{"id":197606,"date":"2026-08-12T12:13:39","date_gmt":"2026-08-12T08:13:39","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=197606"},"modified":"2026-08-12T12:13:40","modified_gmt":"2026-08-12T08:13:40","slug":"bu-gun-x%c9%99z%c9%99r-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=197606","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn X\u0259z\u0259r G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong><em>Avqustun 12-si X\u0259z\u0259r G\u00fcn\u00fc v\u0259 ya X\u0259z\u0259r D\u0259nizinin \u018ftraf M\u00fchitinin M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/\" title=\"Hakimiyyet.info.az\">Hakimiyyet.info.az<\/a>\u00a0\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, 2006-c\u0131 ilin m\u0259hz bu g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131\u201dn\u0131n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259sind\u0259n sonra h\u0259r il avqustun 12-si X\u0259z\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131\u201d BMT-nin \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131n\u0131n v\u0259 dig\u0259r beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b. Konvensiya m\u0259tninin m\u00fczakir\u0259l\u0259ri 1995-ci ild\u0259n 2003-c\u00fc il\u0259d\u0259k ke\u00e7iril\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 davam edib v\u0259 2003-c\u00fc il noyabr\u0131n 4-d\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n imzalan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sdiq olundu\u011fu \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131 il\u0259 \u201cTehran Konvensiyas\u0131\u201d kimi tan\u0131nan h\u0259min sazi\u015f X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin b\u00fct\u00fcn n\u00f6v m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na, habel\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin m\u00fchafiz\u0259si, saxlanmas\u0131 v\u0259 b\u0259rpas\u0131na qulluq edir. Konvensiyada X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji s\u0259rv\u0259tl\u0259rinin davaml\u0131 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259sin\u0259, \u0259traf m\u00fchit\u0259 t\u0259sirin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, ekoloji monitorinq\u0259 v\u0259 elmi t\u0259dqiqatlara aid m\u00fcdd\u0259alar da \u0259ksini tap\u0131b. \u201cTehran Konvensiyas\u0131\u201d be\u015f X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tin h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ratifikasiya olunduqdan sonra 2006-c\u0131 il avqustun 12-d\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib. Sonradan bu tarixin X\u0259z\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u0259traf m\u00fchitinin m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131 onun sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n be\u015f d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda regionda t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259rini v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259\u015fkilati mexanizmi \u0259ks etdir\u0259n ilk h\u00fcquqi sazi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>2018-ci il avqustun 12-d\u0259 is\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n Aktau \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 X\u0259z\u0259ryan\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n V Zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin h\u00fcquqi statusu haqq\u0131nda Konvensiya imzalan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Son 200 ild\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 suyun s\u0259viyy\u0259si \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 qalx\u0131b v\u0259 bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 enib. Konkret olaraq dey\u0259 bil\u0259rik ki, 1855-1885-ci ild\u0259 s\u0259viyy\u0259 80 santimetr qalx\u0131b, 1886-1910-cu ill\u0259rd\u0259 100 santimetr d\u00fc\u015f\u00fcb, 1911-1929-cu ill\u0259r aras\u0131nda 30 santimetr art\u0131m, 1930-cu ild\u0259n 1977-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r 3 metr\u0259 q\u0259d\u0259r azalma m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259, y\u0259ni 1978-1995-ci ill\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si 2.5 metr qalx\u0131b, 1996-c\u0131 ild\u0259n 2025-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r 2.55 santimetr d\u00fc\u015f\u00fcb. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si daimi d\u0259yi\u015fir. Son d\u00f6rd min illik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si h\u0259r 200-250 ild\u0259n bir qalx\u0131r. Bu, periodik olan prosesdir.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259z\u0259rd\u0259 sonuncu \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259 1805-ci ild\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. H\u0259min vaxtdan bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si \u00fcmumi halda enm\u0259d\u0259dir. T\u0259xmin edilir ki, s\u0259viyy\u0259 daha 1-1.5 metr d\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k. \u018fsrin ortalar\u0131na yax\u0131n, y\u0259ni 2040-2050-ci il aras\u0131nda h\u0259min proses dayanacaq v\u0259 yenid\u0259n qalxma prosesi ba\u015f ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Son 200 ild\u0259 X\u0259z\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259 amplitudas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 4 metr\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Maksimum s\u0259viyy\u0259 Baltik sistemi il\u0259 -25 metr, haz\u0131rda is\u0259 &#8211; 29 metrd\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. D\u0259yi\u015fm\u0259 amplitudas\u0131 4 metri ke\u00e7ib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avqustun 12-si X\u0259z\u0259r G\u00fcn\u00fc v\u0259 ya X\u0259z\u0259r D\u0259nizinin \u018ftraf M\u00fchitinin M\u00fchafiz\u0259si G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hakimiyyet.info.az\u00a0\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, 2006-c\u0131 ilin m\u0259hz bu g\u00fcn\u00fcnd\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":197607,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197606"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=197606"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197606\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":197608,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/197606\/revisions\/197608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/197607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=197606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=197606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=197606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}