{"id":9087,"date":"2019-12-02T21:39:49","date_gmt":"2019-12-02T17:39:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=9087"},"modified":"2019-12-02T21:39:49","modified_gmt":"2019-12-02T17:39:49","slug":"tropik-afrikanin-florasi-yoxa-cixir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=9087","title":{"rendered":"Tropik Afrikan\u0131n floras\u0131 yoxa \u00e7\u0131x\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Q\u0259rbi Afrika, Efiopiya, Tanzaniya v\u0259 Konqo Demokratik Respublikas\u0131nda daha a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t yaran\u0131b. Afrikan\u0131n tropik rayonlar\u0131n\u0131n bitki al\u0259minin \u00fc\u00e7d\u0259bir hiss\u0259si haz\u0131rda k\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib.\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131 C\u0259nubi Afrikan\u0131n ABC radio\u015firk\u0259ti \u201cScience Advances\u201d elmi jurnal\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f t\u0259dqiqata istinadla yay\u0131b.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri Tomas Kuvrer deyib: \u201cHaz\u0131rda Q\u0259rbi Afrika, Efiopiya, Tanzaniya v\u0259 Konqo Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n c\u0259nub rayonlar\u0131n\u0131n floras\u0131 daha \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kir. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, bu g\u00fcn Afrikan\u0131n tropik floras\u0131n\u0131n 31,7 faizinin k\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259k \u00fczr\u0259dir. Bununla bel\u0259, Efiopiya da\u011flar\u0131nda bu g\u00f6st\u0259rici 76 faiz, Nigar \u00e7ay\u0131 deltas\u0131n\u0131n daxili rayonlar\u0131nda 67 faiz t\u0259\u015fkil edir<\/p>\n<p>B\u00f6hranl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t Qviney k\u00f6rf\u0259zinin Seneqaldan Qabonad\u0259k uzanan sahilyan\u0131 zonas\u0131nda yaran\u0131b. Burada \u0259halinin say\u0131n\u0131n k\u0259skin artmas\u0131 me\u015f\u0259l\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur.<\/p>\n<p>M\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir: \u201cTropik Afrika s\u0259naye al\u0259mi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259zyiqin artmas\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. Me\u015f\u0259 t\u0259dar\u00fck\u00fc zonas\u0131 geni\u015fl\u0259nir, Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rinin enerjiy\u0259 t\u0259l\u0259bat\u0131 art\u0131r, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf edir v\u0259 faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar hasilat\u0131 geni\u015fl\u0259nir\u201d.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, M\u0259rk\u0259zi Afrikan\u0131n az m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f rayonlar\u0131nda v\u0259ziyy\u0259t b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 yeni me\u015f\u0259likl\u0259rin sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015flidir. Do\u011frudur, aliml\u0259r bildirirl\u0259r ki, onlarda Anqola v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131 da daxil olmaqla, qit\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rinin b\u00fct\u00f6v bir qrupunun floras\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur.<\/p>\n<p>Tomas Kuvrer bildirib ki, Afrikan\u0131n heyvanat al\u0259mind\u0259n f\u0259rqli olaraq, bitki al\u0259mi t\u0259bi\u0259t m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin diqq\u0259tini bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 c\u0259lb etm\u0259yib. Lakin planetimizd\u0259 b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n h\u0259yat\u0131 m\u0259hz bitkil\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n a\u011faclardan as\u0131l\u0131d\u0131r. Biom\u00fcxt\u0259liflik insanlara says\u0131z-hesabs\u0131z faydalar g\u0259tirir, onun itirilm\u0259si is\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na qoyur.<\/p>\n<p>\u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u201d\u0131n t\u0259rtib\u00e7il\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, planetimizd\u0259 m\u00f6vcud olan 352 min bitki n\u00f6v\u00fcn\u00fcn yaln\u0131z 8 faizinin k\u00f6k\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si var. Tomas Kuvrer hesab edir ki, bu bax\u0131mdan daha t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259ziyy\u0259t m\u0259hz Afrikada yaran\u0131b. Biom\u00fcxt\u0259lifliyin itirilm\u0259si Afrikan\u0131n ciddi sosial v\u0259 siyasi probleml\u0259rin m\u00f6vcud oldu\u011fu v\u0259 \u0259halinin s\u00fcr\u0259tl\u0259 artd\u0131\u011f\u0131 tropik rayonlar\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 dramatik olacaq.<\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, indi aliml\u0259r el\u0259 bir sistem i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlamal\u0131d\u0131rlar ki, onun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r \u00e7ox bitkinin \u00fczl\u0259\u015fdiyi t\u0259hl\u00fck\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsun. Bu i\u015fd\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 i\u015ftirak etm\u0259li, \u0259n m\u00fcasir r\u0259q\u0259msal texnologiyalardan istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Afrikan\u0131n k\u00f6k\u00fc tam k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan a\u011faclar\u0131na \u201ckrujeva a\u011fac\u0131\u201d deyil\u0259n \u201cLagetta lagetto\u201d ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259td\u0259 bu a\u011facdan c\u0259mi iki n\u00fcsx\u0259 qal\u0131b. Onlar\u0131n h\u0259r ikisi Hind okean\u0131ndak\u0131 Mavriki adas\u0131ndad\u0131r. Aliml\u0259r son ill\u0259r az sayda toxumlardan bir ne\u00e7\u0259 krujeva a\u011fac\u0131 bitiribl\u0259r ki, bu da h\u0259min a\u011fac\u0131n qoruyub saxlanaca\u011f\u0131na \u00fcmid yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Ya\u015f\u0131l Burun adalar\u0131nda, M\u0259rake\u015fd\u0259 v\u0259 Kanar adalar\u0131nda bit\u0259n \u201c\u0259jdaha qan\u0131\u201d (\u201cDracaena draco\u201d) bu siyah\u0131da ikinci yerd\u0259dir. Qatranl\u0131 \u015fir\u0259si il\u0259 m\u0259\u015fhur olan a\u011fac\u0131 t\u00fcnd q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201c\u0259jdaha qan\u0131\u201d adland\u0131r\u0131blar. A\u011fac\u0131n daha bir x\u00fcsusiyy\u0259ti bundan ibar\u0259tdir ki, o, tez al\u0131\u015f\u0131b yan\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan a\u011faclar\u0131n \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u0131\u201dnda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yeri baobab (\u201cAdansonia digitata\u201d) a\u011fac\u0131 tutur. Afrikada bit\u0259n bu n\u0259h\u0259ng a\u011fac\u0131n odunca\u011f\u0131ndan qab-qacaq haz\u0131rlanmas\u0131nda istifad\u0259 olunur ki, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 baobab\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131rlar. Dalbadal d\u00f6rd ildir bu a\u011faclar \u015e\u0259rqi v\u0259 C\u0259nubi Afrikan\u0131 c\u0259ngin\u0259 alm\u0131\u015f quraql\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 t\u0259l\u0259f olur. Haz\u0131rda d\u00fcnyada \u201cPraktiki f\u0259aliyy\u0259t\u201d qrupu geni\u015f f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Qrupun f\u0259allar\u0131 baobab toxumlar\u0131n\u0131 toplay\u0131b, onlar\u0131 tinglikl\u0259rd\u0259 yeti\u015fdirirl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259rbi Afrika, Efiopiya, Tanzaniya v\u0259 Konqo Demokratik Respublikas\u0131nda daha a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t yaran\u0131b. Afrikan\u0131n tropik rayonlar\u0131n\u0131n bitki al\u0259minin \u00fc\u00e7d\u0259bir hiss\u0259si haz\u0131rda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9088,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9087"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9087"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9089,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9087\/revisions\/9089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}