{"id":196866,"date":"2026-08-09T21:10:22","date_gmt":"2026-08-09T17:10:22","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=196866"},"modified":"2026-08-09T21:10:24","modified_gmt":"2026-08-09T17:10:24","slug":"dunya-%c9%99halisinin-6-faizini-t%c9%99skil-ed%c9%99n-yerli-xalqlar-iqlim-d%c9%99yisikliyinin-t%c9%99hdidi-altindadir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=196866","title":{"rendered":"D\u00fcnya \u0259halisinin 6 faizini t\u0259\u015fkil ed\u0259n yerli xalqlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259hdidi alt\u0131ndad\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em><strong>D\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n 476 milyon n\u0259f\u0259rini t\u0259\u015fkil ed\u0259n yerli xalqlar \u0259cdadlar\u0131ndan miras qalan torpaqlara sahib \u00e7\u0131xaraq t\u0259bi\u0259tl\u0259 i\u00e7-i\u00e7\u0259 h\u0259yat s\u00fcr\u00fcr. Bununla bel\u0259, onlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin \u00f6n\u00fcnd\u0259 g\u0259lirl\u0259r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/\" title=\"Hakimiyyet.info.az\">Hakimiyyet.info.az<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (BMT) Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 1994-c\u00fc ild\u0259 t\u0259sis edil\u0259n Beyn\u0259lxalq Yerli Xalqlar G\u00fcn\u00fc yerli xalqlar\u0131n ehtiyaclar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi probleml\u0259r\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kilm\u0259sini qar\u015f\u0131ya m\u0259qs\u0259d qoyur.<\/p>\n\n\n\n<p>BMT-nin Yerli Xalqlar\u0131n H\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda B\u0259yannam\u0259sind\u0259 yerli xalqlar\u0131n dig\u0259r xalqlarla b\u0259rab\u0259rliyi vur\u011fulan\u0131r v\u0259 bu qruplar\u0131n m\u0259d\u0259ni m\u00fcxt\u0259lifliyinin b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u00fcmumi irsinin bir hiss\u0259si oldu\u011fu qeyd edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>BMT-nin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 90 \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fayan, t\u0259xmin\u0259n 5 min m\u00fcxt\u0259lif m\u0259d\u0259niyy\u0259ti t\u0259msil ed\u0259n 476 milyondan \u00e7ox yerli xalq n\u00fcmay\u0259nd\u0259si d\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n 6,2 faizini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli xalqlar\u0131n kimliyinin m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n dill\u0259r onlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn qorunmas\u0131nda x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyada m\u00f6vcud olan 7 min dilin \u0259n az\u0131 40 faizi m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir. T\u0259xminl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259r iki h\u0259ft\u0259d\u0259n bir yerli xalqlara m\u0259xsus bir dil yox olur. Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 2022-ci ild\u0259 nadir dill\u0259rin t\u0259bli\u011fi, bu dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fan insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 h\u0259min dill\u0259rin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 daha bir m\u00fch\u00fcm t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs \u2013 \u201cYerli Dill\u0259r Onilliyi\u201dni elan edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, yerli xalqlar daha y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 yoxsulluqla \u00fczl\u0259\u015firl\u0259r. D\u00fcnyadak\u0131 yerli \u0259halinin 86 faizi qeyri-formal iqtisadi sektorda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 onlar\u0131n yoxsulluqla \u00fczl\u0259\u015fm\u0259 ehtimal\u0131 d\u00fcnyan\u0131n dig\u0259r \u0259halisi il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Qidalanma \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerli xalqlar h\u0259m\u00e7inin laz\u0131mi sosial t\u0259minat v\u0259 iqtisadi resurslar olmadan ya\u015famaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli xalqlar\u0131n orta \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu yerli olmayan icmalarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 20 il daha azd\u0131r. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda onlar\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r tibbi xidm\u0259t v\u0259 sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259m\u0259l\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin malyariya, v\u0259r\u0259m v\u0259 H\u0130V kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox m\u0259ruz qalmalar\u0131 g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli \u0259halinin 47 faizi formal t\u0259hsil almaq imkan\u0131ndan m\u0259hrumdur. Bu g\u00f6st\u0259rici qad\u0131nlar aras\u0131nda daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, yerli xalqlar \u00f6z torpaqlar\u0131n\u0131 idar\u0259 etm\u0259k imkan\u0131ndan da m\u0259hrumdurlar. B\u0259zi yerli icmalar \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 h\u00fcququna malik olsa da, onlar\u0131n bir \u00e7oxu h\u0259l\u0259 d\u0259 torpaqlar\u0131 v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 son q\u0259rarverm\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tin\u0259 malik olan m\u0259rk\u0259zi h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bi\u0259tin qorunmas\u0131nda \u00f6n s\u0131rada olan yerli xalqlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n d\u0259 \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259nirl\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli xalqlar h\u0259yat t\u0259rzl\u0259ri etibaril\u0259 t\u0259bi\u0259tl\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. T\u0259xmin\u0259n 70 milyon yerli xalq n\u00fcmay\u0259nd\u0259si dolan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259min edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, t\u0259bi\u0259tl\u0259 bu q\u0259d\u0259r s\u0131x ba\u011fl\u0131 h\u0259yat s\u00fcr\u0259n yerli xalqlar iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin birba\u015fa t\u0259sirl\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox m\u0259ruz qalan icmalar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n 476 milyon n\u0259f\u0259rini t\u0259\u015fkil ed\u0259n yerli xalqlar \u0259cdadlar\u0131ndan miras qalan torpaqlara sahib \u00e7\u0131xaraq t\u0259bi\u0259tl\u0259 i\u00e7-i\u00e7\u0259 h\u0259yat s\u00fcr\u00fcr.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":196867,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/196866"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=196866"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/196866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":196868,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/196866\/revisions\/196868"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/196867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=196866"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=196866"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=196866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}