{"id":195477,"date":"2026-08-01T21:40:59","date_gmt":"2026-08-01T17:40:59","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=195477"},"modified":"2026-08-01T21:41:01","modified_gmt":"2026-08-01T17:41:01","slug":"qlobal-dunyada-az%c9%99rbaycan-dili-50-milyonluq-ortaq-korpu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=195477","title":{"rendered":"Qlobal d\u00fcnyada Az\u0259rbaycan dili: 50 milyonluq ortaq k\u00f6rp\u00fc"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em><strong>H\u0259r il avqustun 1-d\u0259 qeyd olunan Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc sad\u0259c\u0259 t\u0259qvimd\u0259 yer alan \u0259lam\u0259tdar tarix deyil. Bu g\u00fcn xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131, milli kimliyini v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsini g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 da\u015f\u0131yan \u0259n m\u00fch\u00fcm d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n biri olan ana dilinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini bir daha xat\u0131rlad\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259tin siyasi s\u0259rh\u0259dl\u0259rini x\u0259rit\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirirs\u0259, onun m\u0259n\u0259vi s\u0259rh\u0259dl\u0259rini dil qoruyur. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ana dili t\u0259kc\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin, tarixi yadda\u015f\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin ya\u015famas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259sas s\u00fctunlardan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan dili h\u00fcquqi bax\u0131mdan \u0259n y\u00fcks\u0259k t\u0259minat\u0131n\u0131 Konstitusiyada al\u0131b. Bel\u0259 ki, d\u00f6vl\u0259t dilinin qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 d\u00f6vl\u0259tin birba\u015fa v\u0259zif\u0259si kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib. Sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 is\u0259 dil siyas\u0259ti yaln\u0131z h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259rl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib. Qloballa\u015fman\u0131n, r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n, sosial median\u0131n v\u0259 informasiya ax\u0131n\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 yeni reall\u0131qlar fonunda ana dilinin qorunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik v\u0259 milli kimliyin ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yana\u015fman\u0131n \u0259sas m\u0259\u011fzi ondan ibar\u0259tdir ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 dilin qorunmas\u0131 art\u0131q filoloqlar\u0131n v\u0259 ya dil\u00e7il\u0259rin i\u015fi deyil. Bu, b\u00fct\u00f6v c\u0259miyy\u0259tin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin ortaq m\u0259suliyy\u0259tidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2025-ci ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n 80 illik yubiley y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 zaman\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 2026-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n \u0259sas x\u0259tt d\u0259 m\u0259hz bu idi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda ana dili yaln\u0131z m\u0259d\u0259ni irs kimi deyil, d\u00f6vl\u0259tin dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n strateji amil kimi t\u0259qdim olunurdu. Eyni zamanda dil m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 emosional yana\u015fmadan daha \u00e7ox siyasi v\u0259 tarixi t\u0259hlil \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Dil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin \u0259sas atributlar\u0131ndan biridir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 birincisidir, t\u0259bii ki, bayraqla, gerbl\u0259, himnl\u0259 birlikd\u0259&#8221;. Prezident \u0130lham \u018fliyeyin bu fikir \u0259slind\u0259, dil\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin f\u0259ls\u0259f\u0259sini ortaya qoyur. D\u00f6vl\u0259t atributlar\u0131 ad\u0259t\u0259n bayraq, gerb v\u0259 himnl\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Halbuki h\u0259min atributlar\u0131n ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 da\u015f\u0131yan xalq\u0131n ortaq dili olmal\u0131d\u0131r. Dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, ortaq yadda\u015f\u0131, ortaq d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni v\u0259 ortaq kimliyi qoruyan sistemdir. Bu sistem z\u0259ifl\u0259dikc\u0259 milli h\u0259mr\u0259ylik d\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 uzun \u0259srl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif imperiyalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 ya\u015famas\u0131 milli kimliyin qorunmas\u0131n\u0131 daha da \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259rd\u0259n olub. Tarixi t\u0259zyiql\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif siyasi sisteml\u0259r v\u0259 ideoloji t\u0259sirl\u0259r milli \u015f\u00fcura m\u00fc\u0259yy\u0259n izl\u0259r buraxsa da, xalq\u0131n \u00f6z dilini qoruyub saxlamas\u0131 milli m\u00fcqavim\u0259tin \u0259n m\u00fch\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n biri hesab edilir.<br>\u018fsrl\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik \u015f\u0259raitind\u0259 xalq\u0131n \u00f6z dilini itirm\u0259m\u0259si Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Bu bax\u0131mdan bug\u00fcnk\u00fc n\u0259sill\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259 \u0259cdadlar\u0131n qorudu\u011fu dili eyni safl\u0131qla g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259z\u0259n ki\u00e7ik xalqlar\u0131n dill\u0259rinin qlobal dill\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia olunur. Az\u0259rbaycan n\u00fcmun\u0259sind\u0259 is\u0259 f\u0259rqli yana\u015fma ortaya qoyulur. D\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan 50 milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ortaq dili milli h\u0259mr\u0259yliyin \u0259sas ba\u011flar\u0131ndan biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Dil co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri a\u015faraq d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan m\u0259n\u0259vi k\u00f6rp\u00fc rolunu oynay\u0131r. Xaricd\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ana dilini qorumas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 ana dilinin qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259sas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flardan biri qloballa\u015fmad\u0131r. \u0130nternet, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq informasiya m\u0259kan\u0131 dill\u0259r aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259ri xeyli z\u0259ifl\u0259dib. Xarici s\u00f6zl\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik nitq\u0259 daxil olmas\u0131 art\u0131q qa\u00e7\u0131lmaz proses\u0259 \u00e7evrilib. Lakin Prezident \u0130lham \u018fliyev bu prosesi dill\u0259rin qar\u015f\u0131durmas\u0131 kimi yox, milli m\u0259suliyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Xarici k\u0259lm\u0259l\u0259r dilimizi z\u0259nginl\u0259\u015fdirmir v\u0259 milli kimliyimizi d\u0259 sars\u0131d\u0131r, damc\u0131-damc\u0131, yava\u015f-yava\u015f\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qam t\u0259hl\u00fck\u0259nin bird\u0259n-bir\u0259 deyil, t\u0259dric\u0259n ba\u015f verm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Milli kimlik bir anda yox olmur. O, \u0259vv\u0259lc\u0259 dilin leksikas\u0131nda, daha sonra d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzind\u0259, n\u0259tic\u0259d\u0259 is\u0259 m\u0259d\u0259ni yadda\u015fda a\u015f\u0131nma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu bax\u0131mdan dilin safl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z filoloji m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, t\u0259bii ki, xarici dill\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131lm\u0131r, \u0259ksin\u0259, \u00e7ox dil bilm\u0259yin vacibliyi vur\u011fulan\u0131r. Lakin ba\u015fqa dill\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k he\u00e7 vaxt ana dilinin hesab\u0131na ba\u015f verm\u0259m\u0259lidir. Xarici dill\u0259r bilik v\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259sidir, ana dili is\u0259 milli kimliyin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcasir elm, texnologiya, diplomatiya v\u0259 informasiya c\u0259miyy\u0259tinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab verm\u0259k imkan\u0131na malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dilin qorunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 m\u0259suliyy\u0259t yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259tin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcr. Aliml\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 media n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bu prosesin f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar. \u0130nformasiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 insanlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik dan\u0131\u015f\u0131q t\u0259rzin\u0259 \u0259n \u00e7ox t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259hz media m\u0259kan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dili qanunlarla qorumaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, lakin onu ya\u015fadan c\u0259miyy\u0259tin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. \u0130nsanlar ana dilin\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259ssas yana\u015farsa, d\u00f6vl\u0259tin dil siyas\u0259ti d\u0259 bir o q\u0259d\u0259r u\u011furlu n\u0259tic\u0259 ver\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ana dilini qorumaq g\u0259l\u0259c\u0259yi t\u0259min etm\u0259kdir. Dil t\u0259kc\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t deyil. O, xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131, m\u0259n\u0259vi kodu v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n s\u0259rh\u0259didir. Ana dilin\u0259 sahib \u00e7\u0131xmaq is\u0259 milli kimliyi, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin m\u0259n\u0259vi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumaq dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ana dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 z\u0259nginliyinin qorunmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u00f6vqey\u0259 malik olmas\u0131 milli kimliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n informasiya suverenliyinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il avqustun 1-d\u0259 qeyd olunan Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc sad\u0259c\u0259 t\u0259qvimd\u0259 yer alan \u0259lam\u0259tdar tarix deyil. Bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":195478,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195477"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=195477"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":195479,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195477\/revisions\/195479"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/195478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=195477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=195477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=195477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}