{"id":9899,"date":"2019-12-11T10:39:02","date_gmt":"2019-12-11T06:39:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hakimiyyet.com\/?p=9899"},"modified":"2019-12-11T10:39:02","modified_gmt":"2019-12-11T06:39:02","slug":"az%c9%99rbaycanin-dinamik-inkisaf-strategiyasinin-%c9%99sasini-qoymus-gork%c9%99mli-dovl%c9%99t-xadimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/?p=9899","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n dinamik inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi"},"content":{"rendered":"<p><em>Otuz be\u015f il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n taleyi dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t, g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 ba\u011fl\u0131 olub. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin z\u0259ngin irsi m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259qqisi yolunda, indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zsiz s\u0259rv\u0259t, b\u00f6y\u00fck q\u00fcrur v\u0259 iftixar m\u0259nb\u0259yidir. Bu irsi \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 t\u0259bli\u011f etm\u0259k bizim h\u0259r birimizin m\u0259sul v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli borcudur. \u00dcmummilli Liderin m\u00fcdrik r\u0259hb\u0259rliyi, h\u0259yata ke\u00e7irdiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259ri hesab\u0131na 1969-1982-ci ill\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n intibah d\u00f6vr\u00fc kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/em><\/p>\n<p><em><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n professoru, siyasi elml\u0259r doktoru, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Az\u0259rbaycanl\u0131 \u0130cmas\u0131\u201d \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dr m\u00fcavini El\u00e7in \u018fhm\u0259dovun m\u00f6vzu il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/em><\/p>\n<p>XX \u0259srin 70-80-ci ill\u0259rinin Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus v\u0259 spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259n\u0259n m\u00fch\u00fcm bir tarix kimi daha d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si olduqca z\u0259ruridir. Bu d\u00f6vrd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r m\u0259hz \u00dcmummilli Liderin ad\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ulu \u00d6nd\u0259r \u00e7ox bacar\u0131ql\u0131, son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 m\u00fcdrik siyasi xadim kimi bir s\u0131ra \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259zif\u0259l\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 g\u0259lm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirib. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259mizin milli m\u0259nafel\u0259rinin qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131l\u0131b v\u0259 bu nailiyy\u0259tl\u0259r o vaxt hakimiyy\u0259td\u0259 olan \u00dcmummilli Liderin r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 prinsipiall\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub.<\/p>\n<p>\u018flli il \u0259vv\u0259l &#8211; 1969-cu il iyulun 14-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin respublika r\u0259hb\u0259ri se\u00e7ilm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n taleyind\u0259 v\u0259 tarixind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015fland\u0131. Bu bax\u0131mdan xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev 1969-cu ilin 14 iyulunda bu mill\u0259tin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin taleyin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 tarixin\u0259 q\u00fcdr\u0259tli xilaskar r\u0259hb\u0259r kimi daxil olaraq \u00f6z quruculuq t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli bir tarix yazd\u0131. Bu \u015f\u0259r\u0259fli tarixd\u0259, 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n t\u0259r\u0259qqi y\u00fcks\u0259li\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan KP MK-n\u0131n 1969-cu il 5 avqust tarixli Plenumu b\u00f6y\u00fck bir proqram s\u0259n\u0259di olmaqla m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olub. Bu proqram s\u0259n\u0259di \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n t\u0259r\u0259qqiy\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015flay\u0131b. Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259si v\u0259 bu proqram s\u0259n\u0259dini ir\u0259li s\u00fcrm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycanda dir\u00e7\u0259li\u015f, inki\u015faf, c\u0259miyy\u0259tin keyfiyy\u0259tc\u0259 ir\u0259liy\u0259, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk\u0259, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcqay\u0131d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 qoyulub. 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda milli intibah d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131b. Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 respublikan\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259ri kimi, iqtisadiyyat\u0131n da dir\u00e7\u0259li\u015fi, \u00f6lk\u0259nin t\u0259bii ehtiyatlar\u0131ndan, iqtisadi, t\u0259hsil, elm v\u0259 dig\u0259r potensial\u0131ndan xalq\u0131n maddi rifah hal\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 respublikan\u0131n iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n konsepsiyas\u0131 haz\u0131rlan\u0131b, iqtisadiyyatda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda ixtisasla\u015fma, maddi-texniki v\u0259 m\u00fcasir istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 kompleks t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilib. Bununla yana\u015f\u0131, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin respublikaya r\u0259hb\u0259rlik etdiyi ilk d\u00f6vrd\u0259 elm, t\u0259hsil v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131, xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r milli ruhun oyanmas\u0131na, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259sinin z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 z\u0259min haz\u0131rlay\u0131b.<\/p>\n<p>1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00fcdrik, z\u0259ngin t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslanan Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda respublika iqtisadiyyat\u0131nda istehsal\u0131n s\u00fcr\u0259ti xeyli geni\u015fl\u0259nib, m\u0259hsuldarl\u0131q y\u00fcks\u0259lib, b\u00f6y\u00fck u\u011furlar, nailiyy\u0259tl\u0259r qazan\u0131l\u0131b, elmi-texniki t\u0259r\u0259qqid\u0259 b\u00f6y\u00fck ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r ba\u015f verib, yeni, m\u00fcasir istehsal sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131l\u0131b, \u0259halinin maddi rifah hal\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131la\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider milli h\u0259rbi kadrlar yeti\u015fdirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcb, 1971-ci ild\u0259 m\u0259hz \u00dcmummilli Liderin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Bak\u0131da C\u0259m\u015fid Nax\u00e7\u0131vanski ad\u0131na H\u0259rbi M\u0259kt\u0259b f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. 1976-c\u0131 ild\u0259 h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bin f\u0259aliyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n KP MK-n\u0131n v\u0259 Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si insanlarda milli ruhun oyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirdi. Bununla yana\u015f\u0131, erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r rayonlar\u0131 il\u0259 guya iqtisadi v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat \u0259laq\u0259l\u0259rinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0259halinin \u00fcmumi say\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin \u00e7oxlu\u011funu \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k vilay\u0259tin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sini t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. Onlar\u0131n bu niyy\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqda, Yuxar\u0131 Qaraba\u011f\u0131n Aran Qaraba\u011fla v\u0259 dig\u0259r rayonlarla \u0259laq\u0259sini daha da s\u0131xla\u015fd\u0131rmaq, strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli kommunikasiyalar\u0131n say\u0131n\u0131 art\u0131rmaq b\u00f6y\u00fck rol oynaya bil\u0259rdi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 A\u011fdam-Xank\u0259ndi d\u0259miryolu \u00e7\u0259kildi v\u0259 1979-cu il yanvar\u0131n 12-d\u0259 h\u0259min yol \u00dcmummilli Liderin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 istifad\u0259y\u0259 verildi. H\u0259min d\u0259mir yolu x\u0259tti il\u0259 muxtar vilay\u0259tin respublikan\u0131n dig\u0259r rayonlar\u0131 il\u0259 daha s\u0131x iqtisadi \u0259laq\u0259si yarad\u0131ld\u0131. Bu, Heyd\u0259r \u018fliyevin Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q v\u0259 aran hiss\u0259l\u0259rinin, Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r rayonlar\u0131n\u0131n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat v\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n daha \u00e7ox birl\u0259\u015fdirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 strateji add\u0131m\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259ti idi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin respublikan\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcdd\u0259an\u0131n 1978-ci il Konstitusiyas\u0131na daxil edilm\u0259sin\u0259 nail olub.<\/p>\n<p>H\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u00dcmummilli Liderin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa g\u00f6st\u0259rdiyi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 daha da artm\u0131\u015f v\u0259 geni\u015f quruculuq i\u015fl\u0259ri v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131. 1980-1981-ci ill\u0259rd\u0259 g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan \u015fairi Molla P\u0259nah Vaqifin m\u0259zar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 abid\u0259 &#8211; m\u0259qb\u0259r\u0259 tikildi. \u015eu\u015faya s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev Poeziya evini a\u00e7d\u0131, Vaqif poeziya g\u00fcnl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etdi, \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259ylinin v\u0259 B\u00fclb\u00fcl\u00fcn \u015eu\u015fadak\u0131 ev-muzeyl\u0259rind\u0259ki eksponatlarla tan\u0131\u015f oldu v\u0259 onlar\u0131n qorunmas\u0131na dair t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini verdi. 1982-ci il avqustun 2-d\u0259 \u015eu\u015fada \u015fair Xur\u015fudbanu Natavana abid\u0259 qoyuldu. \u00dcmummilli Liderin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi ill\u0259rd\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan dig\u0259r m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin simas\u0131 xeyli d\u0259yi\u015fdi. Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Xank\u0259ndid\u0259 Pedaqoji \u0130nstitut a\u00e7\u0131ld\u0131 v\u0259 orada Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259si yarad\u0131ld\u0131. Bu, az\u0259rbaycanl\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n daimi i\u015f yeri il\u0259 t\u0259min olunmas\u0131na, Qaraba\u011fda yeni elmi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitin formala\u015fmas\u0131na, yerli \u0259halinin ali t\u0259hsil almas\u0131na v\u0259 do\u011fma yerl\u0259r\u0259 daha s\u0131x ba\u011flanmas\u0131na \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ortalar\u0131ndan etibar\u0259n ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda v\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259 antiaz\u0259rbaycan, antit\u00fcrk t\u0259bli\u011fat\u0131 daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu proses M.Qorba\u00e7ovun SSR\u0130 r\u0259hb\u0259ri se\u00e7ilm\u0259sind\u0259n sonra daha geni\u015f miqyas ald\u0131. 1985-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 Erm\u0259nistan KP MK birinci katibi K.D\u0259mir\u00e7yan Sov. \u0130KP MK-n\u0131n Siyasi B\u00fcrosuna qondarma \u201cerm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131\u201dn\u0131n 60 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 24 aprel tarixinin h\u0259r il SSR\u0130-d\u0259 an\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmas\u0131 t\u0259klifi il\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f, Siyasi B\u00fcronun iclas\u0131n\u0131 aparan M.S.Qorba\u00e7ov buna raz\u0131l\u0131q vers\u0259 d\u0259, Heyd\u0259r \u018fliyevin, N.Tixonovun v\u0259 A.Qrom\u0131konun s\u0259rt v\u0259 prinsipial m\u00f6vqeyi il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin erm\u0259nil\u0259r \u00f6z \u00e7irkin niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kmirdil\u0259r.<\/p>\n<p>1987-ci il oktyabr\u0131n 21-d\u0259 Sov. \u0130KP MK Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc, SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini Heyd\u0259r \u018fliyev Sov. \u0130KP plenumunda v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa verdikd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra Sov. \u0130KP MK-n\u0131n ba\u015f katibi Mixail Qorba\u00e7ovun iqtisadi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fc\u015faviri A.Aqanbekyan Parisd\u0259 \u201c\u0130nterkontinental\u201d hotelind\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 DQMV-nin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n daha s\u0259rf\u0259li olmas\u0131n\u0131 v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi komissiyan\u0131n i\u015fl\u0259diyini b\u0259yan ed\u0259r\u0259k Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si ideyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131ya h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si zaman\u0131 yaln\u0131z \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq yanvar\u0131n 21-d\u0259 siyasi irad\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k Moskvadak\u0131 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin t\u00f6r\u0259tdiyi bu cinay\u0259ti q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 ittiham ed\u0259r\u0259k b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, sovet r\u0259hb\u0259rliyinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 pisl\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratd\u0131. Bundan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259t kursunda m\u00f6vcud reall\u0131qlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin milli m\u0259nafel\u0259rinin qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u0259m\u0259li d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edildi. Bu d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n xarici siyas\u0259timiz m\u0259hz \u00dcmummilli Liderin ad\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildi. \u00dcmummilli Lider 1998-ci il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k siyasi f\u0259all\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n n\u00f6vb\u0259ti prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 (76,1 faiz) m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu yoluna q\u0259d\u0259m qoymu\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi sosial-iqtisadi v\u0259 siyasi probleml\u0259rin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 h\u0259ll olunmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259ki m\u00f6vqeyi v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131na cavab ver\u0259n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri v\u0259 d\u00fcnya birliyin\u0259 inteqrasiyas\u0131 prosesinin intensivliyi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 idi. Bu m\u0259nada Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 layiqli yer tutmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya siyas\u0259tinin formala\u015fmas\u0131nda apar\u0131c\u0131 rol oynayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi.<\/p>\n<p>M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcnya birliyin\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu \u00fczv kimi daxil olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyinin ilk add\u0131mlar\u0131n\u0131 atan, el\u0259c\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc pozulmu\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 d\u00fcnya birliyin\u0259 inteqrasiya, ikit\u0259r\u0259fli v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n beyn\u0259lxalq v\u0259 regional t\u0259\u015fkilatlarla \u0259laq\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259aliyy\u0259tinin ba\u015fl\u0131ca istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birini t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider \u00e7ox bacar\u0131ql\u0131, son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 yetkin siyasi xadim kimi bu \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259zif\u0259l\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fck ustal\u0131qla g\u0259lm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdi. \u00d6lk\u0259mizin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fcnya birliyin\u0259 inteqrasiya olunmas\u0131nda ikit\u0259r\u0259fli v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli siyasi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin geni\u015fl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu bax\u0131mdan X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorundak\u0131 neft yataqlar\u0131n\u0131n istismar\u0131na dair 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d \u00f6lk\u0259mizin d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d v\u0259 sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u00e7oxsayl\u0131 neft m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya birliyin\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. 1998-ci il sentyabr\u0131n 7-8-d\u0259 32 d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 13 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 tarixi B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolunun b\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Bak\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans\u0131 v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tinin qazand\u0131\u011f\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyl\u0259r \u018fliyev xarici siyas\u0259t x\u0259ttind\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t yetirirdi. Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara \u00fczv olmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, onlar\u0131n i\u015fl\u0259rind\u0259 f\u0259al sur\u0259td\u0259 i\u015ftirak etm\u0259si v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00f6lk\u0259mizin probleml\u0259rini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi. Bu bax\u0131mdan 1994-c\u00fc il may\u0131n 4-d\u0259 Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cS\u00fclh namin\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q\u201d proqram\u0131n\u0131n \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 s\u0259n\u0259dini imzalamas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri oldu.<\/p>\n<p>1996-c\u0131 il aprelin 22-d\u0259 L\u00fcksemburqda Avropa \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 aras\u0131nda ticar\u0259t, s\u0259rmay\u0259, iqtisadiyyat, qanunvericilik, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, immiqrasiya v\u0259 qeyri-qanuni ticar\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan \u201cT\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q v\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q Sazi\u015fi\u201d imzalan\u0131b. Bu m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tinin \u0259n u\u011furlu s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. D\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bu m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Avropa strukturlar\u0131 v\u0259 institutlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 inteqrasiya istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fcququ baza rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n Avropa institutlar\u0131na inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 Avropa \u015euras\u0131n\u0131n b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu \u00fczv\u00fc olmas\u0131 respublikam\u0131z\u0131n m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tin\u0259 obyektiv \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni v\u0259 \u00e7ox m\u00f6t\u0259b\u0259r tribuna vermi\u015f oldu. Bel\u0259 ki, Avropa \u015euras\u0131 Nazirl\u0259r Komit\u0259sinin 2001-ci il yanvar\u0131n 17-d\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f iclas\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Avropa \u015euras\u0131na tamh\u00fcquqlu \u00fczv q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar q\u0259bul edildi. Bu q\u0259rar \u00dcmummilli Liderin uzaqg\u00f6r\u0259n, daxili v\u0259 xarici siyas\u0259tinin v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si idi. Yanvar\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti Heyd\u0259r \u018fliyevin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Strasburqda \u00f6lk\u0259mizin bu t\u0259\u015fkilata \u00fczv q\u0259bul edilm\u0259si m\u00fcnasib\u0259til\u0259 r\u0259smi m\u0259rasim ke\u00e7irilib v\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131 ucald\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6lk\u0259miz\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi 1993-2003-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 respublikam\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259lledici ill\u0259r olmu\u015fdur. M\u0259hz h\u0259min ill\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259li qoyulmu\u015fdur. O ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ist\u0259r daxili, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 xarici siyas\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 strateji x\u0259tti m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f, Az\u0259rbaycan d\u00fcnya birliyin\u0259 qovu\u015fmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlara \u00fczv olmaqla yana\u015f\u0131, onlar\u0131n i\u015fl\u0259rind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m, el\u0259c\u0259 d\u0259 f\u0259al sur\u0259td\u0259 i\u015ftirak etm\u0259si s\u0259m\u0259r\u0259li \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6lk\u0259mizin probleml\u0259rini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmi\u015fdir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u00e7ox ciddi islahatlar apar\u0131lm\u0131\u015f, bazar iqtisadiyyat\u0131 prinsipl\u0259ri \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etmi\u015f, Az\u0259rbaycana b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 investisiyalar\u0131n c\u0259lb olunmas\u0131 geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131r. 1995-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edilmi\u015f, siyasi sistem m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin u\u011furlu inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259m z\u0259min yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f i\u015fl\u0259r haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizin u\u011furlu inki\u015faf\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015fdir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259r bu g\u00fcn \u00e7ox u\u011furla davam etdirilir.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ild\u0259n ke\u00e7\u0259n on alt\u0131 il \u0259rzind\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259ti, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131b, probleml\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si \u00f6z h\u0259llini tap\u0131b, ist\u0259nil\u0259n istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 konkret proqramlar icra edilib. Son 16 il \u0259rzind\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc, sistemli, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 m\u00fcdrik siyas\u0259ti say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan sabitlik v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik adas\u0131na \u00e7evrilib. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn u\u011furlar\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi kursuna sadiqlik v\u0259 onun u\u011furla davam etdirilm\u0259si siyas\u0259ti dayan\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyev 16 illik prezidentliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, daxili ictimai-siyasi sabitliyi daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259dib, \u0259halinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, insanlar\u0131n \u0259sas h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131, \u00f6lk\u0259nin \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min edib, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n rifah hal\u0131n\u0131n getdikc\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 nail olub.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycanla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k ist\u0259y\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 artm\u0131\u015f, n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q geni\u015fl\u0259nib. Bununla yana\u015f\u0131, \u00f6lk\u0259mizin ev sahibi etdiyi, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n t\u0259dbirl\u0259r &#8211; 2018-ci ild\u0259 VI Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Humanitar Forumu, VI Qlobal Bak\u0131 Forumu, Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri Konfrans\u0131, Qara D\u0259niz \u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n iclas\u0131, C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi M\u0259\u015fv\u0259r\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r toplant\u0131s\u0131, C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi, 2019-cu ilin mart\u0131nda VII Qlobal Bak\u0131 Forumu v\u0259 s. Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 n\u00fcfuzunu xeyli y\u00fcks\u0259ldib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan regionda yeni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir v\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259ri regionun inki\u015faf\u0131na v\u0259 sabitliyin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lib. Az\u0259rbaycan-Rusiya-\u0130ran, Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259-G\u00fcrc\u00fcstan, Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259-G\u00fcrc\u00fcstan-\u0130ran v\u0259 dig\u0259r \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131 buna \u0259yani s\u00fcbutdur. Ke\u00e7\u0259n d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 ilk d\u0259f\u0259 olaraq d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Az\u0259rbaycan-Rusiya Regionlararas\u0131 Forumuna, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin birinci d\u00f6rdt\u0259r\u0259fli g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 d\u0259 ev sahibliyi edib.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, 2011-ci il oktyabr\u0131n 24-d\u0259 Az\u0259rbaycan 2012-2013-c\u00fc ill\u0259r \u00fczr\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n qeyri-daimi \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 BMT-y\u0259 \u00fczv olan 193 d\u00f6vl\u0259td\u0259n 155-nin d\u0259st\u0259yi il\u0259 inaml\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259 qazan\u0131b. BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131na qeyri-daimi \u00fczv q\u0259bul olunmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n diplomatiya tarixind\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olmaqla, \u00f6lk\u0259mizin son ill\u0259r d\u00fcnya miqyas\u0131nda artan siyasi n\u00fcfuzunun bariz s\u00fcbutu kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilib, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi tam t\u0259min olunub, xarici enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131q aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b. Az\u0259rbaycan bu g\u00fcn iqtisadi potensial bax\u0131m\u0131ndan regionun lider \u00f6lk\u0259sidir. C\u0259nubi Qafqaz iqtisadiyyat\u0131nda onun pay\u0131 80 faizd\u0259n art\u0131qd\u0131r. 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da imzalanm\u0131\u015f \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d, \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yata\u011f\u0131n\u0131n d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc haqq\u0131nda Sazi\u015f\u201din m\u00fcdd\u0259ti 2017-ci il sentyabr\u0131n 14-d\u0259 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131l\u0131b. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 il\u0259 d\u00fcnyada neft \u00f6lk\u0259si kimi tan\u0131nan Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259chizat\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan layih\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259miz qlobal enerji bazar\u0131nda m\u00fch\u00fcm i\u015ftirak\u00e7\u0131ya \u00e7evrilib. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycandan neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n 30-d\u0259k \u00f6lk\u0259sin\u0259 ixrac edilir. 2007-ci ild\u0259 is\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum qaz k\u0259m\u0259ri istifad\u0259y\u0259 verildi. Bu da \u00e7ox \u00f6n\u0259mli layih\u0259dir. Bu layih\u0259 olmadan \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bel\u0259likl\u0259, ilk d\u0259f\u0259 olaraq 2007-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan qaz\u0131 G\u00fcrc\u00fcstana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 n\u0259ql edilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin realla\u015fmas\u0131na g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verildi. 2014-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin 20-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc qeyd edildi. Simvolik hald\u0131r ki, m\u0259hz h\u0259min g\u00fcn \u201cC\u0259nub\u201d qaz d\u0259hlizinin t\u0259m\u0259li qoyulub. Bununla yana\u015f\u0131, haz\u0131rda Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan, Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum v\u0259 dig\u0259r \u00f6n\u0259mli layih\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Qars layih\u0259sini icra ed\u0259rk\u0259n art\u0131q \u00e7ox g\u00fccl\u00fc \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q format\u0131 yarad\u0131l\u0131b. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259llin\u0259 d\u0259 k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. Bu g\u00fcn enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u00fcnya g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 \u00e7ox ciddi dayan\u0131r v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 as\u0131l\u0131d\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 realla\u015fan Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan, Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum, Bak\u0131-Tbilisi-Qars, TANAP, TAP v\u0259 dig\u0259r layih\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n qlobal iqtisadiyyatda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus iqtisadi model\u0259 malik \u00f6lk\u0259 kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan yaln\u0131z beyn\u0259lxalq regionda ged\u0259n prosesl\u0259rd\u0259 deyil, eyni zamanda, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n prosesl\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkan\u0131 qazan\u0131b. Az\u0259rbaycan art\u0131q C\u0259nubi Qafqaz regionunda \u0259sas s\u00f6z sahibi olan d\u00f6vl\u0259t kimi \u00e7\u0259tin geosiyasi \u015f\u0259raitd\u0259 m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irir. X\u00fcsusil\u0259, son iki ay \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra yaddaqalan diplomatik u\u011furlara imza atmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizin C\u0259nubi Qafqaz regionunda lider d\u00f6vl\u0259t olmaqla yana\u015f\u0131, y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259tinin milli maraqlara s\u00f6yk\u0259ndiyinin bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev oktyabr\u0131n 3-d\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n So\u00e7i \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cValday\u201d Beyn\u0259lxalq Diskussiya Klubunun XVI illik toplant\u0131s\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 oktyabr\u0131n 11-d\u0259 MDB D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n m\u0259hdud t\u0259rkibd\u0259 iclas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 zaman\u0131 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n v\u0259 tarixi reall\u0131qlar\u0131, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259sl mahiyy\u0259tini \u0259ks etdirm\u0259y\u0259n b\u0259zi fikirl\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259sass\u0131z iddialara tam ayd\u0131n, konkret \u015f\u0259kild\u0259 cavab verdi. Bununla da d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti v\u0259 fa\u015fist ideologiyas\u0131 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u00fcnyaya bir daha b\u0259yan ed\u0259r\u0259k, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si kimi tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131, \u00f6lk\u0259mizin milli maraqlar\u0131n\u0131n h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutuldu\u011funu bildirdi. Bununla yana\u015f\u0131, oktyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irildi v\u0259 \u00f6lk\u0259miz bu t\u0259\u015fkilatda s\u0259drliy\u0259 ba\u015flad\u0131. Bunun davam\u0131 olaraq, \u00f6z\u00fcnd\u0259 120 \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 BMT-d\u0259n sonra d\u00fcnyada \u0259n b\u00f6y\u00fck siyasi t\u0259sisat olan Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n XVIII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259drliyi il\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 2019-2022-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 s\u0259drliyin Az\u0259rbaycana h\u0259val\u0259 edilm\u0259si \u00f6lk\u0259mizin b\u00f6y\u00fck diplomatik u\u011furudur.<\/p>\n<p>Bu m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259r onu g\u00f6st\u0259rir ki, art\u0131q \u00f6lk\u0259miz b\u00fct\u00fcn regional m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas i\u015ftirak\u00e7\u0131d\u0131r v\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin qeyd etdiyi kimi, \u201cRegiondak\u0131 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli he\u00e7 bir layih\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan realla\u015fa bilm\u0259z\u201d. N\u0259tic\u0259d\u0259, h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n qlobal miqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya miqyas\u0131nda n\u00fcfuzunu xeyli art\u0131r\u0131b, \u00f6lk\u0259mizin C\u0259nubi Qafqaz regionunda lider d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirib. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f siyasi kursun son 16 ild\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n dinamik \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 novatorcas\u0131na inki\u015faf etdirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00e7ox b\u00f6y\u00fck u\u011furlara imza atmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizin d\u00fcnya birliyind\u0259 m\u00f6vqel\u0259rinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sini t\u0259min edib. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, son vaxtlar h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r beyn\u0259lxalq birliyin Az\u0259rbaycana inam\u0131n\u0131n, etimad\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fc, \u00f6lk\u0259mizin v\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n qlobal miqyasda n\u00fcfuzunun g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Otuz be\u015f il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n taleyi dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t, g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 ba\u011fl\u0131 olub. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[23,7,5],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9899"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9899"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9900,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9899\/revisions\/9900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hakimiyyet.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}