{"id":199218,"date":"2026-08-19T18:47:06","date_gmt":"2026-08-19T14:47:06","guid":{"rendered":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=199218"},"modified":"2026-08-19T18:47:07","modified_gmt":"2026-08-19T14:47:07","slug":"v%c9%99t%c9%99ndaslarin-n%c9%99z%c9%99rin%c9%99-kiberd%c9%99l%c9%99duzluq-hallarina-qarsi-diqq%c9%99tli-olun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=199218","title":{"rendered":"V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259: Kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131na qar\u015f\u0131 diqq\u0259tli olun!"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em><strong>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 \u201cWhatsApp\u201d ani mesajla\u015fma sistemind\u0259 v\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n f\u0259rdi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 onlara qar\u015f\u0131 kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artmaqdad\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, d\u0259l\u0259duzlar v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n maddi v\u0259saitl\u0259rini m\u0259nims\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sosial m\u00fch\u0259ndislik \u00fcsullar\u0131ndan geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/\" title=\"Hakimiyyet.info.az\">Hakimiyyet.info.az<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, onlar\u0131n t\u0259tbiq etdiyi \u0259sas \u00fcsullar v\u0259 mexanizml\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Saxta yax\u0131n profill\u0259ri (borc ist\u0259nilm\u0259si):<\/strong>&nbsp;D\u0259l\u0259duzlar sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n dostunuzun v\u0259 ya qohumunuzun \u015f\u0259klini v\u0259 ad\u0131n\u0131 o\u011furlayaraq saxta profil yarad\u0131rlar. H\u0259min \u015f\u0259xsin ad\u0131ndan siz\u0259 yazaraq m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n: \u201cx\u0259st\u0259xanadayam, t\u0259cili pul laz\u0131md\u0131r, m\u0259n\u0259 500 manat g\u00f6nd\u0259r, yar\u0131m saata qaytaraca\u011fam\u201d v\u0259 s.) t\u0259cili pul k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259nizi xahi\u015f edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Psixoloji t\u0259zyiq z\u0259ngl\u0259ri:<\/strong>&nbsp;\u00d6z\u00fcn\u00fc bank v\u0259 ya h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqan\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 kimi t\u0259qdim ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r z\u0259ng ed\u0259r\u0259k v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131rlar (m\u0259s\u0259l\u0259n: \u201cAd\u0131n\u0131za qanunsuz kredit g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb\u201d v\u0259 ya \u201cKart\u0131n\u0131zdan terror\u00e7ulara pul k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr, g\u00fcnahs\u0131z oldu\u011funuzu s\u00fcbut etm\u0259k v\u0259 m\u0259suliyy\u0259td\u0259n azad olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cili kart m\u0259lumatlar\u0131n\u0131z\u0131 v\u0259 SMS-l\u0259 g\u0259l\u0259n kodu biz\u0259 deyin, yaxud pul g\u00f6nd\u0259rin h\u0259ll ed\u0259k v\u0259 s.\u201d). Bir \u00e7ox hallarda nisb\u0259t\u0259n m\u0259lumats\u0131z v\u0259 ya\u015fl\u0131 n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri h\u0259d\u0259f se\u00e7ilir; \u0259vv\u0259lc\u0259 tan\u0131d\u0131qlar\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin ad\u0131ndan onlara mesajlar g\u00f6nd\u0259rilir (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cH\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqan\u0131n\u0131n filan adl\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 sizinl\u0259 \u0259laq\u0259 saxlayacaq, problem yaranmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dedikl\u0259rini et\u201d). V\u0259t\u0259nda\u015f \u201ctan\u0131d\u0131\u011f\u0131\u201d \u015f\u0259xs\u0259 inanaraq saxta h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqan\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, m\u0259lumatlar\u0131 onlara t\u0259qdim edir, h\u0259tta ad\u0131na \u201ckreditl\u0259rin silinm\u0259si&#8221; b\u0259han\u0259si il\u0259 yenid\u0259n kredit g\u00f6t\u00fcr\u00fcb onlara g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 v\u0259 s. f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 s\u00f6vq edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Saxta investisiya v\u0259 qazanc v\u0259dl\u0259ri:<\/strong>&nbsp;Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 y\u00fcks\u0259k g\u0259lir t\u0259klif ed\u0259n yalan\u00e7\u0131 elanlar yerl\u0259\u015fdirirl\u0259r (m\u0259s\u0259l\u0259n: \u201c10 manat yat\u0131r, 1 saata 200 manat qazan\u201d). V\u0259t\u0259nda\u015f ilkin olaraq az m\u0259bl\u0259\u011f k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcr, sistemd\u0259 saxta art\u0131m g\u00f6st\u0259ril\u0259r\u0259k onu daha \u00e7ox pul yat\u0131rma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259ndirirl\u0259r v\u0259 sonda b\u00fct\u00fcn v\u0259saiti m\u0259nims\u0259yib yoxa \u00e7\u0131x\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fi\u015finq h\u00fccumlar\u0131<\/strong>: M\u0259\u015fhur elan v\u0259 ya po\u00e7t xidm\u0259tl\u0259rinin r\u0259smi saytlar\u0131na b\u0259nz\u0259r saxta ke\u00e7idl\u0259r g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r (m\u0259s\u0259l\u0259n: \u201cM\u0259hsulunuz al\u0131n\u0131b, pulu kart\u0131n\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu link\u0259 daxil olun, beh \u00fc\u00e7\u00fcn kart m\u0259lumatlar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6nd\u0259rin\u201d v\u0259 s.). V\u0259t\u0259nda\u015f h\u0259min saxta s\u0259hif\u0259y\u0259 kart m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 v\u0259 \u015fifr\u0259sini daxil ed\u0259n kimi balans\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn pullar silinir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Saxta bildiri\u015fl\u0259r:<\/strong>&nbsp;V\u0259t\u0259nda\u015flara uydurma c\u0259rim\u0259, kommunal borc v\u0259 ya vergi bildiri\u015fl\u0259ri g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r (m\u0259s\u0259l\u0259n: \u201cSizin 45 manat c\u0259rim\u0259niz var, d\u0259rhal bu linkd\u0259n \u00f6d\u0259yin, \u0259ks halda avtomobiliniz duraca\u011fa apar\u0131lacaq v\u0259 ya m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 veril\u0259c\u0259ksiniz\u201d). V\u0259t\u0259nda\u015f t\u0259l\u0259sik \u015f\u0259kild\u0259 saxta ke\u00e7id\u0259 daxil olaraq kart m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 qurban verir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259t\u0259nda\u015flara t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kiberh\u00fccumlardan qorunmaq v\u0259 d\u0259l\u0259duzluq qurban\u0131na \u00e7evrilm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flardan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qaydalar\u0131na ciddi \u0259m\u0259l etm\u0259l\u0259ri xahi\u015f olunur:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yax\u0131nlar\u0131n\u0131zdan g\u0259l\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri yoxlay\u0131n:<\/strong>&nbsp;Tan\u0131\u015flar\u0131n\u0131zdan t\u0259cili pul k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yi xahi\u015f ed\u0259n mesajlar daxil olduqda, d\u0259rhal h\u0259min \u015f\u0259xs\u0259 z\u0259ng ed\u0259r\u0259k v\u0259 ya dig\u0259r vasit\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti birba\u015fa \u00f6z\u00fc il\u0259 d\u0259qiql\u0259\u015fdirin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259xfi m\u0259lumatlar\u0131 he\u00e7 kiml\u0259 payla\u015fmay\u0131n:<\/strong>&nbsp;Banklar, d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 v\u0259 ya dig\u0259r r\u0259smi t\u0259\u015fkilatlar he\u00e7 vaxt telefon z\u0259ngi, mesaj v\u0259 ya sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 P\u0130N kod, CVC\/CVV n\u00f6mr\u0259si v\u0259 ya SMS-d\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259sdiq kodunu t\u0259l\u0259b etmirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00fcbh\u0259li ke\u00e7idl\u0259r\u0259 daxil olmay\u0131n:<\/strong>&nbsp;Tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 ya \u201cpulu almaq \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7id\u0259 daxil olun\u201d tipli mesajlardak\u0131 linkl\u0259r\u0259 klikl\u0259m\u0259yin. Xidm\u0259tl\u0259rd\u0259n yaln\u0131z r\u0259smi t\u0259tbiql\u0259r vasit\u0259sil\u0259 istifad\u0259 edin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259\u015fvi\u015f\u0259 qap\u0131lmay\u0131n:<\/strong>&nbsp;\u201cHesab\u0131n\u0131zdan pul \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r\u201d, \u201cad\u0131n\u0131za kredit g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb\u201d v\u0259 ya \u201cterror\u00e7ulara pul k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb\u201d kimi z\u0259ngl\u0259r ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman d\u0259rhal \u0259laq\u0259ni k\u0259sin v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259qdim ed\u0259n \u015f\u0259xsin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 oldu\u011funu bildirdiyi qurumun r\u0259smi, tan\u0131nan n\u00f6mr\u0259si v\u0259 ya h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259t\u0259nda\u015flardan r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 ay\u0131q-say\u0131q olma\u011f\u0131, f\u0259rdi v\u0259 maliyy\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fma\u011f\u0131 xahi\u015f edilir!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 \u201cWhatsApp\u201d ani mesajla\u015fma sistemind\u0259 v\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n f\u0259rdi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 onlara qar\u015f\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":199219,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,47,2,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/199218"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=199218"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/199218\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":199220,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/199218\/revisions\/199220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/199219"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=199218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=199218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=199218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}