{"id":197430,"date":"2026-08-11T21:05:08","date_gmt":"2026-08-11T17:05:08","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=197430"},"modified":"2026-08-11T21:05:09","modified_gmt":"2026-08-11T17:05:09","slug":"suni-intellekt-insanlarin-oxu-v%c9%99rdisl%c9%99rini-anlayan-yeni-model-yaradib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=197430","title":{"rendered":"S\u00fcni intellekt insanlar\u0131n oxu v\u0259rdi\u015fl\u0259rini anlayan yeni model yarad\u0131b"},"content":{"rendered":"\n<p>Finlandiyan\u0131n Aalto Universitetinin aliml\u0259ri beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flarla birlikd\u0259 insanlar\u0131n oxu prosesini indiy\u0259d\u0259k \u0259n d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 izah ed\u0259n s\u00fcni intellekt modeli haz\u0131rlay\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/\" title=\"Hakimiyyet.info.az\">Hakimiyyet.info.az<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, \u201cNature Human Behaviour\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan ara\u015fd\u0131rmaya \u0259sas\u0259n, yeni model insan\u0131n m\u0259tn oxuyark\u0259n g\u00f6zl\u0259rini nec\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdirdiyini deyil, h\u0259m d\u0259 oxuduqlar\u0131ndan m\u0259nan\u0131 nec\u0259 formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 izah ed\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar modelin haz\u0131rlanmas\u0131nda robototexnikada geni\u015f istifad\u0259 olunan m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirici \u00f6yr\u0259nm\u0259 metodundan yararlan\u0131blar. Model oxucunun m\u0259tn boyunca ir\u0259lil\u0259y\u0259rk\u0259n diqq\u0259tini hara y\u00f6n\u0259ltm\u0259li oldu\u011funa dair q\u0259rarlar\u0131 t\u0259hlil edir v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif oxucu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259lki s\u00fcni intellekt modell\u0259ri \u0259sas\u0259n m\u0259tn par\u00e7alar\u0131 il\u0259 g\u00f6z izl\u0259m\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259qlid edirdi. Lakin h\u0259min modell\u0259r m\u0259tnin m\u0259zmununu tam ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r v\u0259 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeni model is\u0259 oxu prosesinin psixoloji mexanizml\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. Burada oxucunun dili, yadda\u015f qabiliyy\u0259ti, g\u00f6rm\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 g\u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin s\u00fcr\u0259ti kimi amill\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u00fcr\u0259tli oxuyan v\u0259 yadda\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc olan \u015f\u0259xs m\u0259tnd\u0259 daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259 bil\u0259r. Yadda\u015f qabiliyy\u0259ti nisb\u0259t\u0259n z\u0259if olan oxucu is\u0259 \u0259vv\u0259lki c\u00fcml\u0259 v\u0259 ya abzaslara daha tez-tez qay\u0131da bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar modeli milyonlarla m\u0259tnin oldu\u011fu m\u00fchitd\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259r\u0259k onun diqq\u0259ti \u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259sin\u0259 nail olublar. Model oxudu\u011fu m\u0259tnin y\u0131\u011fcam m\u0259zmununu formala\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 vacib m\u0259lumat \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131qda h\u0259min hiss\u0259y\u0259 yenid\u0259n qay\u0131da bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Aliml\u0259r daha sonra modelin q\u0259rarlar\u0131n\u0131 real insanlar\u0131n g\u00f6z izl\u0259m\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edibl\u0259r. N\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, modelin diqq\u0259tin b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 insanlar\u0131n oxu zaman\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi davran\u0131\u015fla b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, yeni model g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u0259tnl\u0259rin konkret oxuculara uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 daha a\u011f\u0131ll\u0131 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f reall\u0131q sisteml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na imkan ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, a\u011f\u0131ll\u0131 eyn\u0259kl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 ekranda g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259tnin s\u00fcr\u0259ti v\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si istifad\u0259\u00e7inin ehtiyaclar\u0131na v\u0259 konkret v\u0259ziyy\u0259t\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin m\u00fcr\u0259kk\u0259b h\u00fcquqi v\u0259 ya texniki m\u0259tnl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif oxucular \u00fc\u00e7\u00fcn daha anla\u015f\u0131ql\u0131 versiyalar\u0131 avtomatik haz\u0131rlana bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aalto Universitetinin professoru Antti Oulasvirta bildirib ki, haz\u0131rda m\u0259tnl\u0259r \u0259sas\u0259n k\u00fctl\u0259vi istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131r v\u0259 f\u0259rdi oxucunun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r. Yeni model is\u0259 bu yana\u015fman\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imkan yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat qrupunun n\u00f6vb\u0259ti m\u0259qs\u0259di modeld\u0259n disleksiya v\u0259 dil biliyi a\u015fa\u011f\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aliml\u0259r h\u0259m\u00e7inin texnologiyan\u0131n real vaxt rejimind\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259r\u0259 diqq\u0259tl\u0259rini yay\u0131nd\u0131rmadan z\u0259ruri m\u0259lumatlar\u0131 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259tbiq edil\u0259 bil\u0259c\u0259yini bildirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmada Aalto Universiteti il\u0259 yana\u015f\u0131, Honq-Konq Elm v\u0259 Texnologiya Universiteti, Honq-Konq \u015e\u0259h\u0259r Universiteti v\u0259 Sinqapur Milli Universitetinin aliml\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak edibl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Finlandiyan\u0131n Aalto Universitetinin aliml\u0259ri beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flarla birlikd\u0259 insanlar\u0131n oxu prosesini indiy\u0259d\u0259k \u0259n d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 izah ed\u0259n s\u00fcni intellekt modeli haz\u0131rlay\u0131blar.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":197431,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,9,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197430"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=197430"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197430\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":197432,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197430\/revisions\/197432"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/197431"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=197430"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=197430"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=197430"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}