{"id":37938,"date":"2020-04-23T20:39:08","date_gmt":"2020-04-23T16:39:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=37938"},"modified":"2020-04-23T20:39:08","modified_gmt":"2020-04-23T16:39:08","slug":"putinin-q%c9%99rib%c9%99-arzusu-o-vaxt-ssr-ni-dagitdilar-indi-d%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=37938","title":{"rendered":"Putinin q\u0259rib\u0259 arzusu: \u201cO vaxt SSR-ni da\u011f\u0131td\u0131lar, indi d\u0259&#8230;\u201d"},"content":{"rendered":"<p>\u201cPutin ilk d\u0259f\u0259 deyil ki, SSR\u0130-nin b\u0259rpas\u0131s\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r, \u0259vv\u0259ll\u0259r Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u201cXX \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck geosiyasi f\u0259lak\u0259ti\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min ifad\u0259 Putinin 2005-ci ild\u0259 Federal M\u0259clis\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u00fcraci\u0259tind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. 2015-ci ilin oktyabr\u0131nda is\u0259 \u201cRusiya xalq\u0131 d\u00fcnyada \u0259n b\u00f6y\u00fck b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f xalqd\u0131r\u201d fikrini s\u0259sl\u0259ndirdi. 2018-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rin\u0259 iki h\u0259ft\u0259 qalm\u0131\u015f is\u0259 ona \u00fcnvanlanan \u201cRusiyada ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n n\u0259yi d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259y\u0259rdiniz?\u201d sual\u0131na bel\u0259 cavab vermi\u015fdi: \u201cSovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 prosesini d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259y\u0259rdim\u201d.<\/p>\n<p>Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin SSR\u0130-nin b\u0259rpas\u0131 haqda s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259ri\u00a0<span class=\"red\"><a href=\"http:\/\/teleqraf.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Teleqraf.com<\/a><\/span>-a \u015f\u0259rh ed\u0259n politoloq Yegan\u0259 Hac\u0131yeva bel\u0259 deyib.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/teleqraf.com\/storage\/2019\/03\/16\/200x200\/yegane_haciyeva.jpg\" width=\"240\" height=\"240\" \/><\/p>\n<p>Ekspert Rusiya prezidentinin fikirl\u0259rind\u0259 iki amilin rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib:<\/p>\n<p>\u201cBirinicisi, sad\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 insan\u0131 kimi onun \u00fcr\u0259yind\u0259 s\u0259mimi bir nostalji hiss m\u00f6vcud ola bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, m\u00fcasir d\u00fcnya siyas\u0259t\u00e7il\u0259rinin \u0259n s\u0259mimil\u0259rind\u0259n biridir. \u0130kincisi, bir siyas\u0259t\u00e7i kimi Rusiyada, habel\u0259 post-sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bu fikird\u0259 olan milyonlarla insan\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bunu ed\u0259 bil\u0259r. Q\u0259na\u0259tim\u0259 g\u00f6r\u0259, Putind\u0259 b\u0259hs etdiyim bu iki aspektin h\u0259r ikisi m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 budur ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 sovet insan\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131nda ideloji olaraq, \u201cb\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259t\u0259 aid olmaq hissinin verdiyi f\u0259xar\u0259t\u201d qal\u0131r. Habel\u0259 vaxtil\u0259 \u0259halinin rifah\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n vahid iqtisadi sistemin m\u00f6vcudlu\u011fu, s\u00fclh v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q i\u00e7ind\u0259 ke\u00e7\u0259n g\u0259ncliyin yaratd\u0131\u011f\u0131 nostalgiya SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 r\u0259\u011fb\u0259t yarada bil\u0259r. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Rusiya da daxil olmaqla, MDB \u00f6lk\u0259l\u0259rinin he\u00e7 birind\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 sad\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn bu ideologiyan\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n alternativl\u0259r olmad\u0131. Yeni n\u0259sil \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra \u00f6n plana \u00e7\u0131xan liberalizm, demokratiya, insan haqlar\u0131 kimi amill\u0259r c\u0259lbedici olmad\u0131. \u00c7\u00fcnki bunlar bu co\u011frafiyalardak\u0131 milli-mental bax\u0131\u015flara uy\u011fun g\u0259lmirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 bunlar c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259n ideologiyalara \u00e7evrilm\u0259di\u201d.<\/p>\n<p>Yegan\u0259 Hac\u0131yeva qeyd edib ki, demokratiya xalqlar\u0131n milli-mental x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda formala\u015fan bir idar\u0259etm\u0259 \u00fcsuludur:<\/p>\n<p>\u201cM\u0259s\u0259l\u0259n, demokratiya anlay\u0131\u015f\u0131 \u0259n az\u0131 m\u0259i\u015f\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 demokrat ola bilm\u0259y\u0259n insana inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u0259lm\u0259di. \u00c7\u00fcnki mental v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 olaraq \u015f\u00fcuralt\u0131nda buna \u0259sas yox idi. Bu da art\u0131q ya\u015flanm\u0131\u015f n\u0259sild\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf hisl\u0259rinin artmas\u0131na, tarixi pis bil\u0259n g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda is\u0259 sovetl\u0259rin idealla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>Bunun n\u0259tic\u0259si kimi, biz daha \u00f6nc\u0259l\u0259r post-sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 l\u0259n\u0259tl\u0259n\u0259n, h\u0259tta Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259 q\u0259bul edilm\u0259y\u0259n Stalin repressiyalar\u0131na b\u0259ra\u0259tin qazand\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi c\u0259hdl\u0259rin \u015fahidi olduq. Bu y\u00f6nd\u0259 tarixin yenid\u0259n yaz\u0131lmas\u0131na c\u0259hdl\u0259r edildi. Bu bax\u0131mdan, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259ki demokratik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin g\u00f6zd\u0259n sal\u0131nmas\u0131, SSR\u0130-d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin yenid\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259yl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 etdik.<\/p>\n<p>Bu kimi add\u0131mlar\u0131n hans\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 hesabland\u0131\u011f\u0131na g\u0259linc\u0259, bunlar \u0259n yax\u015f\u0131 halda Rusiyan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259diyi Avrasiya \u0130ttifaq\u0131 layih\u0259sinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutula bil\u0259r. Bu ittifaqa \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 bundan birg\u0259 istifad\u0259 kimi v\u0259dl\u0259r verilir. Hesab edir\u0259m ki, bunlar post-sovet \u00f6lkl\u0259rinin m\u00f6vcud ictimai-siyasi reall\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert hesab edir ki, SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 y\u00fcks\u0259k m\u0259mur postlar\u0131na erm\u0259nil\u0259rin t\u0259yin olunmas\u0131ndan sonra s\u00fcr\u0259tl\u0259nib:<\/p>\n<p>\u201cBu t\u0259kc\u0259 1980-ci ill\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf etmir, SSR\u0130-d\u0259 bundan \u0259vv\u0259l d\u0259 bel\u0259 hallar olub. SSR\u0130-nin y\u00fcks\u0259k postlar\u0131ndak\u0131 erm\u0259nil\u0259r \u201c\u00fcmumerm\u0259ni maraqlar\u0131\u201d \u0259traf\u0131nda \u201cerm\u0259ni lobbisi\u201d adlanan siyasi qruplara ba\u011fl\u0131 idil\u0259r. Bu lobbil\u0259rin is\u0259 t\u0259msil olunduqlar\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131 var idi. \u018flb\u0259tt\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin oynad\u0131\u011f\u0131 rol tarixi faktlardan da m\u0259lumdur, bu haqda geni\u015f dan\u0131\u015fma\u011fa ehtiyac yoxdur.<\/p>\n<p>Etnik erm\u0259nil\u0259rin y\u00fcks\u0259k postlara t\u0259yin olunmas\u0131 prosesi bu g\u00fcn\u00fcn Rusiyas\u0131nda da davam edir. \u00d6lk\u0259nin informasiya t\u0259minat\u0131 dem\u0259k olar bu erm\u0259nil\u0259r\u0259 h\u0259val\u0259 olunub. Bu g\u00fcn sad\u0259 rus erm\u0259nin ona dikt\u0259 etdiyi m\u00f6vzular\u0131 fikirl\u0259\u015fir, yaz\u0131r, m\u00fczakir\u0259 edir. Bunun n\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yini is\u0259 biz SSR\u0130-nin n\u00fcmun\u0259sind\u0259 art\u0131q bilirik\u201d.<\/p>\n<p>Putinin SSR\u0130-nin b\u0259rpas\u0131 haqda \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131na g\u0259linc\u0259, Yegan\u0259 Hac\u0131yeva hesab edir ki, bu fikir Rusiyan\u0131n m\u00fcasir v\u0259 m\u00fcst\u0259qil rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259 bilm\u0259m\u0259sinin etiraf\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cBunun bir \u00e7ox s\u0259b\u0259bi var, \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 Rusiyada ham\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259k ideologiyan\u0131n olmamas\u0131d\u0131r. \u201cSSR\u0130-ni b\u0259rpa ed\u0259 bil\u0259rik\u201d, tezisi is\u0259 21-ci \u0259srd\u0259 ideloji x\u0259tt ola bilm\u0259z, bu fikird\u0259n yola \u00e7\u0131xanlar da, bu fikird\u0259n m\u0259d\u0259t umanlar da \u00e7ox b\u00f6y\u00fck yaln\u0131\u015fl\u0131qlara yol verirl\u0259r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cPutin ilk d\u0259f\u0259 deyil ki, SSR\u0130-nin b\u0259rpas\u0131s\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r, \u0259vv\u0259ll\u0259r Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u201cXX \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck geosiyasi f\u0259lak\u0259ti\u201d adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":37944,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37938"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37938"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37945,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37938\/revisions\/37945"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}