{"id":195619,"date":"2026-08-02T22:29:08","date_gmt":"2026-08-02T18:29:08","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=195619"},"modified":"2026-08-02T22:29:09","modified_gmt":"2026-08-02T18:29:09","slug":"vanuatu-fransa-il%c9%99-matthew-v%c9%99-hunter-adalari-uzr%c9%99-mubahis%c9%99ni-beyn%c9%99lxalq-m%c9%99hk%c9%99m%c9%99y%c9%99-cixarir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=195619","title":{"rendered":"Vanuatu Fransa il\u0259 \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fcbahis\u0259ni beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong><em>Vanuatunun m\u00fcst\u0259qillik g\u00fcn\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbird\u0259 \u00f6lk\u0259 h\u00f6kum\u0259ti \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyinin tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi mexanizml\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k niyy\u0259tini bir daha t\u0259sdiql\u0259yib.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/\" title=\"Hakimiyyet.info.az\">Hakimiyyet.info.az<\/a>\u00a0\u201dLe Monde\u201d n\u0259\u015frin\u0259 istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, Sakit okeanda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 haz\u0131rda Fransan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan bu iki ki\u00e7ik vulkanik ada Vanuatu t\u0259r\u0259find\u0259n uzun ill\u0259rdir iddia olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015f nazir Cotam Napat b\u0259yan edib ki, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qillik prosesi yaln\u0131z \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131n\u0131n Vanuatunun t\u0259rkib hiss\u0259si kimi tan\u0131nmas\u0131ndan sonra tamamlanm\u0131\u015f hesab edil\u0259 bil\u0259r. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu \u0259razil\u0259r Vanuatuya m\u0259xsusdur v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin m\u00f6vqeyi d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130yulun \u0259vv\u0259lind\u0259 Fransan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Jan-Noel Barro il\u0259 Parisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n sonra Vanuatunun ba\u015f nazirinin m\u00fcavini Conni Koanapo 2025-ci ilin noyabr\u0131ndan b\u0259ri apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n n\u0259tic\u0259siz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131. O bildirmi\u015fdi ki, t\u0259r\u0259fl\u0259rin m\u00f6vqel\u0259ri bir-birind\u0259n \u00e7ox uzaqd\u0131r v\u0259 art\u0131q n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259k vaxt\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fransa \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyini 1965-ci ild\u0259 Paris v\u0259 London aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f raz\u0131la\u015fmaya \u0259sasland\u0131r\u0131r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Vanuatu Fransa v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n birg\u0259 idar\u0259 etdiyi m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 idi. Vanuatu is\u0259 hesab edir ki, bu raz\u0131la\u015fma beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa ziddir, \u00e7\u00fcnki yerli \u0259hali il\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259 apar\u0131lmay\u0131b. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259 1980-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan b\u0259ri bu adalar \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Sah\u0259si c\u0259mi bir kvadrat kilometr olan \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 Fransaya t\u0259xmin\u0259n 350 min kvadrat kilometrlik m\u00fcst\u0259sna iqtisadi zona qazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fcbahis\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u00fch\u00fcm g\u0259rginlik m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrilib. 2005 v\u0259 2014-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Vanuatu m\u0259s\u0259l\u0259ni BMT-y\u0259 \u00e7\u0131xarmaqla h\u0259d\u0259l\u0259mi\u015f, 2018\u20132019-cu ill\u0259rd\u0259 v\u0259 2025-ci ilin sonunda apar\u0131lan dan\u0131\u015f\u0131qlar is\u0259 n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Paris dialoqun tamamil\u0259 dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259ri davam etdirm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu bildirir. Bununla bel\u0259, Vanuatuda hesab olunur ki, Fransada qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n siyasi t\u0259qvim v\u0259 daxili qanunvericilik suverenlik m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 kompromis \u0259ld\u0259 olunmas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Hind okean\u0131ndak\u0131 Tromlen adas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Fransa v\u0259 Mavriki aras\u0131nda 2010-cu ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f birg\u0259 idar\u0259etm\u0259 sazi\u015finin bu g\u00fcn\u0259d\u0259k Fransa parlamenti t\u0259r\u0259find\u0259n ratifikasiya olunmamas\u0131 buna n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. M\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Vanuatu \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 h\u00fcquqi yol n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. Beyn\u0259lxalq vasit\u0259\u00e7ilik m\u00fcmk\u00fcn variantlardan biri olsa da, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b olunur. Beyn\u0259lxalq \u018fdal\u0259t M\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 iddia qald\u0131r\u0131lmas\u0131 is\u0259 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, \u00e7\u00fcnki Fransa 1974-c\u00fc ild\u0259n bu m\u0259hk\u0259m\u0259nin m\u0259cburi yurisdiksiyas\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r ehtimal BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Beyn\u0259lxalq \u018fdal\u0259t M\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259n (B\u018fM) m\u0259sl\u0259h\u0259t xarakterli r\u0259y al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bel\u0259 r\u0259yl\u0259r h\u00fcquqi bax\u0131mdan m\u0259cburi olmasa da, ciddi siyasi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir. 2019-cu ild\u0259 Mavrikin \u00c7aqos arxipelaq\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259ld\u0259 etdiyi m\u0259sl\u0259h\u0259t r\u0259yi bunun n\u00fcmun\u0259si hesab olunur v\u0259 Vanuatu \u00f6z arqumentl\u0259rinin h\u0259min i\u015fl\u0259 ox\u015farl\u0131q t\u0259\u015fkil etdiyini vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Beyn\u0259lxalq h\u00fcquq \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Jeraldin Jirodonun fikrinc\u0259, Vanuatunun \u0259sas arqumenti \u00c7aqos i\u015fi il\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. O qeyd edir ki, \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 ya\u015fay\u0131\u015fs\u0131z olsa da, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u0259razisinin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc bax\u0131m\u0131ndan yerli \u0259halinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 prinsipi yen\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fransa is\u0259 adalar \u00fcz\u0259rind\u0259 onillikl\u0259rdir faktiki v\u0259 davaml\u0131 suverenlik h\u0259yata ke\u00e7irdiyini \u0259sas arqument kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Bununla bel\u0259, b\u0259zi h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar hesab edirl\u0259r ki, beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 imkan f\u0259rqini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 ala bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015f nazir Cotam Napat \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Vanuatunun m\u00f6vqeyini bir daha vur\u011fulayaraq bildirib: \u201cBiz ki\u00e7ik d\u00f6vl\u0259tik, lakin b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmaqdan \u00e7\u0259kinmirik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 ki\u00e7ik ada d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin apar\u0131c\u0131 s\u00f6z\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131nan Vanuatu beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi mexanizml\u0259rd\u0259n istifad\u0259 sah\u0259sind\u0259 geni\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malikdir. \u00d6lk\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 iddias\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bu vasit\u0259l\u0259r\u0259 yenid\u0259n m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vanuatunun m\u00fcst\u0259qillik g\u00fcn\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbird\u0259 \u00f6lk\u0259 h\u00f6kum\u0259ti \u201cMatthew\u201d v\u0259 \u201cHunter\u201d adalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyinin tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi mexanizml\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":195620,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=195619"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":195621,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/195619\/revisions\/195621"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/195620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=195619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=195619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=195619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}