z\u0259r\u0259rsiz h\u0259yat s\u00fcr\u00fcr. S\u00fcr\u00fcn\u00fc idar\u0259 etm\u0259k asand\u0131r. Vay odur, d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259n, azadl\u0131\u011f\u0131 sev\u0259n, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u00fcurun simptomlar\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcb onu inkar ed\u0259n, ax\u0131na qar\u015f\u0131 ged\u0259n insanlar\u0131 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259r\u0259s\u0259n. Bu x\u00fcsusda rus fiziki Sergey Kapitsan\u0131n bir s\u00f6z\u00fc yada d\u00fc\u015f\u00fcr. O, deyir: &#8220;Qoyunlardan s\u00fcr\u00fc d\u00fcz\u0259ltm\u0259k asand\u0131r, o\u011ful ist\u0259yir\u0259m ki, pisikl\u0259rd\u0259n s\u00fcr\u00fc d\u00fcz\u0259ltsin&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>V.H\u00fcqonun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 f\u0259rdi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, daxil\u0259n azad insanlard\u0131r. Bu da kils\u0259nin arzusuna zidd, ist\u0259yin\u0259 qar\u015f\u0131 idi. V.H\u00fcqonun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 kils\u0259 q\u0259libl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011fm\u0131rd\u0131. Jan Valjan, Javer, Qavro\u015f, Marius bar\u0259d\u0259 ba\u015fqa c\u00fcr yozum verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. H\u0259l\u0259 Qvazimoda, onun \u00fcsyankar ruhu, daxili bar\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, m\u0259n\u0259vi \u00e7abalar\u0131, ictimai etiraz s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalxm\u0131\u015f f\u0259rdi naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131. Bu q\u0259hr\u0259manlar ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6zl\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alm\u0131\u015f insanlard\u0131r. F\u0259rdi azadl\u0131q, c\u0259miyy\u0259tin f\u00f6vq\u00fcn\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259k \u00f6z\u00fcn\u0259qaliblikd\u0259n ke\u00e7ir. \u0130nsan\u0131n \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259si, \u0259slind\u0259 d\u00fcnya \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259dir. \u0130nsan d\u00fcnyaya \u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011flan\u0131r v\u0259 q\u0131r\u0131lma n\u00f6qt\u0259si d\u0259 \u00f6z\u00fcd\u00fcr. \u00d6z\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fc yaradan insan, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131 tarazlay\u0131r, \u0259traf al\u0259mi idar\u0259 edir, yaranm\u0131\u015flar\u0131n v\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n y\u00f6nl\u0259ndiricisin\u0259 \u00e7evrilir. V.H\u00fcqonun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 da \u00f6z fiziki v\u0259 ruhi m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 c\u0259miyy\u0259ti idar\u0259 edirdi. Bu da kils\u0259 normalar\u0131na uy\u011fun g\u0259lmirdi. Kils\u0259, m\u00fcti, iddias\u0131z, norma v\u0259 qaydalar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ya\u015fayanlar\u0131 sevir. S\u0259rb\u0259st d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, inqilabi fikirli insanlar, k\u00fctl\u0259vi ax\u0131na qo\u015fulmayanlar, ax\u0131na qar\u015f\u0131 ged\u0259nl\u0259r kils\u0259 normalar\u0131na s\u0131\u011fm\u0131rlar. V.H\u00fcqonun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 bu m\u0259nada kils\u0259 il\u0259 antiqonizmd\u0259ydi. Bu antiqonizm, \u0259slind\u0259 t\u0259\u0259kiyy\u0259 (\u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259mizl\u0259m\u0259) \u0259msal\u0131yd\u0131. Bel\u0259d\u0259 insan c\u0259miyy\u0259tin ruporuna \u00e7evrilir, t\u0259c\u0259rr\u00fcd (Allaha qovu\u015fma v\u0259 s\u0131\u011f\u0131nma) m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 qalx\u0131r. Bu ruhi hal \u00fcsyankar insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u0259, qara\u00e7\u0131xas\u0131na \u00e7evrilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fctan\u0131yan adam c\u0259miyy\u0259tin donuqlu\u011fu, dur\u011funlu\u011fu il\u0259 bar\u0131\u015fm\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259n, ruhi t\u0259lat\u00fcml\u0259rl\u0259 ya\u015fayan insan c\u0259miyy\u0259tin eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259rin\u0259 daim m\u00fcxalif olur. Ya\u015fanan naqislikl\u0259r, nizams\u0131zl\u0131qlar onda \u00fcsyankar bir xarakter formala\u015fd\u0131r\u0131r. &#8220;Xa\u00e7 atas\u0131&#8221; filmind\u0259 deyildiyi kimi: &#8220;\u015e\u00fcur \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nd\u0259 b\u0259d\u0259n \u00fcsyan el\u0259yir&#8221;. Bu m\u0259nada H\u00f6te d\u00fcnyan\u0131 h\u0259ssas q\u0259lbl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259h\u0259nn\u0259m adland\u0131r\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, getdikc\u0259 insan \u00f6z uca taxt\u0131ndan sal\u0131n\u0131r, c\u0259miyy\u0259td\u0259 yad \u00fcns\u00fcr\u0259 \u00e7evrilir v\u0259 \u0259zab ya\u015fay\u0131r. K\u00fctl\u0259vi \u015f\u00fcur v\u0259 hissiyatlar\u0131n hakim oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259td\u0259 rasional fikir v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 yer qalm\u0131r. Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu bu x\u00fcsusda deyir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ndi h\u0259r s\u0259sd\u0259n, h\u0259r k\u00fcyd\u0259n<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00fckuta d\u00f6nm\u0259k vaxt\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mill\u0259t, d\u00f6vl\u0259t zirv\u0259sind\u0259n<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130nsana enm\u0259k vaxt\u0131d\u0131r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlan\u0259 C\u0259lal\u0259ddin is\u0259 duy\u011fular\u0131n\u0131 bel\u0259 ifad\u0259 edir: &#8220;\u2026izdihamlarla birlikd\u0259 getm\u0259k laz\u0131m oldu\u011fu fikrin\u0259 vard\u0131m. Sonra da \u0259sl gedi\u015fin izdihamlara qar\u015f\u0131 olmas\u0131 laz\u0131m oldu\u011funu anlad\u0131m&#8221;. M\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mlik izdihama qar\u015f\u0131 getm\u0259kdir, se\u00e7kin insan t\u0259klikd\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tlidir. K\u00fcl\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 u\u00e7an qu\u015f t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 daha y\u00fcks\u0259y\u0259 qalx\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259hkumluq<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Yaradan\u0131n \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xan n\u0259 varsa, g\u00f6z\u0259ldir. H\u0259r \u015fey insan\u0131n \u0259lind\u0259 pozulur&#8221;. Russonun bu s\u00f6zl\u0259ri insan-t\u0259bi\u0259t-c\u0259miyy\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin s\u0259rrast t\u0259limidir. \u0130nsan\u0131n i\u00e7ind\u0259 yaranan insan daha m\u00fck\u0259mm\u0259l v\u0259 g\u00f6z\u0259ldir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259r \u015fey da\u011f\u0131l\u0131r, b\u0259rbad olur, ilkin g\u00f6z\u0259lliyini itirib eyb\u0259c\u0259rl\u0259\u015fir. Do\u011fulan b\u00fct\u00fcn u\u015faqlar z\u0259rif v\u0259 m\u0259sum olur. \u0130lkin t\u0259bi\u0259tind\u0259 ham\u0131 sevimli, h\u0259tta, dem\u0259k olar ki, m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir. B\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259, c\u0259miyy\u0259t \u00f6z izini qoyduqca bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s varl\u0131qlar ruh\u0259n v\u0259 \u0259ql\u0259n \u00e7irkl\u0259nir, qar\u0131\u015f\u0131q konqlemerata \u00e7evrilir, ilkin g\u00f6z\u0259lliyini itirib eyb\u0259c\u0259rl\u0259\u015firl\u0259r. Bu, art\u0131q insan\u0131n m\u0259hkumlu\u011fudur. C\u00fcbran deyir: &#8220;H\u0259yat\u0131n q\u0259lbin\u0259 \u00e7atanda s\u0259n g\u00f6z\u0259lliyi h\u0259r \u015feyd\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n, h\u0259tta g\u00f6z\u0259lliy\u0259 kor olan g\u00f6zl\u0259rd\u0259 bel\u0259&#8221;. G\u00f6z\u0259llik, Allah\u0131n f\u0259zil\u0259tidir. M\u00fctl\u0259q g\u00f6z\u0259llik, m\u00fctl\u0259q varl\u0131\u011f\u0131n ifad\u0259sidir. Bu, \u0259n \u00e7ox m\u00fck\u0259mm\u0259l insan m\u0259n\u0259viyyat\u0131nda, g\u00f6z\u0259l \u0259xlaqda, l\u0259yaq\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259td\u0259, xeyirxah \u00fcr\u0259kd\u0259, t\u0259miz niyy\u0259td\u0259 ya\u015fay\u0131r. Filosoflar d\u00fcnyan\u0131n xilas\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif ya\u015fant\u0131larda axtar\u0131rlar. Kimi, d\u00fcnyan\u0131 g\u00f6z\u0259llik xilas ed\u0259c\u0259k, &#8211; deyir, kimi sevgi, kimi d\u0259 vicdan&#8230; \u015e\u00fcbh\u0259siz, bunlardan he\u00e7 biri d\u00fcnyan\u0131 xilas etm\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 deyil. Biz b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bil\u0259-bil\u0259, yen\u0259 d\u0259 h\u0259min ya\u015fant\u0131lara can atmal\u0131y\u0131q. Bu amill\u0259r d\u00fcnyan\u0131 xilas etm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, onun nizam\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259r. \u0130nsan t\u0259bi\u0259t\u0259n bu sif\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir: h\u0259m g\u00f6z\u0259lliyi qiym\u0259tl\u0259ndirir, h\u0259m sevgindir, h\u0259m d\u0259 vicdanl\u0131d\u0131r. Ya\u015fad\u0131qca c\u0259miyy\u0259t ondan bu sif\u0259tl\u0259ri silm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. G\u00f6z\u0259lliy\u0259 kor olur, sevgi hissl\u0259ri kor\u015fal\u0131b nifr\u0259tl\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nir, vicdan qanunlar\u0131n\u0131 unutma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu m\u0259nada: &#8220;\u0130nsan ruhunun \u0259n \u00fclvi t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri d\u0259 b\u0259z\u0259n ke\u00e7ici olur &#8211; h\u0259qiq\u0259t yolunda xeyir \u015f\u0259r\u0259 \u00e7evril\u0259 bilir&#8221; (Teodor Momzen).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, ya\u015fand\u0131qca daxili azadl\u0131\u011f\u0131n t\u0259dric\u0259n itirilm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. S\u0259n c\u0259miyy\u0259tin dikt\u0259sil\u0259 bil\u0259-bil\u0259 a\u011fa qara deyirs\u0259n, h\u0259qiq\u0259t\u0259 g\u00f6z yumursan, g\u00f6z\u0259lliy\u0259 bigan\u0259l\u0259\u015fir, onu g\u00f6rm\u00fcrs\u0259n, d\u00fcnya mal\u0131na susay\u0131b m\u0259n\u0259vi al\u0259m\u0259 \u0259lvida edirs\u0259n. \u00c7ox vaxt insanlar c\u0259miyy\u0259tin dikt\u0259si il\u0259 \u00f6z azadl\u0131qlar\u0131ndan k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 imtina edirl\u0259r. Bu instinq sonralar tam \u015f\u00fcurlu f\u0259aliyy\u0259t\u0259 \u00e7evrilir. Biz daxil\u0259n azad ola, i\u00e7imizd\u0259 ya\u015fayan \u0259sl &#8220;m\u0259n&#8221;imizi oyada, z\u0259ngin m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131z\u0131 dikt\u0259 ed\u0259 bilmirik. C\u0259miyy\u0259tin yaratd\u0131\u011f\u0131 ax\u0131n bizi d\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u00f6z a\u011fz\u0131na al\u0131b apar\u0131r. Var-d\u00f6vl\u0259t u\u011frunda \u0259sl marafon ba\u015flay\u0131b. Z\u0259ngin olmaq ist\u0259yi, art\u0131q, xarakter\u0259 \u00e7evrilib. Bu yerd\u0259 \u015eopenhauerin bir s\u00f6z\u00fc yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr: &#8220;Var-d\u00f6vl\u0259t d\u0259niz suyudur. \u0130nsan onu i\u00e7dikc\u0259 daha \u00e7ox susay\u0131r&#8221;. B\u0259li, s\u0259rv\u0259t, mal-d\u00f6vl\u0259t h\u0259risliyi b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi, etik-estetik m\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri \u00fcst\u0259l\u0259yib. Bu h\u0259rislik insan\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n al\u0131b apar\u0131b, f\u0259rdi t\u0259miz, pak, bakir\u0259 ilkinliyind\u0259n qopar\u0131b. Mal-d\u00f6vl\u0259t h\u0259risliyi insan\u0131 qani\u00e7\u0259n v\u0259h\u015fiy\u0259 \u00e7evirib. Bel\u0259l\u0259ri unudur ki, bunun sonu yoxdur. Bir t\u00fcrk misal\u0131nda deyildiyi kimi: &#8220;Mal sahibi, m\u00fclk sahibi, han\u0131 bunun ilk sahibi?&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Var-d\u00f6vl\u0259t, h\u0259dsiz z\u0259ngin h\u0259yat insan\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131na \u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259dir, daxili a\u015f\u0131nmaya v\u0259 deqredasiyaya s\u0259b\u0259b olur. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, silah u\u015faq \u0259lind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li oldu\u011fu kimi bu g\u00fcn var-d\u00f6vl\u0259t, s\u0259rv\u0259t i\u015fbazlar\u0131n, savads\u0131z, m\u0259n\u0259viyyats\u0131z, i\u00e7i bo\u015f insanlar\u0131n \u0259lind\u0259 toplan\u0131b. Bu da c\u0259miyy\u0259t\u0259 bir t\u0259hdiddir. \u018fxlaq, m\u0259n\u0259viyyat, izz\u0259ti-n\u0259fs v\u0259 ba\u015fqa bu kimi d\u0259y\u0259rl\u0259r rahatl\u0131qla al\u0131n\u0131b-sat\u0131l\u0131r. Mal-d\u00f6vl\u0259t h\u0259risliyi, \u0259slind\u0259 savads\u0131zl\u0131qdan, k\u00fct, sol\u011fun m\u0259n\u0259viyyatdan ir\u0259li g\u0259lir. \u0130nsan \u00f6z i\u00e7ind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 insanda, \u00e7irkl\u0259nm\u0259mi\u015f, pak qalm\u0131\u015f varl\u0131qda daha m\u00fck\u0259mm\u0259l v\u0259 g\u00f6z\u0259ldir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259r \u015fey da\u011f\u0131l\u0131r, b\u0259rbad olur, ilkin g\u00f6z\u0259lliyini itirib eyb\u0259c\u0259rl\u0259\u015fir. V\u0259h\u015fi ehtiraslar, cilovsuz ist\u0259kl\u0259r, ba\u015f al\u0131b ged\u0259n \u015f\u0259xsi ambisiyalar ilahi g\u00f6z\u0259lliyi v\u0259 nizam\u0131 m\u0259hv edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 \u0259xlaq, m\u0259n\u0259viyyat arxa plana ke\u00e7ib. D\u00fcnya f\u0259lak\u0259tl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir. \u018fxlaq, m\u0259n\u0259viyyat yerini \u015fit, m\u0259nas\u0131z \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 verib, d\u00fcnya \u015f\u0259xsi ehtiraslar\u0131n girdab\u0131nda inild\u0259yir. M\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015f al\u0131b gedir, insan insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259n h\u0259zz al\u0131r. B\u0259li, d\u00fcnya insan\u0131n x\u0259bis xisl\u0259ti \u0259lind\u0259 inild\u0259yir. M\u0259\u015fhur aktyor Alen Delon \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 yana-yana deyirdi: &#8220;Bu epoxadan z\u0259hl\u0259m gedir. O, m\u0259nd\u0259 ikrah do\u011furur. \u018ftraf b\u00fcsb\u00fct\u00fcn saxta v\u0259 yaland\u0131r. Ba\u015fqa fikr\u0259 diqq\u0259t v\u0259 h\u00f6rm\u0259t qalmay\u0131b. Ham\u0131 pula sitayi\u015f edir&#8221;. Alen Delon c\u0259miyy\u0259tin bu iyr\u0259nclikl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 son anda passiv etiraz etmi\u015fdir &#8211; \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259cridl\u0259. Uzun ill\u0259r \u00f6z \u015f\u0259xsi q\u0259srind\u0259 insan \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259d\u0259n ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 \u00f6l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc insanlarla m\u00fcnasib\u0259td\u0259n t\u0259crid etmi\u015fdir. Bu da c\u0259miyy\u0259tl\u0259 bar\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, ona qar\u015f\u0131 \u00fcsyan\u0131n, t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n b\u0259x\u015f etdiyi azadl\u0131\u011f\u0131n bir n\u00f6v, etiraf\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130\u015f\u0131\u011fa do\u011fru<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcnd\u0259ya\u015fam \u00f6z\u00fcn\u00fcetiraf\u0131n, m\u0259n\u0259vi inqilab\u0131n \u0259sas\u0131, i\u00e7ind\u0259ki i\u015f\u0131\u011f\u0131n k\u0259\u015ffinin ilkin simptomudur. T\u0259klikd\u0259 n\u0259z\u0259rl\u0259rin i\u00e7in\u0259 y\u00f6n\u0259lir, qaranl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcr, i\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0259\u015ff edirs\u0259n. M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s.) Hira da\u011f\u0131ndak\u0131 qaranl\u0131q ma\u011faran\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r. O ilahi \u0259laq\u0259y\u0259, m\u0259hz bu qaranl\u0131q ma\u011farada girmi\u015fdi, Allahla \u00fcnsiyy\u0259t qurmu\u015fdu. \u015e.T\u0259brizi &#8220;ma\u011faran\u0131 H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259din m\u0259kt\u0259bi&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.\u0259.s.) qaranl\u0131q ma\u011faran\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda Pey\u011f\u0259mb\u0259rlik m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdi. T\u0259klikd\u0259, t\u0259nhal\u0131qda insan Tanr\u0131yla ba\u015f-ba\u015fa qal\u0131r, i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259nmi\u015f \u0259n m\u00fcbh\u0259m duy\u011fular\u0131 oyad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk, m\u0259hz bu \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkd\u0259n ba\u015flay\u0131r. Bu \u0259n\u0259n\u0259 sonralar da davam etmi\u015f, sufil\u0259r, \u00f6vliyyalar, d\u0259rvi\u015fl\u0259r &#8220;ma\u011fara m\u0259kt\u0259bi&#8221;ni ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. \u00d6vliyyalarda q\u0131rx g\u00fcn inzivaya \u00e7\u0259kilm\u0259 \u0259n\u0259n\u0259si vard\u0131. Buna \u00e7ill\u0259 \u00e7\u0131xarmaq, &#8211; deyilirdi. Onlar q\u0131rx g\u00fcnd\u0259 c\u00fczi qidayla (dem\u0259k olar ki, ac-susuz) daxili al\u0259mini cilalay\u0131r, son anda, qaranl\u0131q ma\u011faradan m\u0259n\u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259ll\u0259\u015fmi\u015f, i\u00e7ind\u0259ki i\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0259\u015ff ed\u0259r\u0259k \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. Didro t\u0259sad\u00fcf\u0259n demirdi ki, h\u0259r bir ma\u011faran\u0131n d\u0259rinliyind\u0259 &#8220;i\u015f\u0131q olacaq&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n i\u015f\u0131\u011fa can at\u0131r. \u0130\u015f\u0131\u011fa, ayd\u0131nl\u0131\u011fa aparan yol is\u0259 h\u0259r k\u0259sin i\u00e7ind\u0259n, m\u0259n\u0259viyyat, \u0259xlaq v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259n ke\u00e7ir. Bu i\u015f\u0131ql\u0131 h\u0259yat\u0131 h\u0259r k\u0259s \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fc yaratmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259d\u0259, c\u0259miyy\u0259t d\u0259 asud\u0259 n\u0259f\u0259s alar, h\u0259yat\u0131m\u0131z, ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ritmik olar. Lakin \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn ya\u015famaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 var-d\u00f6vl\u0259t, s\u0259rv\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 ekvivalentl\u0259\u015fib. M\u0259n\u0259viyyat, \u0259xlaq, daxili z\u0259nginlik, insan\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r unudulub gedir. \u0130nsanlarda aqressiya, kin-k\u00fcdur\u0259t, d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik hissl\u0259ri g\u00fcn\u00fc-g\u00fcnd\u0259n art\u0131r. Amma \u0259slind\u0259 xo\u015fb\u0259xt ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck, qeyri-adi \u015feyl\u0259r t\u0259l\u0259b olunmur. G\u00f6z\u0259l insana ya\u015fam \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u0259l\u00e7im g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131, bir insan t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc, xeyirxah bir \u0259m\u0259l d\u0259 kifay\u0259t ed\u0259r. Bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 sad\u0259 v\u0259 rahat h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259rimizl\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 hissl\u0259rimizl\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirir, c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 \u00e7eviririk. Hans Xristian Andersen insan h\u0259yat\u0131n\u0131n ya\u015fam modelini sad\u0259 v\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 dill\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l ifad\u0259 edib: &#8220;Ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn G\u00fcn\u0259\u015f, azadl\u0131q v\u0259 x\u0131rda bir \u00e7i\u00e7\u0259k b\u0259s ed\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Sufi \u015fair Yunis \u018fmr\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259ni m\u0259nd\u0259 dem\u0259, m\u0259nd\u0259 deyil\u0259m,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bir m\u0259n vard\u0131r m\u0259nd\u0259, m\u0259nd\u0259n i\u00e7\u0259ri.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan o\u011flu! \u00d6z i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0259kil, bir az da d\u0259rin\u0259 get, i\u00e7ind\u0259ki &#8220;m\u0259n&#8221;in\u0259 g\u00fcv\u0259n, daxilind\u0259 yatm\u0131\u015f fil g\u00fcc\u00fcn\u00fc oyat, gizlind\u0259 k\u00f6z\u0259r\u0259n i\u015f\u0131\u011f\u0131 alovland\u0131r!..<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259nhal\u0131\u011f\u0131 sevm\u0259y\u0259nl\u0259r &#8211; azadl\u0131\u011f\u0131 sevm\u0259y\u0259nl\u0259rdir, \u00e7\u00fcnki yaln\u0131z t\u0259nhal\u0131qda azad olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Artur \u015eopenhauer Azadl\u0131q \u00d6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk, \u00f6z potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":192733,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,47,58,12,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=192732"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":192739,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192732\/revisions\/192739"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/192733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=192732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=192732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=192732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}