{"id":193624,"date":"2026-05-16T02:42:40","date_gmt":"2026-05-15T22:42:40","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=193624"},"modified":"2026-05-16T02:43:00","modified_gmt":"2026-05-15T22:43:00","slug":"dunyada-insanlarin-olumun%c9%99-s%c9%99b%c9%99b-olan-canlilar-b%c9%99lli-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=193624","title":{"rendered":"D\u00fcnyada insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan canl\u0131lar b\u0259lli oldu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-luminous-vivid-orange-color has-text-color has-medium-font-size\"><strong><em>\u201cOur World in Data\u201d m\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n t\u0259qdim etdiyi statistikaya g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox insan \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan canl\u0131lar\u0131n reytinqi haz\u0131rlan\u0131b. Siyah\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, x\u0259st\u0259lik da\u015f\u0131yan ki\u00e7ik h\u0259\u015f\u0259ratlar insan h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn iri y\u0131rt\u0131c\u0131lardan daha b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Statistikaya g\u00f6r\u0259, a\u011fcaqanadlar malyariya, denqe v\u0259 sar\u0131 q\u0131zd\u0131rma kimi x\u0259st\u0259likl\u0259ri yaymaqla h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 760 min insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 malyariya 2022-ci ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n 600 min insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck ziyan Nigeriya v\u0259 Konqo Demokratik Respublikas\u0131 da daxil olmaqla Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci yerd\u0259 is\u0259 insan f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259li \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 h\u0259r il ba\u015f ver\u0259n y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 q\u0259tl hadis\u0259si q\u0259rarla\u015f\u0131b. Qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, kral kobras\u0131 v\u0259 Avstraliya p\u0259l\u0259ng ilan\u0131 da daxil olmaqla m\u00fcxt\u0259lif ilan n\u00f6vl\u0259ri ild\u0259 t\u0259xmin\u0259n 100 min insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olur v\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici il\u0259 siyah\u0131da xeyli gerid\u0259 qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f heyvanlar\u0131ndan biri olan itl\u0259r d\u0259 h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 40 min insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu hallar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, \u0259sas\u0259n peyv\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n m\u0259hdud oldu\u011fu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lan v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259n quduzluq x\u0259st\u0259liyi il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eirin su ilbizl\u0259ri, m\u0131\u011fm\u0131\u011falar v\u0259 taxtabitil\u0259r d\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 tibbi yard\u0131ma \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n m\u0259hdud oldu\u011fu a\u015fa\u011f\u0131 g\u0259lirli b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 daha ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bu orqanizml\u0259r \u015fistosomoz, ley\u015fmanioz v\u0259 \u015eaqas x\u0259st\u0259liyi kimi infeksiyalar\u0131 yay\u0131r. H\u0259min x\u0259st\u0259likl\u0259rin bir \u00e7oxunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 ya onlar\u0131 m\u00fcalic\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsa da, laz\u0131mi d\u0259rman v\u0259 tibbi xidm\u0259t olmad\u0131qda onlar h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl t\u0259hl\u00fck\u0259 olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcn \u0259ksin\u0259 olaraq, iri heyvanlar ki\u00e7ik canl\u0131larla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha az t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. H\u0259tta \u0259qr\u0259b v\u0259 ilan kimi t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab edil\u0259n canl\u0131lar bel\u0259, h\u0259\u015f\u0259rat v\u0259 parazitl\u0259rin yayd\u0131\u011f\u0131 x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259dicil\u0259rind\u0259n daha az \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cOur World in Data\u201d m\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n t\u0259qdim etdiyi statistikaya g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox insan \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan canl\u0131lar\u0131n reytinqi haz\u0131rlan\u0131b.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":193625,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,38,4,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=193624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":193626,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193624\/revisions\/193626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/193625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=193624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=193624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=193624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}